575
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
O‘ZBEKISTONDA SMT BO‘YICHA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR VA
ISTIQBOLLAR
Ibroximov Sanjarbek oybek o‘g‘li
mustaqil tadqiqotchi.
Xakimov Dilmurod Valijon o‘g‘li
Toshkent davlat agrar universiteti “Qishloq xo’jaligi biotexnologiyasi, standartlashtirish va
sertifikatlash” kafedrasi dotsenti t.f.f.d. (PhD).
https://doi.org/10.5281/zenodo.15400861
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida sifat menejment tizimlarini
(SMT) joriy etish va rivojlantirish yo‘nalishida amalga oshirilayotgan asosiy islohotlar,
me’yoriy-huquqiy baza, institutsional tuzilmalar faoliyati, sohaning raqamlashtirilishi hamda
xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish masalalari tahlil etilgan. Maqolada PQ–4477, PF–60,
VMQ–61 sonli qarorlar asosida SMT bo‘yicha milliy siyosat va uning iqtisodiy samaradorligi
yoritilgan. Shuningdek, SMT tizimlarining oziq-ovqat, yengil sanoat, farmatsevtika,
avtomobilsozlik va boshqa tarmoqlarda joriy etilishi, xalqaro tajribalar bilan solishtirish orqali
baholangan. Muallif tomonidan SMTning raqamlashtirilishi, kadrlar tayyorlash, ISO
standartlari asosidagi auditoriatsiya jarayonlari, xalqaro hamkorlik va mavjud muammolar
hamda istiqbollar batafsil tahlil qilingan. Tadqiqot yakunida SMT orqali milliy mahsulotlarning
sifatini oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish va sifat madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha
takliflar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: sifat menejment tizimi (SMT), ISO 9001, islohotlar, standartlashtirish,
sertifikatlashtirish, xalqaro tajriba, raqamlashtirish, eksport salohiyati, sifat madaniyati, xalqaro
standartlar, metrologiya, xalqaro hamkorlik, auditoriatsiya, innovatsion boshqaruv.
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng o‘z oldiga rivojlangan
davlatlar qatoriga qo‘shilish, fuqarolarning farovon hayotini ta’minlash va raqobatbardosh
iqtisodiyotni barpo etish kabi yuksak maqsadlarni qo‘ydi. Bu maqsadga erishishda muhim
vositalardan biri sifatida sifat menejment tizimlarini (SMT) takomillashtirish va zamon talablari
asosida joriy etish zarurati yuzaga keldi.
Zero, jahon miqyosida tan olingan ISO 9001, ISO 22000, ISO 14001, ISO 45001 singari
xalqaro standartlar bozor iqtisodiyoti sharoitida korxona va tashkilotlarning samarali faoliyat
yuritishi, mahsulot va xizmatlar sifatining kafolatlanishi hamda iste’molchi ishonchining
ortishida hal qiluvchi o‘rin tutadi.
Mamlakatimizda keyingi yillarda ushbu yo‘nalishda tub islohotlar amalga oshirilmoqda.
Ayniqsa, 2017–2021 va 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Harakatlar strategiyasi hamda
Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi doirasida qabul qilingan huquqiy-me’yoriy hujjatlar
SMT sohasini kompleks rivojlantirish uchun mustahkam asos yaratdi.
Xususan, Prezidentning 2019 yil 19 noyabrdagi PQ–4477-sonli qarori ("Mahsulotlar,
xizmatlar va menejment tizimlarini sertifikatlashtirish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida") mamlakatda sifat menejment tizimlarini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish,
"O‘zstandart" agentligining faoliyatini optimallashtirish, ichki bozorni sifatsiz mahsulotlardan
himoya qilishda muhim burilish nuqtasi bo‘ldi.
Shuningdek, 2021 yil 26 oktabrdagi PQ–5254-sonli qaror bilan O‘zbekistonda mahsulot
sifatini nazorat qilish, standartlashtirish va metrologiya sohalarini raqamlashtirish, elektron
576
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
sertifikatlashtirish tizimini joriy etish, ISO va boshqa xalqaro standartlar asosida milliy
standartlar bazasini kengaytirish choralari belgilandi. Mazkur hujjat asosida respublika bo‘ylab
300 dan ortiq korxonada SMT tizimlarini joriy etish bo‘yicha pilot dasturlar ishga tushirildi.
