Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Organizational and legal forms of non-governmental non-profit
organizations: theoretical and legal analysis
Bekzod NARIMANOV
1
Tashkent State Law University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 November 2021
Accepted 20 December 2021
Available online
15 January 2022
The legal situation with NGOs is analyzed, in the author's
opinion, to date, the formation and development of the
organizational and legal framework of NGOs largely depends on
the economic factor, and not on the political one. During the
study, it turned out. That non-profit organizations should be
created to maintain the health of citizens, develop physical
culture and sports, meet the spiritual and other non-material
needs of citizens, protect the rights and legitimate interests of
citizens, resolve disputes, provide legal assistance, as well as
provide charitable assistance and other purposes to achieve
social, charitable, cultural, educational, scientific and managerial
goals. In the course of the study, the experience of separating the
organizational and legal forms of NGOs and their classification in
the CIS countries was analyzed.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
citizens,
legal entities,
non-governmental non-
profit organizations,
organizational and legal
form,
public association,
foundations,
institutions,
cooperatives,
self-regulating
organizations.
Нодавлат нотижорат ташкилотларининг ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари: назарий
-
ҳуқуқий таҳлил
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
фуқаролар,
юридик шахслар,
нодавлат нотижорат
ташкилотлар,
ташкилий
-
ҳуқуқий шакл,
жамоат бирлашмаси,
фондлар,
муассасалар,
кооперативлар,
ННТларнинг ташкилий
-
ҳуқуқий асосини шакллантириш
ва уни ривожлантириш кўп жиҳатдан сиёсий томонга эмас,
балки иқтисодий омилга боғлиқ эканлиги аниқланди.
Нотижорат ташкилотлар фуқароларнинг соғлиғини сақлаш,
жисмоний маданият ва спортни ривожлантириш, фуқаро
-
ларнинг маънавий ва бошқа номоддий эҳтиёжларини
қондириш, фуқароларнинг ҳуқуқлари, қонуний манфаат
-
ларини ҳимоя қилиш, низоларни ҳал қилиш, юридик ёрдам
1
PhD in Law, Tashkent State Law University. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: tiu-bek@inbox.ru.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
354
ўзини ўзи бошқариш
ташкилотлари.
кўрсатиш, шунингдек, хайрия ёрдамларини кўрсатиш ва
бошқа мақсадларда ижтимоий, хайрия, маданий, маърифий,
илмий ва бошқарув мақсадларига эришиш учун ташкил
этилиши маълум бўлди. ННТларнинг ташкилий
-
ҳуқуқий
шаклларини ажратиб, уларни таснифлаш тажрибаси,
асосан, МДҲ давлатлари тажрибасида учраши, АҚШ ва
Европа давлатларида бундай тажриба учрамаслиги
аниқланди.
Организационно
-
правовые формы негосударственных
некоммерческих организаций: теоретико
-
правовой анализ
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
граждане,
юридические лица,
негосударственные
некоммерческие
организации,
организационно
-
правовая
форма,
общественное
объединение,
фонды,
учреждения,
кооперативы,
саморегулируемые
организации.
Проанализирована правовая ситуация с НПО, на взгляд
автора, на сегодняшний день, формирование и развитие
организационно
-
правовой базы НПО во многом зависит от
экономического фактора, а не от политического. В ходе
исследования,
выяснилось.
Что
некоммерческие
организации должны создаваться для поддержания
здоровья граждан, развития физической культуры и спорта,
удовлетворения духовных и других нематериальных
потребностей граждан, защиты прав, законных интересов
граждан, разрешения споров, оказания юридической
помощи, а также оказания благотворительной помощи и
других
целей
для
достижения
социальных,
благотворительных,
культурных,
образовательных,
научных и управленческих целей. В ходе исследования,
анализировался
опыт
разделения
организационно
-
правовых форм НПО и их классификации в странах СНГ.
