ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1593
BOSHLANG‘ICH SINFDA ONA TILI DARSLARIDA FOYDALANADIGAN
INTERFAOL METODLARINING AHAMIYATI
Ukibaeva Sanimxan Toymagambetovna
Toshkent gumanitar fanlar universiteti assistant o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15550947
Annotatsiya. Boshlang'ich sinflarda ona tili darslari nafaqat o‘quvchilarga savod
o‘rgatish, balki ularning muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish, ijodiy fikrlashini shakllantirish
va mustaqil qobiliyatlarni rivojlantirish, ijodiy fikrlashini shakllantirish va mustaqil qaror qabul
qilish ko‘nikmalarini o‘stirishga xizmat qiladi. Zamonaviy ta’limda o‘qitish jarayonini yanada
samarali va qiziqarli qilish uchun interfaol metodlardan foydalanish muhim ahamiyat kasb
etadi. Bu metodlar o‘quvchilarning dars jarayonida faol ishtirok etishini ta’minlaydi, ularning
faolligini oshiradi va bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi.
Kalit so‘zlar: interfaol metodlar, ta’lim samaradorligi oshirish, mustaqil fikrlash,
ijodiy tafakkur sohibi etib tarbiyalash borasida amalga oshirilayotgan keng qamrovli
dasturlarni amalga oshirishga doir masalalar muhokama qilinadi.
ЗНАЧЕНИЕ ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ, ИСПОЛЬЗУЕМЫХ НА УРОКАХ
РОДНОГО ЯЗЫКА В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. Занятия родным языком в начальных классах служат не только
обучению грамотности учащихся, но и развитию их коммуникативных навыков,
формированию творческого мышления и развитию навыков самостоятельности,
развитию творческого мышления и навыков самостоятельного принятия решений. В
современном образовании важно использовать интерактивные методы, чтобы сделать
процесс обучения более эффективным и интересным. Эти методы обеспечивают
активное участие учащихся в процессе урока, повышают их активность и способствуют
закреплению знаний.
Ключевые слова: интерактивные методы, повышение эффективности обучения,
самостоятельное мышление, будут обсуждаться вопросы, связанные с реализацией
комплексных программ по воспитанию творческих мыслителей.
THE IMPORTANCE OF INTERACTIVE METHODS USED IN MOTHER LANGUAGE
LESSONS IN THE PRIMARY GRADE
Abstract. Native language classes in primary grades serve not only to teach students
literacy, but also to develop their communication skills, form creative thinking and develop
independent skills, develop creative thinking and independent decision-making skills. In modern
education, it is important to use interactive methods to make the teaching process more effective
and interesting. These methods ensure active participation of students in the lesson process,
increase their activity and help to strengthen knowledge.
Key words: interactive methods, improving educational efficiency, independent thinking,
issues related to the implementation of comprehensive programs on educating creative thinkers
will be discussed.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1594
KIRISH (ВBЕДЕНИЕ / INTRODUCTION)
Interfaol ta’lim bu o‘qituvchining va o‘quvchilar o‘rtasidagi faol muloqot,
o‘quvchilarning bilim olish jarayonida ishtirok etishi va o‘z fikrlarini mustaqil ifoda etishini
rag‘batlantiruvchi o‘qitish uslubidir. Interfaol metodlardan foydalanishning asosiy sabablari.
Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanishning bir necha
asosiy sabablari mavjud. Ushbu metodlar nafaqat o‘quvchilarning bilim olish jarayonini
yengillashtiradi, balki ularning faolligini oshirib, ta’lim samaradorligini ham sezilarli darajada
yaxshilaydi.
1. O‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshirish. An’anaviy dars uslublari
o‘quvchilarga zerikarli bo‘lishi mumkin. Interfaol metodlar esa o‘yin elementlari, bahs-
munozaralar va guruhli ishlarga asoslangan bo‘lib, o‘quvchilarning dars jarayoniga qiziqishini
orttiradi.
2. O‘quvchilarning faolligini ta’minlashda. Interfaol usullar orqali har bir o‘quvchi dars
jarayonida faol ishtirok etadi. Bu esa ularning bilimlarni chuqurroq o‘zlashtirishiga yordam
beradi.
3. Mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish. Interfaol
metodlar o‘quvchilarni faqat ma’lumotni eshitib olishga undamaydi, balki ularni mustaqil
fikrlash va muammolarni hal qilish jarayonlariga jalb etadi. Masalan, "Aqliy hujum" yoki "Baliq
skeleti" kabi metodlar o‘quvchilarga mavzu bo‘yicha mustaqil xulosa chiqarishga yordam beradi.
4. Muloqot va jamoaviy ish ko‘nikmalarini rivojlantirish. Interfaol metodlar
o‘quvchilarga jamoaviy ishlash va bir-birlarini tinglash, fikr almashish kabi ko‘nikmalarni
o‘rgatadi. Bu esa o‘quvchilarning ijtimoiy va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam
beradi. "Juftlikda ishlash", "Guruhda ishlash" kabi usullar bu jarayonda juda samarali.
5. Ijodiy tafakkur va yaratuvchanlikni oshirish. Interfaol metodlar o‘quvchilarda ijodiy
tafakkurni rivojlantirishga imkon beradi. Masalan, "Rol o‘ynash" yoki "Erkin yozish" kabi
usullar orqali o‘quvchilar o‘z fikrlarini erkin ifodalashga o‘rgatiladi va yangi g‘oyalar yaratish
imkoniyatini oladilar.
6. Ta’lim samaradorligini oshirish. Interfaol metodlar o‘quvchilarni darsda faol ishtirok
etishga undaydi, bu esa ma’lumotni yanada samarali va tez o‘zlashtirishga olib keladi.
O‘quvchilar uchun darslar qiziqarli va amaliy bo‘ladi, shu bilan birga o‘qituvchilar ham o‘z
ishini samarali o‘tkazadilar.
7. O‘quvchilarning motivatsiyasini oshirish. Interfaol metodlar o‘quvchilarga o‘zlari
bilan ishlash va boshqalar bilan o‘rtoqlashish imkonini beradi. Bu esa ularning o‘qishga bo‘lgan
qiziqishini va motivatsiyasini oshiradi.
8. Individual yondashuvni ta’minlashda. Har bir o‘quvchi o‘z imkoniyatlari, qiziqishlari
va rivojlanish darajasiga ko‘ra metodlarni o‘zlashtiradi. Interfaol usullar orqali o‘quvchilarga
individual yondashuvni ta’minlash osonlashadi, chunki ular ko‘proq vaqt va e’tiborni o‘zaro fikr
almashishga va mustaqil ishlashga sarflashadi.
Shu tarzda, interfaol metodlar ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faolligi, ijodiy fikrlash
va mustaqil ishlash ko‘nikmalarini oshiradi, darsni qiziqarli va samarali qiladi.
ADABIYOTLAR
TAHLILI
VA
METODOLOGIYA
(ЛИТЕРАТУРА
И
МЕТОДОЛОГИЯ / MATERIALS AND METHODS)
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1595
Interfaol metodlar bir necha yutuqlarga ega bo'lgan o‘qitish uslubidir. Interfaol metodlar,
haqiqatan ham, o‘qitish jarayonida bir nechta yutuqlarga ega bo‘lgan samarali usullardir. Ushbu
metodlar o‘quvchilarning ta’limdagi faol ishtirokini ta’minlab, ular bilan bevosita muloqotga
kirishish va ma’lumotni yanada samarali tarzda o‘zlashtirishni rag‘batlantiradi. Interfaol
metodlar quyidagi asosiy yutuqlarni taqdim etadi:
1. O‘quvchilarning faol ishtirokini oshirish. Interfaol metodlar o‘quvchilarga o‘z
fikrlarini erkin ifodalash va darsda faol ishtirok etish imkoniyatini beradi. Bu usullar dars
jarayonini o‘quvchilarning o‘zlarini ifoda etishiga va fikr almashishlariga ko‘maklashadi.
2. Mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni rivojlantirish. Interfaol metodlar o‘quvchilarga
faqat tayyor bilimlarni qabul qilishni emas, balki o‘z fikrlarini shakllantirish, muammolarni hal
qilish va ijodiy yechimlar topishni o‘rgatadi. Bu metodlar o‘quvchilarni tanqidiy fikrlashga
undaydi.