Ayniqsa, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2022 yil 28 yanvarda
imzolangan PF–60-sonli farmon – "Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi" SMT sohasini
ham qamrab olgan holda, iqtisodiyotni liberallashtirish, tadbirkorlik subyektlarini qo‘llab-
quvvatlash, mahalliy mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirishni asosiy ustuvor yo‘nalish
sifatida belgiladi. Bu esa sifat madaniyatini rivojlantirish, korxona ichki boshqaruvini
takomillashtirish va eksport salohiyatini kengaytirish uchun yangi imkoniyatlar ochdi.
Shu bilan birga, 2023 yil 13 fevralda Vazirlar Mahkamasining 61-sonli qarori bilan
“O‘zbekiston Respublikasida xalqaro standartlashtirish tizimlarini joriy etish dasturi”
tasdiqlandi. Dasturga muvofiq, 2023–2025 yillar oralig‘ida 700 dan ortiq xalqaro ISO
standartlari milliylashtiriladi, 1000 ga yaqin mahsulot va xizmatlar xalqaro sertifikatlarga ega
bo‘lishi rejalashtirilgan. Ushbu qaror SMTni rivojlantirishda davlat siyosatining dolzarbligini
yana bir bor tasdiqlaydi.
Amaliy jihatdan qaralganda, 2020 yildan boshlab “O‘zstandart” agentligi negizida
Xalqaro standartlashtirish instituti tashkil etilib, u orqali ISO, IEC, Codex Alimentarius kabi
tashkilotlar bilan hamkorlikda o‘zbek tilida standartlar tarjimasi, mutaxassislar tayyorlash,
auditoriatsiya tizimlarini joriy qilish bo‘yicha loyihalar boshlab yuborildi.
Mahsulotlar va xizmatlar sifati, xavfsizligi va izchilligini ta’minlashda muhim omillardan
biri bu sifat menejmenti tizimlarini raqamlashtirishdir. Shu maqsadda E-sertifikat (elektron
sertifikatlashtirish) tizimi joriy etilib, yuridik shaxslar va ishlab chiqaruvchilar uchun ISO 9001,
ISO 22000 kabi sertifikatlarni olish jarayoni soddalashtirildi. Endilikda ko‘plab tarmoqlarda
sertifikatlashtirish jarayonlari onlayn rejimda, shaffoflik va tezlik asosida amalga oshirilmoqda.
Albatta, SMT tizimlarining amaliy samarasi faqat yirik sanoat korxonalari emas, balki
kichik va o‘rta biznes subyektlarida ham joriy qilinayotgani bilan ahamiyatlidir. Masalan, 2023
yil davomida Toshkent viloyati, Andijon, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida joylashgan
o‘rta ishlab chiqarish korxonalarida ISO 9001 va ISO 14001 tizimlari asosida sifat auditi
o‘tkazilgan va mahsulot sifat ko‘rsatkichlari 18–25% gacha yaxshilangan.
Bundan tashqari, O‘zbekistonda Halol standartlari asosida mahsulot ishlab chiqarishni
rag‘batlantirish bo‘yicha ham tizimli chora-tadbirlar ko‘rilmoqda. O‘zbekiston musulmonlar
idorasi, “Halol” sertifikat markazi va Texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan oziq-
ovqat sanoatida Halol talablariga javob beruvchi mahsulotlar ro‘yxati shakllantirilmoqda. Bu esa
eksport bozorlarini (Turkiya, Indoneziya, Yaqin Sharq) kengaytirishda muhim o‘rin tutadi.
Bugungi kunga kelib, SMT nafaqat korxona samaradorligini oshirishda, balki ekologik
xavfsizlik, mehnat muhofazasi, oziq-ovqat xavfsizligi, raqamli boshqaruv, energiya menejmenti
kabi zamonaviy ehtiyojlarga javob beruvchi integratsiyalashgan tizim sifatida shakllanmoqda.