Бугунги кунда жаҳон тажрибасида “учинчи сектор”нинг ташкилий
-
ҳуқуқий
асосини шакллантириш ва уни ривожлантириш кўп жиҳатдан сиёсий томондан
эмас, балки иқтисодий жиҳатдан асосланмоқда. Лекин
айрим давлатлар тажриба
-
сида кузатилаётганидек, давлатда нодавлат нотижорат ташкилотлари ягона
ташаббускор ёки асосчи сифатида ташкил этилганда, бу ҳолат бошқа субъект
-
ларнинг ҳуқуқлари чекланишига сабаб бўлади. Шу сабабли сўнгги йилларда
нодавлат нотижорат ташкилотларининг ташкилий
-
ҳуқуқий асосларини либерал
-
лаштиришда асосий эътибор уларнинг ташкил этилиши ва фаолиятини юритишда
давлат таъсирини минимал даражага тушириш тенденциясига қаратилмоқда.
Жаҳон ва миллий тажриба шуни кўрсатадики, нотижорат ташкилотлар
фуқароларнинг соғлиғини сақлаш, жисмоний маданият ва спортни ривожлан
-
тириш, фуқароларнинг маънавий ва бошқа номоддий эҳтиёжларини қондириш,
фуқароларнинг ҳуқуқлари, қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, низоларни ҳал
қилиш, юридик ёрдам кўрсатиш, шунингдек, хайрия ёрдамларини кўрсатиш ва
бошқа мақсадларда ижтимоий, хайрия, маданий, маърифий, илмий ва бошқарув
мақсадларига эришиш учун ташкил этилиши мумкин.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
355
Таъкидлаш жоизки, нотижорат ташкилотларнинг у ёки бу шакллари тарқа
-
лишига оид статистик маълумотларга кўра, кўнгилли шаклидаги ННТлар барча
нотижорат ташкилотларнинг 53,9 фоизини ташкил қилади. Иккинчи ўринда
жамоат ва диний ташкилотлар (34,2%), учинчи ўринда –
кооперативлар (14,1%)
туради. Кейин жамғармалар, шунингдек, боғдорчилик ва полизчилик ширкатлари,
сўнг нотижорат ширкатлар, уй
-
жой мулкдорлари ширкатлари, автоном нодавлат
нотижорат ташкилотлари, уюшмалар ва иттифоқлар боради [1
.
Б. 18].
Ташкилий ҳуқуқий шакли бир
-
бирига ўхшаш бўлган нотижорат юридик
шахсларнинг ҳуқуқий ҳолатини аниқлаш ва бир
-
биридан фарқлаш учун Ўзбекистон
Республикасининг Фуқаролик кодекси ва махсус қонун ҳужжатларида
[2]
нотижорат юридик шахсларга хос бўлган барча зарур белгиларга эътибор қаратиш,
уларнинг аниқ таърифини тушуниб олиш зарур.
Ўзбекистон Республикаси “Нодавлат нотижорат ташкилотлари тўғрисида”ги
Қонуннинг 10
-
моддасида:
“Нодавлат нотижорат ташкилотлари жамоат бирлаш
-
маси, ижтимоий фонд, муассаса шаклида, шунингдек, қонунларда назарда тутилган
бошқа шаклда ташкил этилиши мумкин”лиги кўрсатилган.
Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 73
-78-
модда
-
ларида ННТларнинг жамоат бирлашмалари, жамоат фондлари, юридик шахслар
-
нинг муассасалари, бирлашмалари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари,
матлубот ширкати каби ўзига хос хусусиятлари белгилаб қўйилган
[3].
Умуман олганда, миллий қонунчиликда “юридик шахсларнинг ташкилий
-
ҳуқуқий шакли” тушунчаси мавжуд эмас. Бизнингча, нодавлат нотижорат ташки
-
лотининг ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари деганда,
умумий ҳуқуқий назариядан келиб
чиққан ҳолда норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатлар билан ННТнинг фаолиятини тартибга
солиш мақсадида улар риоя қилишлари зарур бўлган ташкилий ва ҳуқуқий
шартлари тизими
деган таърифни илгари суриш мумкин.