3. Ta’lim samaradorligini oshirish. Dars jarayoniga o‘quvchilarning to‘liq jalb qilinishi,
ularning ko‘proq ma’lumotni o‘zlashtirishiga yordam beradi. Interfaol metodlar o‘quvchilarni
faqat passive tinglovchi emas, balki faol ishtirokchiga aylantiradi, bu esa bilimlarni samarali
ravishda o‘zlashtirishga olib keladi.
4. Muloqot va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish. Interfaol metodlar orqali
o‘quvchilar bir-birlari bilan muloqot qiladilar va jamoaviy ishlashni o‘rganadilar. Bu ularning
ijtimoiy va kommunikativ ko‘nikmalarini yaxshilaydi.
5. O‘quvchilarning motivatsiyasini oshirish. O‘quvchilar darsga qiziqish bilan kirishadi,
chunki interfaol metodlar darsni qiziqarli va amaliy qiladi. O‘yinlar, guruhli ishlar va interaktiv
mashqlar orqali o‘quvchilarning darsga bo‘lgan motivatsiyasi kuchayadi.
6. Individual yondashuvni ta’minlash. Interfaol metodlar yordamida o‘quvchilar
individual ravishda o‘zlarining bilimlarini sinab ko‘rishadi, shu bilan birga ular o‘rganish
jarayonida boshqalarning fikrlarini tinglash va o‘zgarishlarni kiritish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar.
7. O‘qituvchilar uchun o‘qitish jarayonini soddalashtirish. O‘qituvchilar uchun interfaol
metodlar yordamida darslarni yanada qiziqarli va samarali tarzda o‘tkazish imkoniyati mavjud.
Bu metodlar o‘quvchilarga ko‘proq yordam berish va ular bilan yaqindan ishlashga
yordam beradi. Shunday qilib, interfaol metodlar ta’lim jarayonini yanada dinamik va samarali
qilishga imkon yaratadi. Bu usullar o‘quvchilarning bilim olish jarayonini faollashtiradi,
o‘qituvchilarning ishini esa osonlashtiradi.
Interfaol metodlardan foydalanish quyidagicha bo’lishi mumkin:
1. Guruh ishlarida hamkorlik: O‘qituvchi, o’quvchilarni bir-biri bilan guruh ishlari va
proyektlarda hamkorlik qilishga intilishi mumkin. Bu, o’quvchilarni birgalikda fikr almashish,
bir-birining fikrlariga e’tibor qilish va yaratuvchi ishlarni amalga oshirishga o’rnatadi.
2. Rol o‘yinlari: O‘quvchilar ona tilini o‘rganish uchun rol o‘yinlarini foydalanish orqali
o‘ynashadi. Misol uchun, o‘quvchilar bir-birlariga mahalliy o‘quvchilar yoki mehmonlar rolida
muloqot qilishni o‘ynayadilar. Bu, o‘quvchilarning tilni amalda qo‘llash va kommunikatsiya
qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
3. Muzokaralar va muloqotlar: O‘quvchilar orasida muzokaralar va muloqotlar o‘tkazish
orqali interfaol tarzda bilim almashish imkoniyatlarini yaratish mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1596
O‘quvchilarga savollar berish, fikrlarini ifoda qilish va bir-birlari bilan tajriba
almashishga intilishadi. Bu, o‘quvchilarning fikrini ifoda qilish va o‘zlarining bilimini yanada
oshirishlari uchun yaxshi imkoniyatlarni beradi.
4. Amaliy mashg‘ulotlar va proektlar: O‘quvchilar ona tilini o‘rganish uchun amaliy
mashg‘ulotlar va proektlar ustida ishlash orqali o‘zlarining bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish
imkoniyatlarini oladilar. Bu, o‘quvchilarni o‘z fikrlarini o‘rganish, muammolarga yechim topish
va o‘z fikrlarini amalga oshirishga yordam beradi.
5. Teknologiya foydalanish: Interfaol metodlardan foydalanishning bir yutuqlari,
teknologiyalardan foydalanishdir. O‘quvchilar, interfaol o‘rganish platformalari, elektronik
sahifalar, online forumlar, interaktiv darslar va boshqalar kabi texnologiyalardan foydalanish
orqali ona tilini o‘rganishlari mumkin.