Shunga mos ravishda, ISO 50001 (energiyani boshqarish), ISO 45001 (mehnat xavfsizligi), ISO
37001 (korruptsiyaga qarshi boshqaruv tizimi) kabi tizimlar bosqichma-bosqich joriy etilmoqda.
SMTning zamonaviy ahamiyati va xalqaro tajribalar
Global iqtisodiyotda tovarlar va xizmatlar bozori tobora kengayib borar ekan, korxonalar
oldida eng asosiy strategik vazifalardan biri — sifatni boshqarishning samarali tizimini yaratish
masalasi turibdi. Sifat menejment tizimi (SMT) bugungi kunda nafaqat ishlab chiqarish
korxonalarida, balki xizmat ko‘rsatish, transport, sog‘liqni saqlash, ta’lim va hatto davlat
boshqaruvi sohalarida ham keng qo‘llanilmoqda.
577
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Uning asosiy vazifasi — mahsulot yoki xizmatning hayotiy sikli davomida sifatga ta’sir
qiluvchi barcha omillarni nazorat qilish, risklarni boshqarish, iste’molchi ehtiyojlarini qondirish
va raqobatbardoshlikni ta’minlashdir.
Zamonaviy sanoat va xizmat ko‘rsatish muhitida ISO 9001:2015 standarti asosida
shakllantirilgan sifat menejment tizimi samaradorlik, barqarorlik va innovatsion yondashuvlarni
ilgari suruvchi omilga aylangan. Bu standart mahsulot va xizmatlar sifatini boshqarishda tizimli
yondashuvni, menejmentning ishtirokini, jarayonlararo uyg‘unlikni va doimiy takomillashtirishni
talab qiladi.
Shu nuqtayi nazardan SMT:
- tashkilotlar uchun strategik boshqaruv vositasi bo‘lib xizmat qiladi;
- xavfarni aniqlash va oldini olish imkonini beradi;
- tashqi bozorlarda ishonchli obro‘ orttiradi;
- ichki jarayonlarni muvofiqlashtirish va resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlaydi.
Bugungi kunda SMT kontsepsiyasi kengayib borib, integratsiyalashgan menejment
tizimlari (IMT) — masalan, ISO 9001 (sifat), ISO 14001 (ekologiya), ISO 45001 (mehnat
muhofazasi), ISO 22000 (oziq-ovqat xavfsizligi), ISO 50001 (energiya samaradorligi) singari
tizimlar bilan uyg‘unlashgan holda qo‘llanilmoqda. Bu esa tashkilotlarga bir vaqtning o‘zida bir
nechta sohada nazorat o‘rnatishga yordam bermoqda.
Xalqaro SMT yondashuvlari va ilg‘or tajribalarga quyidagi davlatlarni misol qilib
ko’rsatish mumkin:
a) Yaponiya tajribasi – Kaizen va TQM falsafasi
Yaponiya SMT borasida dunyo yetakchilari qatorida turadi. Bu davlatda “Kaizen”
falsafasi asosida uzluksiz takomillashtirish jarayoni yo‘lga qo‘yilgan. Shu bilan birga, TQM
(Total Quality Management) yondashuvi butun tashkilotni sifatni oshirishga jalb etadi. Ishchilar
sifatni yaxshilashda faol ishtirok etadi, boshqaruv esa ustuvorlikni sifat orqali aniqlaydi.
b) Germaniya – Industry 4.0 va SMT avtomatlashtiruvi
Germaniyada SMT raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan. Industry 4.0
kontsepsiyasi asosida ishlab chiqarish jarayonlariga IoT, ERP, M2M kabi texnologiyalar kiritilib,
sifat monitoringi avtomatik tarzda amalga oshirilmoqda. Bunda har bir bosqichdagi o‘zgarish
real vaqt rejimida kuzatiladi va SMT tizimlari orqali boshqariladi.
