78
муҳим мувозанат кўпинча ҳужумга учрайди.
Янги коронавирус инфекциясининг тарқалиши
муносабати билан Covid-19 келтириб чиқарадиган
оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати касалликлари
сони муттасил ортиб бормоқда. Тиш шифокори
учун вазифа патологиянинг ривожланишига ва
стоматологик касалликларнинг янада оғирроқ
шаклларга айланишига йўл қўймаслик учун ўз
вақтида ташхис қўйиш, патологияни аниқлаш ва
оқилона фармакотерапияни бошлашдир.
Калит
сўзлар:
ДГК-дегидрокверцетин,
интерлейкин-6,
интерлейкин
1β,
АТФ-
нуклеозидтрифосфат, SARS-CoV қобиқли бир
цепочкали (+) РНК-вирус, мембрана оқсили,
бўшлиғи шиллиқ қавати.
Аннотация:
Полость рта представляет
собой открытую биологическую систему, в
которой существует постоянный баланс между
патогенными факторами, такими как вирусы,
бактерии и защитные силы организма. Однако
из-за размножения и быстрого развития
микроорганизмов и вирусов, а также ослабления
факторов общей и особенно местной иммунной
защиты такой важный баланс часто нарушается.
В связи с распространением новой
коронавирусной
инфекции
постоянно
увеличивается
количество
заболеваний
слизистой оболочки полости рта, вызванных
COVID-19. Задача стоматолога – поставить
своевременный диагноз, выявить патологию и
начать обоснованную фармакотерапию, чтобы
не допустить развития патологии и перехода
стоматологических заболеваний в более тяжелые
формы.
Ключевые слова:
ДГК-дегидрокверцетин,
интерлейкин-6,
интерлейкин-1β,
нуклеозидтрифосфат, SARS-CoV одноцепочный
(+) РНК-вирус в оболочке, белок мембраны АПФ2,
слизистая оболочка полости рта.
The oral cavity is an open biological system in
which there is a constant balance between pathogenic
factors, such as viruses, bacteria, and the div’s
defense forces. However, due to the proliferation and
rapid development of microorganisms and viruses, as
well as the weakening of general and especially local
immune defense factors, such an important balance is
often attacked.
Due to the spread of the new coronavirus infection,
the number of oral mucosal diseases caused by
COVID-19 is constantly increasing. The task for
the dentist is to make a timely diagnosis, identify
the pathology and start rational pharmacotherapy in
order to prevent the development of pathology and
the development of dental diseases into more severe
forms.
Key words:
DHA-dehydroquercetin, interleukin-6,
interleukin-1ß, ATP- nucleoside triphosphate, SARS-
CoV-single-stranded (+) RNA virus in the envelope,
APF2, oral mucosa.
УДК: 616.89 053.1:616.31-02 092 08
ТУҒМА РУХИЙ КАСАЛЛИГИ МАВЖУД БОЛАЛАРДА СТОМАТОЛОГИК
КАСАЛЛИКЛАРНИНГ ЭТИОПАТОГЕНЕЗИ, КЛИНИКАСИДАГИ ЎЗИГА ХОСЛИК
ВА ДАВОЛАШ УСУЛЛАРИ
Гаффоров С.А., Хамроев Ф.Ш., Мадаминова Н.С.
Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази,
У.К. Қурбонов номидаги Республика психоневрологик касалликлар диспансери,
Тошкент давлат стоматология институти
Мия фалажи (МФ) – бу антенатал, интранатал
ёки неонатал даврда юзага келадиган марказий асаб
тизимининг (МАТ) шикастланиши натижасида
келиб чиққан тана ҳолати ва ҳаракатининг
прогрессив бўлмаган фаолияти бузилишларига
нисбатан қўлланиладиган атамадир. Мия фалажи
болалик ногиронлигининг энг кенг тарқалган
сабабларидандир. Жахон соғликни сақлаш
ташкилотининг (ЖССТ) маълумотларига кўра,
мия фалажи ташхиси ҳар 1000 та янги туғилган
чақалоққа 3-4 ҳолатни ташкил қилади [4,7,10].