Interfaol metodlardan foydalanishning ona tilini o‘rganishda muhimligi va foydasi
haqida xulosa quyidagicha bo‘lishi mumkin: Interfaol metodlar, o‘quvchilarni o‘z o‘rganish
jarayonlarida aktif qatnashishga rag‘batlantirish, ko‘nikmalarni rivojlantirish, fikr almashish va
kommunikatsiya qobiliyatlarini rivojlantirish, muammolarga yechim topish qobiliyatini oshirish
va o‘quvchilarning o‘zining o‘rganish jarayonlarini o‘zlashtirish imkonini beradi.
NATIJALAR (РЕЗУЛЬТАТЫ / RESULTS)
Ona tilini o‘rganishda interfaol metodlardan foydalanishning muhimligi, o‘quvchilarning
passiv holatdan uzaklashtirilishi va o‘z bilimlarini yanada oshirishlari uchun yaxshi
imkoniyatlarni yaratishidir. Interfaol metodlar, o‘quvchilarning o‘z fikrlarini ifoda qilish,
muammolarga javob topish, guruh ishlari, muzokaralar va amaliy mashg‘ulotlar orqali hamkorlik
qilish imkonini beradi. Bu metodlar o‘quvchilarning fikrini ifoda qilish, savollar berish, bir-
biriga e’tibor qilish, tahlil qilish va yechish jarayonlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Interfaol metodlar, o‘quvchilarni ko‘nikmalarni rivojlantirishga yondashish va
o‘zlarining bilim va ko‘nikmalarni oshirishga imkon beradi. Bu metodlar guruh ishlari,
muzokaralar, amaliy mashg‘ulotlar va proektlar orqali o‘quvchilarni ixtisoslashgan
ko‘nikmalarni rivojlantirish va o‘zlashtirish imkonini beradi. Ona tilini o‘rganishda interfaol
metodlardan foydalanish, o‘quvchilarning fikr almashish va kommunikatsiya qobiliyatlarini
yanada rivojlantirishga yordam beradi. Muzokaralar, muloqotlar, rol o‘yinlari va guruh ishlari
orqali o‘quvchilarni fikrini ifoda qilish, savollar berish, bir-biriga e’tibor qilishni o‘ynash orqali
o‘z fikrlarini rivojlantirish va kommunikatsiya jarayonlarini mustahkamlash imkonini beradi.
Interfaol metodlardan foydalanish, o‘quvchilarni muammolarga tahlil qilish, savollar
berish va yangi yechimlar izlashga intilishadi. Bu, o‘quvchilarning muammolarga logika va
analitik qobiliyatlarni rivojlantirishga yordam beradi. Ularga o‘zlarining o‘rganish jarayonlarida
o‘quvchilar o‘zlariga tegishli muammolarni tahlil qilish va yechishga intilishadi. Ona tilini
o‘rganishda interfaol metodlardan foydalanish, o‘quvchilarning o‘zining o‘rganish jarayonlarini
o‘zlashtirishga yordam beradi. O‘quvchilar o‘zlarining qiziqtiradigan mavzularini tanlash,
o‘zlarining bilimlarini oshirish uchun o‘zlariga yo‘l qo‘yish imkonini beradi. Bu
o‘quvchilarning o‘zining o‘rganish jarayonlarida o‘z bilimlarini oshirish va rivojlantirishga yo‘l
qo’ymasini rag‘batlantiradi. Shunday qilib, ona tilini o‘rganishda interfaol metodlardan
foydalanish, o‘quvchilarning o‘zlarining o‘rganish jarayonlarida aktiv qatnashish, ko‘nikmalarni
rivojlantirish, fikr almashish va kommunikatsiya qobiliyatlarini rivojlantirish, muammolarga
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1597
yechim topish qobiliyatini rivojlantirish va o‘quvchilarning o‘zining o‘rganish jarayonlarini
o‘zlashtirishiga imkon beradi. Bu natijalar o‘quvchilarning ona tilini yaxshiroq o‘rganishlari va
o‘zlarining bilimlarini oshirishlari uchun muhimdir.
