Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
What changes are expected in Uzbekistan's legal policy
regarding environmental protection in 2025?
Abdulaziz RASULEV
1
Institute of Legislation and Legal Policy under the President of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
15 February 2025
Accepted 15 March 2025
Available online
25 April 2025
This article examines the anticipated changes in the Republic
of Uzbekistan's environmental protection legal policy for 2025.
Special attention is given to the implementation of the State
Program within the framework of the "Uzbekistan - 2030"
strategy, in the year designated for Environmental Protection
and Green Economy. The author analyzes key areas of legal
policy, including the introduction of new constitutional
environmental guarantees, the adoption of regulatory legal acts,
international
cooperation,
and
the
development
of
environmentally sustainable industrialization models such as
eco-industrial parks. The article emphasizes the necessity of a
systematic approach to implementing environmental initiatives
and the importance of involving the public and expert
community in the lawmaking process. The conclusion highlights
the strategic significance of providing quality legal support for
the country's environmental security.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2-pp256-261
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
environmental policy,
environmental protection,
green economy,
legal reform,
eco-industrial parks,
regulatory acts,
sustainable development,
climate change,
international cooperation.
Ўзбекистоннинг
2025-
йилда
атроф
-
муҳитни
муҳофаза
қилиш
соҳасидаги
ҳуқуқий
сиёсатида
қандай
ўзгаришлар
кутилмоқда
?
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
экологик сиёсат,
атроф
-
муҳит муҳофазаси,
яшил иқтисодиёт,
ҳуқуқий
ислоҳотлар,
эко
-
саноат парклари,
Мақолада 2025 йилда Ўзбекистон Республикасининг
атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги ҳуқуқий
сиёсатида кутилаётган ўзгаришлар таҳлил этилади.
"Ўзбекистон
-
2030" стратегияси доирасида "Атроф
-
муҳитни
муҳофаза қилиш ва яшил иқтисодиёт йили" деб эълон
1
Doctor of Legal Sciences, Professor, Scientific Secretary, Institute of Legislation and Legal Policy under the
President of the Republic of Uzbekistan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
257
меъёрий
-
ҳуқуқий
ҳужжатлар,
барқарор тараққиёт,
иқлим ўзгаришлари,
халқаро ҳамкорлик
.
қилинган
Давлат дастурини амалга оширишга алоҳида
эътибор қаратилган. Муаллиф ҳуқуқий сиёсатнинг асосий
йўналишларини, жумладан, янги конституциявий экологик
кафолатларни жорий этиш, меъёрий
-
ҳуқуқий ҳужжатларни
қабул қилиш, халқаро ҳамкорликни ривожлантириш,
шунингдек, эко
-
саноат парклари каби саноатлаштиришнинг
экологик барқарор моделларини яратиш масалаларини
чуқур ўрганади. Экологик ташаббусларни амалга оширишда
тизимли ёндашувнинг зарурлиги, қонун ижодкорлиги
жараёнига жамоатчилик ва мутахассислар ҳамжамиятини
жалб этишнинг муҳимлиги алоҳида таъкидланади. Якуний
хулосада мамлакатнинг экологик хавфсизлигини сифатли
ҳуқуқий таъминлашнинг стратегик аҳамияти кўрсатиб
ўтилган
.
Какие изменения ожидаются в правовой политике
Узбекистана в сфере охраны окружающей среды в
2025 году?
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
экологическая политика,
охрана окружающей
среды,
зелёная экономика,
правовая реформа,
эко
-
индустриальные
парки,
нормативно
-
правовые
акты,
устойчивое развитие,
климатические
изменения,
международное
сотрудничество
.
В статье рассматриваются ожидаемые изменения в
правовой политике Республики Узбекистан в области
охраны окружающей среды в 2025 году. Особое внимание
уделяется реализации Государственной программы в
рамках стратегии "Узбекистан –
2030", объявленного годом
"Охраны окружающей среды и зелёной экономики". Автор
анализирует ключевые направления правовой политики,
включая
внедрение
новых
конституционных
экологических гарантий, принятие нормативно
-
правовых
актов, международное сотрудничество, а также развитие
эколого
-
устойчивых моделей индустриализации, таких как
эко
-
индустриальные
парки.
Подчёркивается
необходимость системного подхода к реализации
экологических инициатив и важность привлечения
общественности и экспертного сообщества к процессу
правотворчества. Делается вывод о стратегическом
значении
качественного
правового
обеспечения
экологической безопасности страны
.