Айни холат патологияларнинг халқаро касалликлар
79
ОБЗОРНЫЕ СТАТЬИ
таснифи (ХКТ-10) бўйича қуйидаги турлари
фарқланади: G80.0 – спастик мия фалажи; G80.1 –
спастик диплегия; G80.2 – болалар гемиплегияси;
G80.3 – дискинетик мия фалажи; G80.4 – атаксик
мия фалажи; G80.8 – бошқа мия фалажининг
аралаш тури; G80.9 – аниқлаштирилмаган мия
фалажи [1]. Касаллик турлари орасида спастик мия
фалажи энг кенг тарқалган ва барча ҳолатларнинг
80% ни ташкил қилади хамда мушаклар
тонуси кучайиши, доимий мушакларнинг
қисқариш ҳолатида бўлиши окибатида букилиш
харакатининг мураккаблашиши, тананинг бир
томонлама – бир қўл ва бир оёқ ёки иккала оёқ
(диплегия ёки параплегия) фаолиятидаги салбий
узгаришлар билан тавсифланади.
Ўзбекистонда ҳар йили 800 тагача мия
фалажи патологияси билан касалланишнинг янги
ҳолатлари қайд этилиб, бугунги кунда 18 ёшгача
бўлган беморларнинг умумий сони қарийб 40
минг нафарга етмоқда. Ўз ўрнида, таъкидлашимиз
мумкинки, мия фалажи билан туғилган болалар ва
ўсмирларга ўз вақтида самарали ёрдам кўрсатишга
қаратилган эътибор хамда янги технологияларнинг
Ўзбекистонда амалиётга тадбиқ қилиниши
касалликнинг ҳар 1000 та янги туғилган чақалоққа
нисбатан 5-7 тагача камайтиришга эришилди [8].
Сўнгги
йилларда,
илмий-амалий
маълумотларнинг
тахлили,
мия
фалажи,
дастлабки мия шикастланиши натижасида яъни,
хомиладорликда миянинг эрта ривожланиши
даврида содир бўлаётгани, интрацеребрал қон
кетиши ёки ҳали тўлиқ ривожланиб етишмаган
мия тўқималарининг турли шикастланишлари
сабаб булаётганини курсатмокда [9]. Айни ушбу
контингентдаги болалар ва ўсмирлар орасида
ўтказилган илмий тадкикотлар, уларда тиш
қаттиқ тўқимаси, периодонт тўқимаси ва оғиз
бўшлиғи шиллиқ қаватида (ОБШҚ) травматик
шикастланишларни, бруксизм, чакка-пастки жағ
бўғими (ЧПЖБ) тизимида фаолият бузилишлар,
чайнаш, ютиниш ва нутқ функциясида салбий
ўзгаришлар кўплаб холатларда қайд этилмокда
[8,9]. Бизга маълумки айнан, болалар ва ўсмирлар
орасида рухий хасталик бўлганда, жумладан, мия
фалажи кузатилганда, уларга стоматологик ёрдам
кўрсатишда ўзига хос мураккабликлар кузатилади,
натижада бундай болаларда стоматологик
касалликлар оғир кечади ва кечиктирилган хизмат
кўрсатилади. Демак, илмий тахлиллар, ақлан
ва харакатланувчи органларнинг касалликлари
мавжуд болалар ва ўсмирлар орасида тиббий ёрдам
кўрсатишнинг самарали усуллари ва бу борадаги
ташкилий масалаларда қатор ечимини кутаётган
илмий-амалий
муаммолар
мавжудлигидан
далолат беради, шу йуналишдаги муаммоларнинг
ечимини хал килишга қаратилган илмий-амалий
тадкикотларнинг айникса хозирги кундаги
долзарблигини белгилайди.
Муаллифларнинг таъкидлашича, марказий асаб
тизимининг перинатал даврдаги шикастланишида
кўп холатларда миядаги гипоксия натижасидаги
ишемик шикастланишидир. Айникса муддатидан
эрта туғилган чақалоқлар орасида бу холат – яъни
мия гипоксияси асоратли ишимияга олиб келиши
47% холатда кузатилиши, иккинчи бир муаллиф
– мия фалажи билан оғриганларнинг 60-80% да
аклий заифлик ва нутқида салбий ўзгаришни
таъкидлайди [14], айни контингент учун сўлакни
назорат қилишда муаммолар кузатилиши
окибатида озиқ-овқат колдиклари тишларга
ёпишиб кўпинча кариес ва бошқа оғиз бўшлиғи
касалликларини шаклланишига олиб келади [22].