MUHOKAMA (ОБСУЖДЕНИЕ / DISCUSSION)
Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida mustaqil ish metodi asosan o‘rganilgan mavzuni
mustahkamlash qismida mashqlar ishlash jarayonida qo‘llaniladi. O‘quvchilar o‘qituvchining
topshirig’i bilan mustaqil ishlarni og‘zaki yoki yozma shaklda bajaradilar. Topshiriq qiyin va
ko‘p vaqtni olmasligi, o‘quvchilar kuchi yetadigan qilib, muayyan vaqt ichida bajarishga
mo‘ljallangan bo‘lishi kerak. Mustaqil ishlash uchun topshiriq 1-sinfdan boshlab beriladi va u
asta - sekin murakkablashtirilib boriladi. 1-sinfdan ,,Yozgan so‘zlaringizni lug’atdan tekshiring”,
,,Rasmga qarab sabzavot nomlarini alifbo tartibida yozing”, ,,Rasmni kuzating. Unda
tasvirlangan narsalarni aniqlang va ularning nomini yozing” kabi topshiriqlar beriladi. Analiz-
sintez metodi savod o‘rgatish darslariga rustuzem maktablari va tatar o‘qituvchilarining faoliyati
orqali kirib kelgan. Ona tili ta’limi jarayoniga analiz — tahlil grammatik hodisaning muhim
belgilarini aniqlash maqsadida, o‘rganilgan grammatik tushunchaning yangi qirralarini ochish va
mustahkamlash maqsadida tatbiq etiladi. Fonetik, leksik, morfologik va sintaktik tahlil shu
metodning amalda namoyon bo‘lishidir. Sintez qismlarga bo‘lib o‘rganilgan grammatik
materialni yaxshilashdir. Masalan, ot, sifat, fe’l, son kabi so‘z turkumlari o‘rganilayotganda
ularga oid so‘zlar berilib, ular ishtirokida gap tuzish, aralash berilgan so‘zlardan gap tuzish,
aralash berilgan gaplarni voqealar rivoji asosida tartiblashtirib matn tuzish, mazmunan tahlil
qilingan rasm asosida hikoyacha tuzish kabi ishlarda sintez metodi namoyon bo’ladi.
Analiz - sintez metodida ham o‘quvchilarni faollashtirish o‘qituvchining o‘quvchilarga
beradigan savol va topshiriqlariga, ishni tashkil etish shakllariga bog‘liq bo‘ladi. Induksiya
metodida o‘quvchilar o‘qituvchi tavsiya etgan til dalillarini kuzatadi, tahlil qiladi va shu asosda
xulosa va ta’riflar keltirib chiqaradi. Deduksiya metodida o‘quvchi tayyor qoida — ta’rif bilan
tanishadi va uning mohiyatini til dalillari asosida ochadi. Bu metodlarning samarasi
o‘qituvchining savol - topshiriqlari mazmuni grammatik hodisaning muhim tomonlariga
yo’naltirilganligiga, izchilligiga, faoliyatni tashkil etish shakllariga, o‘quv vositalari (darslik,
turli xarakterdagi lug’atlar, rasm, jadvallar, texnik vositalar)ga bog‘liq bo‘ladi.
XULOSA (ЗАКЛЮЧЕНИЕ / CONCLUSION)
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida interfaol metodlardan
foydalanish o‘quvchilarning faolligi, mustaqil fikrlashi, muloqot qobiliyati va ijodiy tafakkurini
rivojlantirishga katta hissa qo‘shadi. Bu metodlar ta’lim jarayonini yanada samarali, qiziqarli va
jonli qiladi. O‘qituvchilar ushbu usullardan foydalanish orqali o‘quvchilarning bilim olish
jarayonini yanada mazmunli va ta’sirchan tashkil qilishlari mumkin. Interfaol metodlar bolalarda
o‘yin orqali bilimni egallashini ta’minlab beradi. Zero, nazariy va amaliy bilimning sog‘lom
aralashmasi eng yaxshi strategiya deyiladi.
REFERENCES
1.
Yo‘ldoshev J., Yo‘ldosheva F., Yo‘ldosheva G. Interfaol ta’lim - sifat kafolati. -
Toshkent, 2008.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1598
2.
Rafiyev A., G‘ulomova N. Ona tili va adabiyot (kasb-hunar kollejlari uchun darslik). T.,
“Sharq”, 2013.
3.
Okhunov, M., & Minamatov, Y. (2021). Application of Innovative Projects in
Information Systems. European Journal of Life Safety and Stability (2660-9630), 11,
167-168.
4.
Mirziyoyev Sh. Niyati ulug‘ xalqning ishi ham ulug‘ va kelajagi farovon bo’ladi. T.:
“O‘zbekiston”, 2019.