Экологик муаммолар глобал миқёсда ҳал қилиниши керак бўлган ҳаётий
муҳим муаммолардан бирига айланди. Ўзбекистон Республикаси учун ҳам атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш долзарб масала бўлиб қолди. Мутахассисларнинг
фикрича, ҳар дақиқада мамлакатимиз ҳудудининг 9 квадрат метри чўлга айланиб
бормоқда[1]. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Озиқ
-
овқат ва қишлоқ
хўжалиги ташкилоти (ФАО) маълумотларига кўра, Ўзбекистонда йиллик сувдан
фойдаланиш 169%ни ташкил этади, бу эса келажакда сув танқислиги билан
боғлиқ муаммолар юзага келишидан далолат беради[2]. Экологик хавфсизликни
таъминлаш кун тартибининг устувор вазифасига айлангани бежиз эмас.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
258
Экологик муаммоларни тизимли ҳал этиш муҳимлигини инобатга олиб,
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёев ташаббуси билан 202
5-
йил
“Атроф
-
муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йили” деб эълон қилинди. Бу йил
номининг ўзи давлат тараққиётига алоҳида ёндашувни яққол намоён этади.
Мамлакат учун асосий вазифа экологик фаровонликни таъминлашдир. Ушбу
мақсадни амалга ошириш чора
-
тадбирлар мажмуини қабул қилишни тақозо этади,
улар орасида ҳуқуқий сиёсат стратегик аҳамиятга эга. Зеро, барча ваколатли
органлар фаолияти, кўзланган мақсадларга эришиш ҳуқуқий сиёсатнинг сифатли
ва пухта ўйланганлигига боғлиқ бўлади.
Шу йилнинг январ ойи охирида
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
ПФ–
16-
сон Фармони қабул қилинди, унга кўра “Ўзбекистон –
2030” стратегиясини
“Атроф
-
муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йили”да амалга оширишга оид
Давлат дастури (кейинги ўринларда Давлат дастури деб юритилади) тасдиқланди
.
Ҳужжат таҳлили атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги ҳуқуқий сиёсатни
амалга оширишнинг бир қатор муҳим йўналишларини ажратиб кўрсатиш
имконини беради.
Энг аввало, ҳуқуқий сиёсатнинг асосий вазифаси экология соҳасида янги
конституциявий кафолатларни босқичма
-
босқич амалга оширишдан иборат
бўлади. Референдумда умумхалқ овоз бериш йўли билан қабул қилинган
Ўзбекистон Республикаси Конституциясида илк бор экологик ҳуқуқлар
мустаҳкамланди. Давлат дастури матни таҳлили шуни кўрсатадики, мазкур
ҳужжатнинг мақсадлари конституциявий кафолатларни амалга оширишга
қаратилган. Асосий қонуннинг 49
-
моддасига мувофиқ, давлат қулай атроф
-
муҳит,
унинг ҳолати тўғрисида ишончли маълумот олиш, шаҳарсозлик ҳужжатларининг
лойиҳаларини муҳокама қилишда жамоатчилик иштирок
этиши ҳуқуқини
таъминлайди. Ушбу кафолатни рўёбга чиқариш учун маҳаллаларнинг экологик
қиёфасини
яхшилаш, экологик тоза ва обод муҳит яратиш, аҳоли саломатлигини
мустаҳкамлаш, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш, кўпайтириш ва
келажак авлод учун асраб
-
авайлаш, биохилма
-
хилликни асраб
-
авайлаш Давлат
дастурини амалга оширишнинг устувор йўналишлари сифатида белгиланди.
Бундай ёндашув аниқ амалий чора
-
тадбирлар кўринишида намоён бўлади.
Жумладан, пиёдалар ва алоҳида велосипед йўлаклари бўйлаб дарахт ва
кўчатлар
экиш орқали “Сояли сайр кўчалари” тармоғини яратиш, “Экологик фаол фуқаро”
турмуш тарзини тарғиб қилишга қаратилган “Бир миллион яшил оила” умумхалқ
ҳаракатининг
йўлга қўйилиши бунга мисол бўла олади.