В.М.
Каменева фикрича, юридик шахснинг ташкилий
-
ҳуқуқий шакли уни
идентификация қилишга имкон берадиган ўзига хос фарқли белгилар мажмуидир.
Муаллиф ушбу белгиларга қуйидагиларни киритади: ташкилот фаолиятининг
мақсади ва предмети, муассисларнинг (иштирокчилар, аъзолар) субъект таркиби,
муассисларнинг (иштирокчилар, аъзолар) юридик шахснинг мулкига бўлган
ҳуқуқлари табиати, қонун ҳужжатларида белгиланган даромад ва мулкни фойда
-
ланиш (тақсимлаш) тартиби
[4.
С. 82–
84].
Ушбу фикрга қўшилган ҳолда қайд этиш зарурки, нодавлат нотижорат
ташкилотларининг амалдаги қонунчиликда кўзда тутилган кўпгина ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари, уларни тўлиқ ташкилий
-
ҳуқуқий шакл
сифатида иденти
-
фикация қилиш ва тавсифлаш имконини берадиган муҳим фарқловчи хусусият
-
ларга эга эмас. Бундай муҳим хусусиятлар ва белгилар миллий қонунчилик билан
аниқ кўрсатиб қўйилмаган.
Турли муаллифлар ўз илмий тадқиқотларида нотижорат ташкилотларни
таснифлашда турли мезонларни асос сифатида олишга ҳаракат қилишган.
Жумладан, нотижорат ташкилотлар мақсади, фаолият соҳаси, муассислар, аъзолар
ва иштирокчилар ташкилотга нисбатан ҳуқуқлари, тусига ва бошқаларга қараб
ажратилиши мумкинлиги қайд этилади
[5.
С. 302–
307].
Нодавлат нотижорат ташкилотларининг конституциявий ҳуқуқий асос
-
ларини ўрганган Д.
Холманова ҳозирги қонунчиликда Ўзбекистон Республикаси
-
нинг нодавлат нотижорат ташкилотлари фаолияти борасидаги асосий муаммо
-
лардан бири ягона талаб қўйиш мумкин бўлган нодавлат нотижорат ташкилот
-
ларининг таснифи мавжуд эмаслигини баён қилади
[6.
Б.
152
–
165].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
356
Фикримизча, қонунчилик билан нодавлат нотижорат ташкилотларининг
ташкилий
-
ҳуқуқий шаклини мустаҳкамлашнинг ўзи етарли ҳисобланади. Нодавлат
нотижорат ташкилотларининг таснифини ҳам амалдаги қонунчилик билан мустаҳ
-
камлаш мазкур институтни бир қолипга солишга уриниш, деб ўйлаймиз.
Яна бир муҳим масалани қайд этиш зарурки, хорижий давлат қонунчилиги
тажрибаси шуни кўрсатдики, қонунчилик даражасида ННТларнинг ташкилий
-
ҳуқуқий шаклларини ажратиб, уларни таснифлаш тажрибаси, асосан, МДҲ давлат
-
лари тажрибасида учрайди. Бундай фарқлаш ва таснифлаш тажрибасини Европа
давлатлари ва англо
-
саксон давлатлари қонунчилигида аниқ белгилаб берилмаган
-
лигини қайд
этиш зарур. Ушбу давлатларда фақатгина ноҳукумат ташкилотлар ёки
учинчи сектор тушунчасига умумий таъриф берилган бўлиб, фаолият мақсади ушбу
тушунчага мос келган ҳар қандай ташкилот ноҳукумат ташкилот сифатида тан
олинади ва солиққа тортилади. Ушбу нуқти
назарларни N.
Kolleck
[7] ва M.
Lyons [8]
томонидан ўтказилиб эълон қилинган тадқиқот натижалари ҳам тасдиқлайди.