c) AQSh – Six Sigma va Lean yondashuvi
AQSh kompaniyalari, ayniqsa General Electric, Motorola, Ford, SMT doirasida Six
Sigma tizimini keng joriy etgan. Bu yondashuv statistik metodlarga asoslangan bo‘lib,
mahsulotdagi nomuvofiqliklarni 3.4 ppm (millionda 3,4) darajagacha kamaytirishni maqsad
qiladi. Shu bilan birga, Lean Production falsafasi orqali resurslar tejaladi, ortiqcha jarayonlar
bartaraf etiladi.
d) Xitoy – eksport yo‘naltirilgan SMT siyosati
Xitoy SMTni eksport strategiyasining ajralmas qismi sifatida qaraydi. Bu davlatda 2000
yillardan boshlab barcha eksport qilinuvchi mahsulotlar ISO 9001, ISO 14001 kabi
sertifikatlarga ega bo‘lishi majburiy etib belgilangan. Hozirgi kunda Xitoyda 400 mingdan ortiq
korxonalar ISO 9001 sertifikatiga ega.
e) Evropa Ittifoqi – standartlashtirish va akkreditatsiya tarmog‘i
Yevroittifoqda SMT Yevropa standartlashtirish qo‘mitasi (CEN), akkreditatsiya bo‘yicha
EA va audit tashkilotlari orqali nazorat qilinadi. SMT tizimlarining faoliyati har yili milliy va
transmilliy darajada audit qilinadi, bu esa tizimlarning shaffofligi va samaradorligini oshiradi.
578
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
3. SMT va barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM)
Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan belgilangan 2030-yilgacha mo‘ljallangan
barqaror rivojlanish maqsadlari (SDG) doirasida sifat menejment tizimlari alohida o‘rin tutadi.
Xususan:
- SDG 9 (Sanoat, innovatsiya va infratuzilma): SMT orqali innovatsion mahsulotlar va
xizmatlar joriy qilinadi;
- SDG 12 (Mas’uliyatli iste’mol va ishlab chiqarish): SMT isrofgarchilikni kamaytirib,
samaradorlikni oshiradi;
- SDG 8 (Munozaratli iqtisodiy o‘sish va samarali bandlik): SMT ish o‘rinlarini
optimallashtiradi va mehnat unumdorligini oshiradi.
Yevropada EMAS (Eco-Management and Audit Scheme), Kanadada QMS-CERT,
Yaponiyada JIS (Japan Industrial Standards) kabi milliy SMT dasturlari xalqaro talablarga
asoslanib, BRMga xizmat qilmoqda.
ISO.org rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra (2024 yil yakunlariga ko‘ra):
Dunyo bo‘yicha ISO 9001 sertifikatiga ega tashkilotlar soni — 1,2 milliondan ortiq;
- ISO 14001 — 420 mingdan ortiq;
- ISO 22000 — 33 mingdan ortiq;
- ISO 45001 — 190 mingdan ortiq;
Har yili SMT bo‘yicha xalqaro sertifikat oluvchi kompaniyalar soni o‘rtacha 8–10% ga
oshib bormoqda.
Bu ko‘rsatkichlar SMT tizimlarining butun dunyoda dolzarbligini, korxona
raqobatbardoshligi va samaradorligiga bevosita ta’sirini isbotlaydi.
Sifat menejment tizimi bugungi global iqtisodiyotda tashkilotlar uchun strategik resursga
aylangan. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, SMT nafaqat mahsulot sifati, balki jarayonlarning
muvofiqligi, iste’molchi ishonchi, ekologik barqarorlik va innovatsion taraqqiyotda ham hal
qiluvchi ahamiyatga ega. O‘zbekiston uchun ushbu tizimlarni xalqaro tajribalar asosida
moslashtirish, raqamlashtirish va milliylashtirish zamon talabi bo‘lib qolmoqda.
O‘zbekistonda SMT bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, xalqaro iqtisodiy maydonda
mustahkam o‘rin egallash, milliy mahsulotlar raqobatbardoshligini oshirish va sanoatni barqaror
rivojlantirish uchun turli islohotlarni amalga oshira boshladi. Ularning muhim yo‘nalishlaridan
biri sifatida sifat menejment tizimlarini (SMT) joriy qilish va xalqaro standartlarga
muvofiqlashtirish hisoblanadi.