Конституцияда давлатнинг атроф
-
муҳитни яхшилаш, тиклаш ва муҳофаза
қилиш ҳамда экологик мувозанатни сақлаш бўйича масъулияти ҳам белгилаб
қўйилган. Оролбўйининг муҳофазаси ва ривожланиши алоҳида қайд қилинган.
Ушбу вазифаларни бажариш учун давлат Орол денгизининг тубида 100 минг
гектарда “яшил қопламалар” барпо этиш, ўрмонлар майдонини 4,1 миллион
гектарга, шу жумладан “Оролбўйи худудида
2,1
миллион гектарга
етказиш,
қўриқланадиган табиий ҳудудларни 14,5% гача кенгайтириш, Қорақалпоғистон,
Бухоро, Жиззах ва Қашқадарё вилоятларида танланган ҳудудларда шўр ва ва
қурғоқчиликка чидамли ўсимликлар (галофитлар)дан боғлар ташкил қилиш
мақсади қўйилган.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
259
Ўз навбатида, “Орол водийси” иқлим технологиялари экспо
-
хабини ташкил
этиш режалаштирилган.
Ҳуқуқий
сиёсат соҳасидаги Давлат дастурининг ўзига хос жиҳати –
қабул
қилиниши
режалаштирилган
норматив
-
ҳуқуқий
ҳужжатларнинг
аниқ
кўрсатилишидир. Умуман олганда, 101 та норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат қабул
қилиниши
режалаштирилган:
-
“Ҳар бир инсонга ўз салоҳиятини рўёбга чиқариш учун муносиб шароитлар
яратиш” йўналиши бўйича –
10 та норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат;
-
“Барқарор иқтисодий ўсиш орқали аҳоли фаровонлигини таъминлаш”
йўналиши бўйича –
22 та норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат;
-
“Сув ресурсларини тежаш ва атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш” йўналиши
бўйича –
36 та норматив
-
ҳуқуқий
ҳужжат;
-
“Қонун устуворлигини таъминлаш, халқ хизматидаги давлат бошқарувини
ташкил этиш” йўналиши бўйича –
28 та норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат;
-
“Хавфсиз ва тинчликсевар давлат” тамойилига асосланган сиёсатни изчил
давом эттириш” йўналиши бўйича –
5 та норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат.
Кўриб турганингиздек, норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатларнинг аксарияти
экология ва атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида қабул қилиниши
режалаштирилган. “Экологик” норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатларнинг улуши Давлат
дастури доирасидаги барча норматив ҳужжатларнинг учдан биридан ортиғини
ташкил этади.
Давлат
дастурида
таклиф
этилган
меъёрий
-
ҳуқуқий
ҳужжатлар
лойиҳаларини таҳлил қилинса, давлат томонидан қонуний ечим излаётган
муаммоларни аниқлаш мумкин. Бундай муаммолар қаторига
республикадаги
экологик вазиятни тубдан яхшилаш, инсон ҳаётига таъсир этувчи экологик
муаммоларни бартараф этиш
(пластик билан ифлосланишни камайтириш бўйича
Миллий стратегияни қабул қилиш, иссиқхона газлари етказадиган зарарни
қоплаш
механизмларини жорий этиш),
иқлим ўзгаришининг салбий таъсирининг
олдини олиш
(“Иқлим ўзгаришининг олдини олиш тўғрисида”ги қонунни қабул
қилиш таклиф этилмоқда),
атмосфера ҳавосининг ифлосланишини олдини олиш
(атмосфера ҳавосини муҳофаза қилишнинг узоқ муддатли стратегиясини қабул
қилиш,
экологик
ҳуқуқбузарликларнинг
олдини
олиш
тизимини
такомиллаштириш) ва бошқалар киради.