Психоневрологик
касалликларнинг
этиопатогенези бўйича замонавий илмий
қарашлар ушбу патологиянинг шаклланиши ва
ривожланишида оксидловчи стресснинг (ОС)
етакчи иштироки борлигини кўрсатади ва эркин
радикалларнинг ОБ даги макроорганизмнинг
барча даражаларида тўпланиши кузатилади
[9]. Бир қатор тадқиқотлар психоневрологик
касалликлари
(ПНК)
бўлган
болаларда
оксидантирувчи ва антиоксидант тизимининг
оғиз бўшлиғи даражасида ишлашида аниқ
нуқсонларни аниқлади, бу эса огиз бўшлиғида
оксидланувчи стресс жараёнини жадаллаштириб
юборади [11,12,]. Бошка бир тадқиқотда,
антиоксидантлардан ҳимояланишнинг пасайиши
ва ёгларни эриш назорат тизимининг бузилиши,
қандли диабет, бўғим касалликлари, ошқозон-
ичак тракти ва стоматологик касалликлар
ривожланишидаги асосий патогенетик омиллардан
хисобланади. Ушбу патогенитик механизм фонида
тизимли ва маҳаллий фаолият бузилишлари
– патогенетик жараёнлар кузатила бошлайди
ва айни вактда, огиз бўшлиғи сўлагининг
иммуномикробиологик ва минерал таркибидаги
салбий ўзгаришлар антиоксидант тизимнинг янада
салбий ўзгаришини кучайтириб, оқибатда орган
ва тўкималар муносабатида «номутаносиблик
доирасини» шакллантиради [13].
80
Тадкикотда, марказий асаб тизимининг (МАТ)
туғма нуқсонларини шакллантиришда генетик
омилларнинг ўрни тўғрисида эхтимоллик омиллари
ўрганилган; яъни ирсий ва атроф-муҳит омиллари
асаб найчаларида нуқсонлар шаклланишига ёрдам
беради деган фикрни илгари суришган ва бунга
биринчи марта ДНТ ва И/Д полиморфизми (45-
bp) UCP2 генининг 3’-UTR ўртасидаги боғлиқлик
мавжудлигини кўрсатиб, бу ажралмаган оқсил-2ни
кодлашини ва митохондрия оиласининг «оқсил
ташувчи аниони» билан турлича оила эканлигини
таъкидлашади [21].
Шунингдек,
замонавий
популяциянинг
ассоциация тадкикотларини жалб килган холда
кариесни келтириб чикарувчи хужайрадаги генетик
маркерларни топишга йуналтирилган, «ота-она-
бола» учликга таянган оилавий тахлил, шунингдек
тўла ген маълумотларига таянган ассоцтиатив
(GWAS) изланишлар натижасида кариесни
шаклланишида, шу жумладан тиш дентини,
эмали ва иммунитетни шакллантирувчи генетик
маркерлар спектри мавжудлигини аниқлашган
[4,16]. Тадқиқотда, тишларнинг ривожланиш
даврининг боскичлари жараёни маълум аъзолар ва
тизимларнинг ўсиши ва ривожланиши, яъни бош
суяги, жағ, қулоқ, бармоқлар ва оёқ бармоқлари,
юрак-қон томир ва марказий асаб тизимларининг
ўсиши ва ривожланиши билан уйғунлашиши
исботланган. Тадқиқот хозирги кунда ва
кейинчалик бундай генларни назорат қилиш
ёрдамида тиш касалликларининг олдини олиш
ва даволашдан фойдаланиш имконини бериши
тасдиқламокда [18].
Юз-жаг сохаси аъзолари ва тўқималарининг
касалликлар ёки фаолият бузилишлари, инсон
танасининг умумий касалликлари, атроф
мухит ёки саноат ишлаб чиқаришдаги салбий
омилларнинг таъсири билан боғликлиги кўплаб
илмий тадкикотларда келтирилган [2,5,6,16,17].