Sifat menejment tizimi bugungi kunda nafaqat mahsulotlar va xizmatlar sifatini
ta’minlash, balki iste’molchilar manfaatlarini himoya qilish, eksport salohiyatini oshirish va
resurslardan samarali foydalanish vositasi sifatida ham dolzarb ahamiyatga ega. Shu sababli
O‘zbekistonda SMTni joriy qilish va takomillashtirishga qaratilgan qator me’yoriy-huquqiy
hujjatlar, institutsional islohotlar va strategik dasturlar amalga oshirilmoqda.
SMTni rivojlantirish borasida quyidagi asosiy normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan
va amalda qo‘llanilmoqda:
- PQ–4477-sonli Prezident qarori (2019 yil 19 noyabr): “Mahsulotlar, xizmatlar va
menejment tizimlarini sertifikatlashtirish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
ushbu hujjat SMT sohasida xalqaro standartlarni tatbiq etish, akkreditatsiya, metrologiya va
sertifikatlashtirishni zamonaviylashtirish yo‘nalishlarini belgilab berdi.
579
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
- PF–60-sonli Farmon (2022 yil 28 yanvar): “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi”da sifat boshqaruvi sohasida raqamlashtirish, ilmiy yondashuv va xalqaro
integratsiyani jadallashtirish vazifalari belgilandi.
- Vazirlar Mahkamasining 61-sonli qarori (2023 yil 13 fevral): “Xalqaro standartlashtirish
tizimlarini joriy qilish bo‘yicha 2023–2025 yillar uchun dasturni tasdiqlash haqida”gi qaror
milliy standartlar bazasini xalqaro ISO standartlariga moslashtirish, sanoat va qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarini sertifikatlashni soddalashtirishni ko‘zda tutadi.
Bu hujjatlar doirasida mamlakatda SMT bo‘yicha milliy siyosat shakllantirilgan, milliy
akkreditatsiya tizimi rivojlantirilgan, auditor va ekspertlarni tayyorlash mexanizmlari yo‘lga
qo‘yilgan.
1-jadval
SMT sohasida islohotlarni amalga oshiruvchi asosiy organlar
Tashkilot nomi
Vazifalari
Texnik jixatdan tartibga solish
agentligi
Milliy standartlarni ishlab chiqish, ISO standartlarini
milliylashtirish, korxonalarni sertifikatlash va
akkreditatsiyalash
Texnik jihatdan tartibga
solish ilmiy markazi
Ilmiy-metodik asoslarni ishlab chiqish, GOST va ISO
standartlari mosligini ta’minlash
Sertifikatlashtirish va
inspeksiya markazlari
SMT joriy etuvchi korxonalarni baholash, tekshirish va
xalqaro ekspertiza
2021–2024 yillar davomida bu tuzilmalar tomonidan 500 dan ortiq ISO 9001, 22000,
45001 tizimlari asosida sertifikatlar berilgan.
SMT tizimlari O‘zbekiston iqtisodiyotining bir qancha yetakchi tarmoqlarida joriy
qilinmoqda:
- Oziq-ovqat sanoati: ISO 22000 va HACCP tizimlari asosida yirik korxonalar, jumladan
“O‘zbekoziqovqatxolding” tarkibidagi kompaniyalar mahsulot xavfsizligini ta’minlash
tizimlarini ishlab chiqqan.
- Yengil sanoat: “Uztex”, “BCT Cluster”, “Indorama Kokand Textile” korxonalarida ISO
9001 asosida sifat tizimi joriy etilgan bo‘lib, eksport salohiyati oshgan.
- Farmatsevtika sanoati: ISO 13485 va GMP tizimlari asosida dori vositalari ishlab
chiqaruvchi 30 dan ortiq korxonalar xalqaro talablar asosida sertifikatlangan.
- Avtomobilsozlik va elektrotexnika: “UzAuto Motors”, “Artel”, “AKFA Group”
korxonalari SMT orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirib, logistika va xizmat ko‘rsatishni
standartlashtirgan.
SMT doirasida raqamli transformatsiya jarayonlari ham jadallik bilan olib borilmoqda.