МДҲ тадқиқотчилар томонидан ННТларнинг ташкилий
-
ҳуқуқий шаклларига
оид етарлича фикрлар ва тадқиқотлар ўтказилган бўлиб, минтақа доирасида
қонунчилик амалиёти ҳамда ривожланиши сўнгги йигирма йилликда ўхшаш ва
унификациялашган бўлганлиги сабабли ушбу тадқиқотчиларнинг айримларининг
фикрларини таҳлил қилиб ўтамиз.
Е.А.
Суханованинг фикрича, “нодавлат нотижорат ташкилотларининг ташки
-
лий
-
ҳуқуқий шакллари сонининг ошиб бориши уларнинг фаолият йўналиш
-
ларининг кўпайишига боғлиқ”, деб фикр юритадиган айрим цивилист олимларга
қўшилиб бўлмайди
[9].
Ю.С.
Ващенко мазкур фикрни қўллаб
-
қувватлаган ҳолда, нодавлат нотижорат
ташкилотларининг ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари юридик шахсларнинг 2 та хусуси
-
ятига кўра характерланади, деб ҳисоблайди: биринчиси, ташкилотнинг ички
тузилиши ва иккинчиси, ташкилотнинг ташқи фаолияти билан боғлиқ хусусият
-
лардир
[10].
В.М.
Каменева фикрича, нотижорат ташкилотларни аъзолик ва аъзолик
асосланмаган турларга бўлиш мақсадга мувофиқ. Ташкилотда аъзолик мавжудлиги
ёки йўқлиги нотижорат ташкилотларнинг тузилмаси ёки бошқарув органларига
боғлиқ. Одатда, барча нодавлат нотижорат ташкилотлари учун қонун билан камида
икки даражадаги бошқарув –
олий ва ижро этувчи ҳокимият органлари назарда
тутилади. Аъзоликка асосланиб ташкил этилган нотижорат ташкилотларда, аъзолар
ва иштирокчиларнинг умумий йиғилиши (баъзи шаклларда ташкилот аъзоларининг
ваколатли вакилларининг умумий йиғилиши кўзда тутилади) олий бошқарув органи
ҳисобланади. Аъзоликка асосланмаган нотижорат ташкилотлар учун қонунда олий
бошқарув органи этиб таъсисчилар кенгаши (жамғарма, автоном нотижорат
ташкилот) ёки таъсисчилар томонидан (жамоат муассасаси, муассаса, давлат
корпорацияси) тайинланган шахслар назарда тутилган
[11.
С. 82–
84].
Ю.С.
Ващенко нодавлат нотижорат ташкилотларини корпоратив ва унитар
ташкилий
-
ҳуқуқий шаклларга бўлишни таклиф этади
[12.
С. 65]. Корпоратив шакл
аъзоликка асосланса, унитар ташкилотнинг таъсисчилари унинг иштирокчилари
бўлмайдиган шаклдир.
П.Ю.
Гамольский нодавлат нотижорат ташкилотларининг ташкилий
-
ҳуқуқий
шаклларини норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатда аниқ белгилаш
[13.
С
. 7]
лозимлигини
тасдиқласа
,
Ю
.
Г
.
Лескова
нодавлат
нотижорат
ташкилотининг
ташкилий
-
ҳуқуқий
шаклларини
Фуқаролик
кодексида
белгилаш
мақсадга
номувофиқ
[14.
С
. 5
–
8]
деб
ҳисоблайди
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
357
Ўзбекистон
Республикасида
нотижорат
ташкилотлари
тўғрисидаги
қонун
-
чиликда
нотижорат
ташкилотларнинг
айрим
турларининг
мақомлари
аниқлаш
-
тирилмаганлиги
ушбу
йўналишдаги
юридик
шахсларнинг
мақомини
белгилашда
айрим
муаммоларни
келтириб
чиқармоқда
.