Таъкидлаш жоизки, Давлат дастурида ҳуқуқий сиёсатни амалга ошириш,
айниқса, халқаро ҳамкорлик доирасидаги чора
-
тадбирлар ҳам ўз ифодасини
топган. Давлат дастури доирасида халқаро ҳуқуқ нормалари ва халқаро
ҳамкорликни
амалга
оширишнинг
ҳуқуқий
механизмлари
такомиллаштирилмоқда. Хусусан, 13 та халқаро ҳужжат (шундан 11 таси
Ўзбекистон Республикасининг халқаро ҳужжатлари тоифасига киради) бўйича
аниқ чора
-
тадбирларни амалга оширишни назарда тутади. Биологик хилма
-
хиллик тўғрисидаги конвенциянинг доимий бюросига Ўзбекистон вакилининг
номзодини кўрсатиш (бу халқаро майдонда мамлакатимиз манфаатларини илгари
суриш ва ҳимоя қилиш имконини беради), зарарли кимёвий моддалар ва хавфли
чиқиндиларни бошқариш бўйича грант лойиҳасини амалга ошириш, сув
-
ботқоқ
худудларнинг туризм салоҳиятини муҳофаза қилиш ва ошириш чора
-
тадбирларини ишлаб чиқиш алоҳида аҳамиятга эга бўлган ҳуқуқий чора
-
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
260
тадбирлар қаторига киради. Эътиборли жиҳати шундаки, халқаро ҳужжатларга
қўшилиш жараёни бошланди: Ўзбекистон Республикасининг 11.03.2025 йилдаги
ЎРҚ–
1045-
сон Қонуни билан мамлакатимиз Атроф
-
муҳит билан боғлиқ бўлган
масалалар бўйича қарорлар қабул қилиш жараёнида жамоатчиликнинг ахборот
олиш имконияти, иштироки
ва одил судловга эришиш имконияти тўғрисидаги
Конвенцияга (Орхус, 1998 йил 25 июнь) қўшилди. Бундан ташқари Халқаро
савдода айрим хавфли кимёвий моддалар ва пестицидларга нисбатан олдиндан
асосланган келишув тартиб
-
таомили тўғрисидаги Роттердам конвенциясига
қўшилишни режалаштирмоқда.
Ўзбекистон халқаро ҳамкорлик доирасида Бирлашган Миллатлар
Ташкилотининг Атроф
-
муҳит бўйича дастури (UNEP), БМТ Яшил иқлим
жамғармасининг (Green Climate Fund) минтақавий ваколатхонасини очиш,
Марказий Осиё атроф
-
муҳит ва иқлим ўзгариши университети (Яшил
университет) қошида Глобал экологик фонднинг (ГEФ) махсус грант дастурини
ишлаб чиқиш, шунингдек, турли соҳаларда ёшларнинг халқаро махсус малакасини
ошириш ташкилотларини очиш ниятида. Халқаро ҳамкорликнинг мазкур чора
-
тадбирлари мамлакатимизнинг атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги
халқаро ташаббуслари самарадорлигини ошириш, давлат экологик сиёсатини
такомиллаштириш бўйича илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқиш имконини
беради.
Циркуляр иқтисодиёт ва “яшил” технологиялар тамойилларининг аҳамияти
ортиб бораётган бир вақтда минтақадаги экологик вазиятнинг ёмонлашашиши
аҳоли саломатлиги ва атроф
-
муҳит ҳолатига салбий таъсир кўрсатмоқда. Шу
сабабли эко
-
индустриал паркларни (ЭИП) ташкил этиш 2030 йилгача Барқарор
ривожланиш мақсадларига эришиш доирасида Ўзбекистоннинг устувор экологик
ташаббусларидан бири ҳисобланади.
Атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш ва “яшил” иқтисодиёт йилида белгиланган
вазифаларни амалга ошириш доирасида Ўзбекистон Республикаси Президенти
ҳузуридаги
Қонунчилик
ва
ҳуқуқий
сиёсат
институти
саноатни
ривожлантиришнинг экологик барқарор моделларини ўрганиш ва илгари суриш
бўйича илмий
-
тадқиқот фаолиятини фаоллаштирди. Хусусан, Институт томонидан
ЮНИДО ва GIZ кўмагида амалга оширилаётган республикадаги иккита саноат
зонасини ЭИПга трансформация қилишнинг техник қўллаб
-
қувватлаш лойиҳаси
бу йўналишдаги муҳим қадамлардан бири бўлди.
Бундай лойиҳанинг амалга оширилиши Институтнинг норматив
-
ҳуқуқий
базани такомиллаштириш орқали саноат соҳасига инновацион экологик
ечимларни жорий этишга кўмаклашиш истагини намоён этади. Институт
қонунчилик
ва ҳуқуқий сиёсат соҳасидаги етакчи илмий
-
тадқиқот маркази бўлиб,
ўз фаолиятини Ўзбекистонда эко
-
индустриал паркларни ривожлантириш учун
қулай
шарт
-
шароитлар яратиш бўйича ҳуқуқий механизмлар ва тавсиялар ишлаб
чиқишга йўналтирган.