Жумладан, мия фалажи билан туғилган болаларда
инсон учун муҳим фаолият бузилишлари -
ҳаракат, рухият, нутқ ва бошкалар, болалар
ва ўсмирлар орасида ўз оғиз бўшлиғига (ОБ)
етарлича ғамхўрлик қилишга, ўз-ўзини парвариш
қилиш кўникмаларини амалга оширишга
тўскинлик қилади, натижада тиш қаттик
тўқимаси кариес касаллиги 98% гача, пародонт
тўқимаси касалликлар 80% гача, сўлак таркибида
минераллар бузилиши 84% гача кузатилишига
сабаб бўлишини аниқлашган [4]. Шунингдек, бу
болаларнинг сўлагида микроблар концентрацияси,
жумладан, Streptococcus mutans – 85,0%,
Lactobacillus – 92,0% холатда аниқланган. Бошқа
илмий изланишда муаллифлар ақли заиф 7-18
ёшдаги болалар ва ўсмирлар орасида пародонт
тўқимасининг ўткир яллигланиш касалликлари
95% гача, аксарият катарал гингивит кўринишида
кечишини таъкидлашган [7,11,12].
Туғма бош мия фалажи билан оғриган
болаларда тиш касалликлари ривожланишининг
бошқарилишини жуда қийинлигини сабаби
шундаки,
бундай
беморларда
коморбид
патологиялар яъни қўшма патологияларни
биргаликда келиши, оиладаги ижтимоий-
иқтисодий ҳолат ва болаларга стоматологик ёрдам
кўрсатишнинг амалдаги стандартларининг ўзига
хос хусусиятлари борлиги билан изохлаш мумкин
[10,20]. Шу билан бирга, бош мия фалажи билан
касалланганлар болаларда асаб фаолиятнинг турли
соҳаларига зарар етиш этиологияси ёки устуворлиги
бир ҳил емас, бирок, бир қатор патогенетик
механизмлар ва клиник кўринишларнинг
умумийлиги ушбу касалликларни кечиши ва
клиникасини бирлаштиришга имкон беради.
Умумий стоматологик муаммоларни ўрганиш
ва патогенетик асосларни излаш учун туғма бош
мия фалажи билан оғриган болалар ва ўсмирларга
стоматологик ёрдам кўрсатиш учун бошқа, махсус
стандартларни яратиш зарурати хозирги тиббиёт
ходимларининг асосий вазифасидир. Шундай
қилиб, муаллиф бош мия фалажи билан оғриган
болаларда тиш патологияси асаб тизимининг
перинатал
патологияси
ривожланишидаги
мухим бўғини эканлигини бошқа бир илмий
тадкикотчининг “болаларда кариес интенсивлиги
юқорилиги турли босқичларида ҳаракат қилувчи
гистоорганогенез ва тиш минерализацияси
жараёнларида бузилишлар” келтириб чиқаради
деган фикрлари тасдиклайди [11].
Шунингдек, аутизм, ақлий заифлик ва Даун
синдроми билан боғлиқ энг кенг тарқалган
касалликларда тишлар сони ва морфологиясидаги
ўзгаришлар, конус шаклдаги ён кесув тишлар,
“белкурак” шаклидаги тишлар, тауродонтизм
кузатилиши, муаллиф фикрича, болаларда тиш
чиқиши кечикади ёки ноодатий тартибда ёриб
чиқади, бироқ кариес тарқалиши ва жадаллашув
жараёни коморбид патологияси бўлмаган
болалардан фарқ қилмаслигини такидлайди [21].
Иккинчи бир тадкикотда, огиз бушлигини гигиенаси
81
ОБЗОРНЫЕ СТАТЬИ
тиш қаттиқ тўқимасидаги патологияларнинг
шаклланишига боғлик эмаслигини таъкидлашса
[12], бошқа изланишлар мия фалажи бўлган
болаларни
сурункали
катарал
гингивит
шаклланишига асосий сабаб мия моторикасидаги
бузилиш оқибати эканлиги, натижада гигиеник
воситалар - электр тиш чўткаси, тиш флосслари
ва тиш чўпи ёрдамида тозалаш имконияти
йуклигидан юзага келишини таъкидлашади;
шу ўринда комплекс профилактика учун “Асал
муми” асосидаги шифобахш “Мармарак”
ўсимликларидан фойдаланиш самарадорлигини
кўрсатиб ўтишган [14]. Шу аснода стоматологик
ёрдам кўрсатишни яхшилашга қаратилган изчил
тадқиқотлар олиб борилиб мия фалажли болалар
ва ўсмирлар учун тиббий-гигиеник таълимнинг
мактаб усули таклиф қилинган [9]. Шу ўринда
“Америка стоматологлар жамияти» болалар
тишлари чиқиш даврида милкларни илиқ мато
билан вақти-вақти била артиб туриш, чиқаётган
тишларни касалланиши учун профилактик
ахамиятини борлигини таъкидлашгани хам мухим
маълумотдир [14].