Jumladan:
- E-sertifikatlashtirish tizimi orqali SMT hujjatlarini onlayn olish imkoniyati yaratildi;
- “Halol” standartlarini QR-kodlash orqali iste’molchilarning ishonchini oshirish
choralari ko‘rilmoqda;
- ERP tizimlari (SAP, 1C, Oracle) yordamida ishlab chiqarish, sifat nazorati, ichki audit
jarayonlari avtomatlashtirilmoqda.
2023 yilda 180 dan ortiq korxonada raqamli sifat monitoringi joriy qilingan bo‘lib, bu
ularning ichki nazorat imkoniyatlarini 35–40% gacha oshirgan.
Sifat menejmenti sohasidagi islohotlarning muhim jihatlaridan biri bu kadrlar salohiyatini
oshirishdir. O‘zbekistonning ko‘plab oliy ta’lim muassasalarida (TDAU, TDTU, ADTI) “Sifat
580
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
menejmenti”, “Metrologiya va standartlashtirish” kabi yo‘nalishlar tashkil etildi. Har yili
minglab talabalar:
- ISO 9001 va 14001 bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni o‘zlashtirmoqda;
- Xalqaro auditor va ekspert sifatida malaka olish uchun tayyorgarlikdan o‘tmoqda;
- Chet elda qisqa muddatli stajirovkalarda ishtirok etmoqda (Xitoy, Turkiya, Rossiya,
Germaniya).
Bundan tashqari, Texnik jixatdan tartibga solish agentligi va Germaniyaning GIZ
tashkiloti hamkorligida tashkil etilgan trening markazlarida so‘nggi uch yilda 3000 dan ortiq
mutaxassis malakasini oshirgan.
2-jadval
Statistik natijalar
Ko‘rsatkich
2020
2024
ISO 9001 sertifikatiga ega korxonalar soni
320
780
ISO 22000 bo‘yicha sertifikat olgan korxonalar
110
265
Mahalliylashtirilgan ISO standartlar soni
310
860
SMT bo‘yicha tayyorlangan mutaxassislar
1200
3800
Bu raqamlar sohaning kengayib borayotganini va SMT siyosatining amaliy samarasini
ko‘rsatadi.
O‘zbekiston SMT sohasini rivojlantirish borasida izchil va kompleks islohotlarni amalga
oshirmoqda. Me’yoriy-huquqiy asoslarning kuchaytirilishi, xalqaro standartlarga moslashtirish,
raqamlashtirish, sektorlar kesimida tizimli joriy etish, xalqaro hamkorlik va kadrlar salohiyatini
oshirish — bularning barchasi sifat madaniyatining shakllanishi va milliy mahsulotlarning
raqobatbardoshligini ta’minlashga xizmat qilmoqda. Keyingi yillarda bu tizim orqali
O‘zbekiston sanoatida barqaror rivojlanish va xalqaro integratsiya kuchayishi kutilmoqda.
Xulosa
O‘zbekiston Respublikasida sifat menejment tizimlarini (SMT) joriy etish va
rivojlantirish borasida so‘nggi yillarda amalga oshirilgan islohotlar chuqur tizimli va istiqbolli
xususiyat kasb etmoqda. Bunda asosiy e’tibor — raqobatbardosh, xavfsiz va xalqaro talabga
javob beradigan mahsulotlar ishlab chiqarishga qaratilmoqda. SMT nafaqat ishlab chiqarish
jarayonlarini optimallashtirish va mahsulot sifatini ta’minlash, balki butun boshqaruv tizimining
samaradorligini oshirish, iste’molchilar ishonchini mustahkamlash va xalqaro bozorlarga
chiqishni osonlashtirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
Prezident qarorlari, hukumat dasturlari va tegishli vazirlik va agentliklar faoliyati
doirasida SMT bo‘yicha keng ko‘lamli normativ-huquqiy baza shakllantirildi. Jumladan, PQ–
4477-son, PQ–5254-sonli qarorlar, PF–60-sonli farmon hamda Vazirlar Mahkamasining 61-sonli
qarori orqali SMTni milliy miqyosda joriy etish, raqamlashtirish, akkreditatsiyalash, ekspert
tayyorlash va xalqaro integratsiyani kuchaytirish yo‘nalishlari belgilab berildi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda ISO 9001, ISO 22000, ISO 14001, ISO 45001 kabi
xalqaro standartlar asosida ishlab turgan korxonalar soni izchil ortib bormoqda. Oziq-ovqat,
yengil sanoat, avtomobilsozlik, farmatsevtika, qurilish kabi tarmoqlarda sifat menejment
tizimlarining joriy qilinishi ishlab chiqarish samaradorligini 20–40 foizgacha oshirishga, ichki va
tashqi bozorlarda mahsulot raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qilmoqda. Shu bilan
birga, “Halol” standartlari, E-sertifikatlash tizimi, elektron audit platformalari orqali raqamli
SMT mexanizmlari ham izchil rivojlanmoqda.