Ўзбекистон
Республикаси
Фуқаролик
кодексига
ёзилган
шарҳда
нодавлат
нотижорат
ташкилотларининг
ташкилий
-
ҳуқуқий
шаклларига
қуйидагича
шарҳ
берилган: “Фуқаролик
кодексида
тижоратчи
бўлмаган
юридик
шахслар
ташкилий
-
ҳуқуқий
шакллари
ёпиқ
рўйхат
сифатида
белгиланади
.
Улар
Фуқаролик
кодексида
бевосита
назарда
тутилган
шаклларда
(
матлубот
кооперативлари
,
жамоат
бирлаш
-
малари
ва
жамоат
фондлари
,
муассасалар
,
юридик
шахсларнинг
уюшмалари
,
фуқароларнинг
ўзини
ўзи
бошқариш
органлари
),
шунингдек
,
махсус
қонунларда
кўзда
тутилган
бошқа
ташкилий
-
ҳуқуқий
шаклларда
ташкил
этилиши
мумкин
.
Хусусан
,
махсус
қонунларда
тижоратчи
бўлмаган
ташкилотлар
қаторига
уй
-
жой
хусусий
мулкдорларининг
ширкатлари
,
адвокатлик
уюшмалари
,
диний
ташкилотлар
ва
ҳ
к
.
киритилган
.
Давлатимиз
томонидан
олиб
борилаётган
ижтимоий
вазифалар
миқёсининг
нақадар
кенглигини
ҳисобга
олиб
,
тижоратчи
бўлмаган
ташкилотларнинг
яна
янги
-
янги
шакллари
келиб
чиқиши
мумкинлигини
башорат
қилса
бўлади” [15].
Мазкур шарҳда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларини ҳам нодав
-
лат нотижорат ташкилотлар сифатида келтирилган. Ўзбекистон Республикаси
-
нинг “Нодавлат нотижорат ташкилотлар тўғрисида”ги Қонунининг 10
-
моддасида
нодавлат нотижорат ташкилотларининг ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари жамоат
бирлашмаси, ижтимоий фонд, муассаса шаклида, шунингдек, қонунларда назарда
тутилган бошқа шаклда ташкил этилиши мумкинлиги белгиланган[16]. Қонунда
ўзини ўзи бошқариш органлари нодавлат нотижорат ташкилоти ташкилий
-
ҳуқуқий шакли келтирилмаганлиги
ҳуқуқшунос олимлар ўртасида кўп баҳсларга
сабаб бўлган.
Фикримизча, ўзини ўзи бошқариш органларини оммавий бошқарув элемент
-
ларига эга гибрид ташкилот деб ҳисоблаш мумкин. Бундан ташқари, матлубот
кооперативлари
[17] ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари
[18]
фаолияти алоҳида қонун ҳужжатлари билан тартибга солинади.
Масалан, “Кооперация тўғрисида”ги Қонуннинг 1
-
моддасига кўра, Ўзбекистон
Республикасида аҳолининг маҳсулотлар, ишлар ва хизматларга бўлган эҳтиёж
-
ларини қондириш учун, шунингдек, фойда (даромад) олиш мақсадида тузиладиган
матлубот, ишлаб чиқариш ва аралаш ишлаб чиқариш
-
матлубот кооперативлари
амал қилади ҳамда ушбу Қонуннинг 5
-
моддасига кўра кооперативнинг устави
кооператив таъсис этишни истаган фуқароларнинг умумий йиғилишида ёки
юридик шахслар мухтор вакилларининг йиғилишида қабул қилинади ва
кооператив жойлашган ердаги ҳокимликда рўйхатга олинади.
“Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари
тўғрисида”ги Қонуннинг 8
-
моддасига кўра, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари юридик шахс
ҳуқуқларидан фойдаланиши ҳамда маҳаллий давлат ҳокимияти органларида
ҳисобга олиниши керак.
Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикасининг 2019
-
йил 7
-
ноябрдаги
ЎРҚ–
581-
сонли “Кўп квартирали уйларни бошқариш тўғрисида”ги Қонунининг
5-
моддасида “Кўп квартирали уй –
кўп квартирали уйга туташ ер участкасига ёхуд
бундай уйдаги умумий фойдаланиладиган жойларга мустақил чиқиш йўлакларига
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
358
эга бўлган икки ва ундан ортиқ квартиралар мажмуидир”. Ушбу Қонуннинг 8
-
моддасида кўп квартирали уйни бошқариш қуйидаги усуллардан бирида амалга
оширилиши белгиланган:
–
бевосита жойларнинг мулкдорлари томонидан;
–
юридик шахс бўлган бошқарувчи ташкилот томонидан ёки жисмоний шахс
(якка тартибдаги тадбиркор) бўлган бошқарувчи томонидан шартнома асосида;
–
битта ёки зич жойлашган бир нечта кўп квартирали уйда турар жойларнинг
ва яшаш учун мўлжалланмаган жойларнинг мулкдорларини бирлаштирувчи уй
-
жой мулкдорларининг ширкати бўлган нотижорат ташкилот томонидан амалга
оширилиши мумкин
[19]. Лекин Фуқаролик кодексида хусусий уй
-
жой мулкдор
-
ларининг ширкати қайд қилинмаган ва унинг ҳуқуқий мақоми ҳам берилмаган.
Ушбу қоидалар юқоридаги махсус қонунда белгилаб берилган.
Яна бир муҳим масала бу ННТнинг ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари рўйхати
-
улар фаолиятини ҳуқуқий тартибга солиш қонунчилик билан белгилаб қўйилган,
чунки оқилона ички тузилма, қарорлар қабул қилиш ва мол
-
мулкни бошқариш
механизми туфайли ташкилот ўзининг ҳуқуқларини ҳимоя қилишни кафолатлаши
зарур.
ННТни ташкил этишда ташаббускор гуруҳ аъзолари қуйидаги масалаларга
эътибор қаратишлари зарур:
биринчидан,
нотижорат ташкилотларининг ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари
фаолият мақсадлари, иштирокчилар таркиби, ҳар аъзонинг шахсий ҳаёт дахлсиз
-
лиги
[20], аъзолик принциплари, мол
-
мулкни шакллантириш ва уни тасарруф этиш,
бошқарув ва назорат тизими, бошқа ҳолатлар бўйича бир
-
биридан фарқ қилади;
иккинчидан,
ННТ, ташкилий
-
ҳуқуқий шаклидан қатъи назар, адлия орган
-
ларида ҳудудий бўйсуниши принципи асосида давлат рўйхатидан ўтади;
учинчидан,
ННТ номидаги “марказ”, “жамият”, “қўмита” ва шу каби сўзлар ННТ
ташкилий
-
ҳуқуқий шакллари ҳисобланмайди, бу уларнинг фаолиятига тааллуқли
бўлган “экологик”, “болалар”, “вояга етмаган ёшлар уюшмалари[21]” ва ҳоказо
тушунчаларга
ҳам тегишлидир;
тўртинчидан,
ННТ номидаги “ҳомийлик” сўзи унинг ташкилий
-
ҳуқуқий
шаклини билдирмайди, чунки у фақат ҳомийлик ташкилотига тааллуқли бўлган
алоҳида мақомдир.
Ташкилий
-
ҳуқуқий шаклни танлаш ННТ таъсисчилари учун муҳим вазифа
ҳисобланади, чунки ҳар бир шакл ташкил этиш, таркиб ва ҳуқуқий ҳолат бўйича
ўзига хос хусусиятларга эгадир, шунинг учун ННТ турли ташкилий
-
ҳуқуқий шакл
-
ларининг афзалликлари ва камчиликларини англаб етиш мураккабдир.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Нариманов Б. Ўзбекистонда нодавлат нотижорат ташкилотлар тарихи ва
ривожланишининг асосий тенденциялари // Юрист Ахборотномаси
.