Хулоса
Илмий-амалий тадкикотларда келтирилган
маълумотлар асосида, туғма мия фалажи бўлган
болалар огиз бўшлиғида шахсий гигиена холатини
назорат килишда катор тўскинликлар – чайнаш ва
ютиш билан боғлиқ фаолият номутаносиблиги,
тиш чўткаси ва ипдан фойдаланишнинг бемор учун
муаммолиги, тиш катори ва тишларнинг окклюзия
юзасидаги муаммолар, тез-тез кайт килиш,
тутқаноқ тутиши ва истеъмол қилинаётган дори
воситалари оқибатида пародонт тўқимасидаги
токсик-аллергик яллиғланишлар, оғизда узоқ вақт
давомида овқат махсулотларининг туриб қолиши,
лаб ва тилни тез-тез жарохатланиши стоматологик
ёрдамни вақтида ва самарали ўтказишга тўсқинлик
қилади. Мия фалажи билан касалланган болалар
ва ўсмирларнинг юқорида санаб ўтилган ўзига хос
хусусиятлари уларга ихтисослашган стоматологик
ёрдам
ташкиллаштиришга
–
жумладан,
диагностика алгоритимини ишлаб чиқишга,
стоматологик касалликларни башоратлашни
замонавий
усулларига,
даво-профилактика
чораларини яратишга эхтиёжни юкорилигини
белгилайди.
Адабиётлар
1. Всемирная организация здравоохранения.
https://www.who.int/ru.
2. Гаффоров С.А., Атабаев Ш.Т., Олимов С.Ш.
Экологическая стабильность, стоматология и здоровье
человека: Руководство. – Ташкент, 2014. – 330 с.
3. Гаффоров С.А., Хамроев Ф.Ш., Кулдашева
В.Б. Стоматологические и неврологические
патологии у детей: этиопатогенетические аспекты
их взаимосвязи и диагностика // Stomatologiya. –
202. – №4 (81). – С. 55-59.
4. Гаффоров С.А., Яриева О.А., Беленова И.А.
Раннее выявление стоматологических болезней
у детей и подростков как предикация кариеса:
Стоматология славянских государств: Сб. тр. 12-й
междунар. науч.-практ. конф. – Белгород, 2019. –
С. 105-107.
5. Гаффоров С.А., Яриева О.О. Алгоритм
прогнозирования развития кариеса зубов среди
детей дошкольного и школьного возраста: Метод.
рекомендации. – Ташкент, 2022. – 20 с.
6. Гаффоров С.А., Яриева О.О. Функционально-
структурное состояние тканей органов полости
рта у рабочих металлопереработывающего
производства. – Ташкент, 2020. – 18 с.
7.Ерзина
С.В.
Комплексная
этиопатогенетическая терапия хронического
катарального гингивита у детей, больных с ДЦП:
Автореф. дис. … канд. мед. наук. – Новосибирск,
2005.
8. Исакова Г.С., Мажидова Ё.Н. Оценка
применения эрготерапии в реабилитации детей
с детским церебральным параличом // Институт
социальной трансформации. – 2020. – №11-44 (67).
9. Куруптурсунов А.А. Особенности ведения
стоматологического амбулаторного приема у детей
с детским церебральным параличом // Бюл. мед.
интернет конф. – 2014. – Т. 4, №4. – С. 371-372.
10.Петерсен
П.Э.,
Кузьмина
Э.М.
Распространенность стоматологических заболеваний.
Факторы риска и здоровье полости рта. Основные
проблемы общественного здравоохранения // Dental
Forum. – 2017. – №1. – С. 2-11.
11. Фарапонова Е.А. Биохимические показатели
ротовой жидкости при заболеваниях пародонта у
детей с психоневрологическими расстройствами:
Автореф. дис. …канд. мед. наук. – Краснодар,
2017. – 24 с.
12. Хагурова С.Б. Особенности минерального
обмена, антибактериальной и антиоксидантной
82
защиты в ротовой полости при кариесе зубов у
детей с психоневрологическими расстройствами:
Автореф. дис. … канд. мед. наук. – Краснодар,
2018. – 24 с.