Эко
-
индустриал паркларни ташкил этиш “яшил” иқтисодиёт ва Атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш йили вазифаларига жавоб беради. Ёпиқ цикл тамойили
бўйича ишлайдиган ЭИП корхоналари чиқиндилар ва эмиссияларни
минималлаштиради, бу эса атроф
-
муҳитга юкни камайтиради ва иқтисодий
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
261
кўрсаткичларни яхшилаш орқали ишлаб чиқаришнинг ресурс самарадорлигини
оширади.
ЭИП учун норматив
-
ҳуқуқий базани ишлаб чиқиш "яшил" иқтисодиётга
ўтишнинг асосий омили ҳисобланади. Эко
-
индустриал парклар фаолиятининг
аниқ қоидалари ва стандартларини яратиш экологик тоза технологияларга
капитални жалб қилиш учун қулай инвестиция муҳитини шакллантириш
имконини беради. Шаффофликнинг мавжудлиги ва самарали ҳуқуқий асосни
яратиш бизнесни барқарор ривожланиш тамойилларини ўз операцион
моделларига сингдиришга ундайди, бу эса ўз навбатида атроф
-
муҳитга
салбий
таъсирни камайтириш ва ишлаб чиқаришнинг самарадорлигини оширишга
хизмат қилади.
Ҳуқуқий
нуқтаи назардан, эко
-
индустриал паркларни ташкил этиш
Ўзбекистоннинг миллий қонунчилик ва халқаро шартномаларда мустаҳкамланган
атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш ва
табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш
тамойилларини қўллашини намоён этади.
Умуман олганда, 2025
-
йил атроф
-
муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги
ҳуқуқий
сиёсат нуқтаи назаридан самарали йил бўлишини ваъда қилмоқда. Давлат
дастури доирасида юзга яқин меъёрий
-
ҳуқуқий
ҳужжатлар, жумладан, экология
соҳасида ўттиздан ортиқ меъёрий
-
ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилиниши, муҳим
халқаро ҳужжатларга қўшилиши кўзда тутилган. Шу билан бирга, Давлат
дастуридаги ҳуқуқий сиёсат нафақат ҳужжатларни қабул қилиш, балки тизимли
чора
-
тадбирларни амалга оширишни ҳам қамраб олади. Бизнингча, Давлат
дастурида назарда тутилган вазифаларни сифатли амалга ошириш учта омилга
боғлиқ:
биринчидан
, ишлаб чиқилаётган норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатлар қоидаларини
амалга оширишга тизимли ёндашиш зарур (хусусан, янги нормаларни жорий этиш
бўйича барча ваколатли тузилмаларни аниқ белгилаш, уларнинг бажарилишини
назорат қилиш механизмларини белгилаш);
иккинчидан
, кенг жамоатчилик, шу жумладан, илмий
-
тадқиқот ва эксперт
-
таҳлилий доираларни тайёрланаётган норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб
чиқиш ва муҳокама қилишга жалб қилиш (Ўзбекистон Республикаси
Президентинг 31.12.2024 йилдаги ПҚ–
467-
сон Қарори билан таҳлилий ва
тадқиқот тузилмаларнинг таклифларини ишлаб чиқиш ва умумлаштириш учун
таҳлилий ва тадқиқот тузилмалар фаолиятини ташкил қилиш бўйича
Мувофиқлаштирувчи кенгаш ташкил этилган);
учинчидан
, янги чора
-
тадбирларни амалга оширишнинг ижтимоий
-
иқтисодий ва ташкилий оқибатларини диққат билан мулоҳаза қилиш.
Ҳар
қандай ҳолатда, мамлакатимизнинг экологик сиёсатини сифатли ва ўз
вақтида ҳуқуқий қўллаб
-
қувватлаш узоқ муддатли истиқболда атроф
-
муҳитни
муҳофаза қилиш ва мамлакат экологик хавфсизлигини таъминлаш соҳасида
ижобий натижаларга эришиш имконини беради.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
https://kun.uz/ru/news/2022/07/30/v-uzbekistane-idet-stremitelnoye-
opustynivaniye-territorii-prichiny-posledstviya-i-puti-resheniya
2.
https://kun.uz/ru/news/2022/07/30/v-uzbekistane-id