–
2020.
–
Т. 1. –
№. 3. –
С. 18–
29.
2.
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1999 й.,
5-
сон, 115
-
модда.
3.
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1996 й.,
2-
сонга илова.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
359
4.
Каменева
В.М. Правовое регулирование деятельности некоммерческих
организаций в Российской Федерации (административный и финансовый аспекты)
//
Вестник Московского университета МВД России. –
2007.
–
№. 4. –
С. 82–
84.
5.
Киздарбекова
А.С., Бакенов
Е.М. Правовое регулирование некоммерческих
организаций. –
2018.; Шебунова
Е.Д. Соотношение финансово
-
правового и гражданско
-
правового статуса некоммерческих неправительственных организаций //
25 лет
гражданскому кодексу российской федерации: традиции и новации частноправового
развития. –
2019.
–
С. 302–
307.
6.
Холманова Д.Р Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг ҳуқуқий мақомини
такомиллаштириш масалалари Давлат // қурилиши ва бошқарувининг долзарб
муаммолари илмий: мақолалар тўплами Масъул му / ҳаррир проф: Ҳ.Т
.
Одилқориев.
–
2015.
–
№1. –
Тошкент ТДЮУ: Ҳуқуқий тадқиқотлар маркази, 2015. –
Б.
152
–
165.
7.
Kolleck N. The power of third sector organizations in public education //Journal
of Educational Administration.
–
2019.
8.
Lyons M. Third sector: The contribution of non-profit and cooperative enterprise
in Australia.
–
Routledge, 2020.
9.
Вестник гражданского права №3 –
2014 г. Том 14.
–
С.
111.
Суханов
Е.А.
«Комментарии к ст. 65.1.65.3 ГК РФ».
10.
Ващенко
Ю.С.
Организационно
-
правовые
формы
некоторых
некоммерческих организаций и направлений их деятельности //
Вестник
Волжского университета им. ВН Татищева. –
2016.
–
Т. 1. –
№. 2.
11.
Каменева
В.М. Правовое регулирование деятельности некоммерческих
организаций в Российской Федерации (административный и финансовый аспекты)
//
Вестник Московского университета МВД России. –
2007.
–
№. 4. –
С. 82–
84.
12.
Ващенко
Ю.С.
Проблемы
комплексно
-
правового
регулирования
законодательства о регистрации юридических лиц: сб.
«Актуальные
проблемы
юридической ответственности и правоотношения //
Вестник Волжского
университета имени ВН Татищева. –
2007.
–
№. 63. –
С. 65.
13.
Гамольский
П.Ю. Толмасова
А.К. Некоммерческие организации: бухгалтерский
учет, налогооблажение и правовой статус. М.: Бухгалтерский учет. 2004. –
С.
7.
14.
Лескова
Ю.Г. Некоторые проблемы определения положения учреждений в
системе юридических лиц //
Юрист. –
2005.
–
№. 11. –
С. 5–
8.
15.
Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексига шарҳ. 1
-
жилд (биринчи
қисм) Адлия вазирлиги. –
Т.: «
Vektor-
Press», 2010. –
Б
. 816.
–
(Профессионал
(малакали) шарҳлар).
16.
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1999 й.,
5-
сон, 115
-
модда.
17.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1991
-y., 8-son.
18.
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2013 й., 17
-
сон.
19.
Қонун
ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 08.11.2019 й.,
03/19/581/4004-
сон
.
20.
Khoshim o
‘
gli M.F. Constitutional Basis of Ensuring the Right to Privacy in the
Age of Informatization // Middle European Scientific Bulletin.
–
2021.
–
Т
. 11.
21.
Jakhongir B. Criminal liability of minors in some developed countries and
implementation of advanced experience in this field to national legislation // TSUL Legal
Report.
–
2021.
–
С
. 134.