13. Al Habashneh R., Al Jundi S., Khader Y. et al.
Oral health status and reasons for not attending dental
care among 12- to 16-year-old children with Down
syndrome in special needs centres in Jordan // Int J
Dent Hygiene. – 2012. – Vol. 10. – P. 259-264.
14. American Academy of Pediatric Dentistry.
Definition of special health care needs // Pediatr. Dent.
– 2012. – Vol. 34. – Р. 16.
15
.
Dos Santos A.N., da Costa C.S., Golineleo
M.T., Rocha N.A. //Dev. Neurorehab. – 2013.
16. Gafforov S.A., Yrieva O.O. The degree of
damage to hard tissues of teeth of carious and non-
carious among children and adolescents of the
Bukhara city //Евразийский
вестн. педиатр. – 2019.
– №3 (3). – С. 111-117.
17. Gafforov S.A.? Nazarov U.K., Zukhriddin
F.D. Methods for determining biosocompatible metal
alloys for the prevention of elvanoses in persons
residing in ecologically unfavorable conditions // Int.
Sci. J. Theoret. Appl. Sci. Year: Publ. – 2020. – Vol.
30. – P. 436-442.
18. Hassan W., Noreen H., Castro-Gomes V. et
al. Association of oxidative stress with psychiatric
disorders // Curr. Pharm. Des. – 2016. Vol. 22. – P.
2960.
19. Hu J.C., Hu Y., Lu Y. et al. Enamelin is critical
for ameloblast integrity and enamel ultrastructure
formation / //PLoS One. – 2014. – Vol. 9, №3. – P.
e89303.
20. Meier T., Deumelandt P., Christen O. et al.
Global burden of sugar–related dental diseases in 168
countries and corresponding health care costs // J.
Dent. Res. – 2017. – Vol. 96. – P. 845-854.
21. Trovó de Marqui A.B. Síndrome de Turner e
polimorfismo genético: uma revisão sistemática // Rev
Paul Pediatr. – 2015. – Vol. 33, №3. – P. 364-371.
22. Yuan M., Shelton J. Acute sialadenitis secondary
to submandibular calculi after botulinum neurotoxin
injection for sialorrhea in a child with cerebral palsy //
Amer. J. Phys. Med. Rehab. – 2011.
Hulosa.
Тug‘ma miya yarim palsi bilan og‘rigan
bolalar va o‘smirlardagi tish kasalliklarining
etiopatogenezi, klinik belgilari va davolash usullari
bo‘yicha keyingi yillardagi adabiyotlar o‘rganildi.
Statistik ma’lumotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki,
bolalar o‘rtasida tug‘ma miya falajiga chalinish
hollari ko‘payib bormoqda, ularga stomatologik
kasalliklar bo‘yicha ko‘rsatilayotgan yordam yetarli
darajada samarali emas. Bemorlarda og’iz bo’shlig’i
va tishlarning turli patologik sharoitlarida o’sish
kuzatiladi.
Калит сўзлар:
стоматология, туғма мия
фалажи, функция бузилиши, тиш-жағ тизими
аномалиялари, оғиз бўшлиғи гигиенаси, пародонт
тўқимаси.
Резюме.
Изучена литература последних лет,
посвященная
этиопатогенезу,
особенностям
клиники и методам лечения стоматологических
заболеваний у детей и подростков с врожденным
детским церебральным параличом. Анализа
данных статистики показал, что заболеваемость
врожденным церебральным параличом среди
детей увеличивается, помощь, оказываемая им при
стоматологических заболеваниях, недостаточно
эффективна. У больных отмечается рост различных
патологических состояний полости рта и зубов.
Ключевые слова:
стоматология, церебральный
паралич, дисфункция, аномалии зубочелюстной
системы, гигиена полости рта, ткани пародонта.
Summary.
The literature of recent years on the
etiopathogenesis, clinical features and methods
of treatment of dental diseases in children and
adolescents with congenital cerebral palsy has been
studied. The analysis of statistical data showed that the
incidence of congenital cerebral palsy among children
is increasing, the assistance provided to them with
dental diseases is not effective enough. In patients,
there is an increase in various pathological conditions
of the oral cavity and teeth.
Key words:
dentistry, cerebral palsy, dysfunction,
anomalies of the dentition, oral hygiene, periodontal
tissues.