581
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
SMTning muvaffaqiyatli ishlashi uchun malakali kadrlar, o‘quv dasturlar va ilmiy-
metodik yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. Shu maqsadda yurtimizdagi oliy ta’lim
muassasalarida “Sifat menejmenti”, “Metrologiya va standartlashtirish” kabi yo‘nalishlarda
maxsus fanlar joriy etilmoqda, xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikda trening va stajirovkalar
o‘tkazilmoqda. Natijada SMT sohasida o‘z salohiyatiga ega milliy mutaxassislar avlodi
shakllanmoqda.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda SMT tizimining shakllanishi va rivojlanishi yangi
bosqichga ko‘tarilmoqda. Bu jarayonda nafaqat texnik va tashkiliy yondashuvlar, balki sifat
madaniyatini jamiyatda keng targ‘ib qilish, menejment yondashuvlarini takomillashtirish va
xalqaro tajribalarni chuqur o‘rganish ham dolzarb ahamiyat kasb etadi. Yaqin istiqbolda ushbu
tizim orqali O‘zbekiston iqtisodiyotining raqobatbardoshligi, eksport salohiyati va innovatsion
rivojlanish darajasi yanada oshishi kutilmoqda.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 19 noyabrdagi “Mahsulotlar, xizmatlar
va menejment tizimlarini sertifikatlashtirish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida” PQ–4477-sonli Qarori.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi “Yangi O‘zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF–60-sonli Farmoni.
3.
Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 13 fevraldagi – “Xalqaro standartlashtirish tizimlarini
joriy qilish bo‘yicha 2023–2025 yillar uchun davlat dasturini tasdiqlash haqida”gi 61-sonli
Qarori.
4.
ISO 9001:2015. Quality management systems – Requirements. Geneva: International
Organization for Standardization, 2015.
5.
Khakimov D., Nosirova N. Analysis of the possibility of production processes based on
modern methods //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 376. – С. 02016.
6.
Ro‘ziohunova X., Xakimov D. OZIQ-OVQAT KORXONALARIDA НАССР TIZIMI
ASOSIDA XAVFLARNI TAHLIL QILISH //Modern Science and Research. – 2024. – Т.
3. – №. 6.
7.
Хакимов Д. В., Муминов Н. Ш., Сирожиддинов Ж. С. ОЗИҚ-ОВҚАТ ИШЛАБ
ЧИҚАРИШ КОРХОНАЛАРИГА MES ТИЗИМИНИ ЖОРИЙ ҚИЛИШ //Agro Inform.
– 2022. – №. 3. – С. 60-70.
8.
Dilmurod Khakimov, Nilufarkhan Nosirova Analysis of the possibility of production
processes based on modern methods. E3S Web of Conf. 376 02016 (2023). DOI:
10.1051/e3sconf/202337602016
9.
Khakimov D., Nosirova N. Analysis of the possibility of production processes based on
modern methods //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 376. – С. 02016.
10.
Хакимов Д. В. У., Мамажонов А. А., Саттаров М. О. Управление внутренним
аудитом в соответствии с международными стандартами //Universum: экономика и
юриспруденция. – 2020. – №. 4 (69). – С. 4-12.
