T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_1-to’plam_Aprel-2025
152
ISSN:3030-3613
YANGI O‘ZBEKISTONDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN MA’NAVIY
O‘ZGARISHLAR
Namangan davlat pedagogika instituti
Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasi
katta o‘qituvchisi
B.Tillayev
Namangan davlat pedagogika instituti
Texnologik ta’lim yo‘nalishi 1-bosqich talabasi
Quchqarboyeva Ruxshona Sherzodjon qizi
Yangi O‘zbekiston tamoyili asosida mamlakatda amalga oshirilayotgan tub
islohotlar nafaqat iqtisodiy va siyosiy sohalarni, balki jamiyatning ma’naviy hayotini
ham qamrab olmoqda. Ma’naviyat jamiyat taraqqiyotining poydevori, xalqning
o‘zligini belgilovchi muhim omil sifatida qadrlanmoqda. Shu boisdan ham Yangi
O‘zbekistonda ma’naviy sohadagi islohotlar keng qamrovli bo‘lib, ularning asosiy
mazmun-mohiyati insonni ulug‘lash, milliy qadriyatlarni tiklash, yoshlar ongini
yuksaltirish va barqaror fuqarolik jamiyatini shakllantirishga qaratilgan.
Bugungi kunda O‘zbekistonning yangi taraqqiyot bosqichida ma’naviyatga
bo‘lgan yondashuv tamomila yangicha asosda shakllanmoqda. Ma’naviy yangilanish
deganda, birinchi navbatda, xalqning tarixiy xotirasini tiklash, milliy o‘zlikni anglash,
boy madaniy merosimizni asrab-avaylash, uni yosh avlod ongiga singdirish jarayonlari
tushuniladi. Mustaqillikdan keyingi yillarda bu yo‘nalishda muayyan natijalarga
erishilgan bo‘lsa-da, aynan Yangi O‘zbekiston davrida bu boradagi ishlar tizimli,
strategik va chuqur ijtimoiy mohiyat kasb eta boshladi. Avvalo, ma’naviy sohani
rivojlantirishda davlat siyosati asosiy yo‘nalishlardan biriga aylandi. Prezident
tomonidan ilgari surilgan “Yangi O‘zbekiston – Uchinchi Renessans sari” tamoyili
asosida jamiyatda ilm-fan, ma’rifat, madaniyat va axloqiy qadriyatlar ustuvorlik kasb
etmoqda. Bu g‘oya yosh avlodni yuksak ma’naviyatli, Vatanga sadoqatli, bilimli va
barkamol etib tarbiyalashga xizmat qilmoqda. Shu maqsadda ma’naviyat sohasini
qo‘llab-quvvatlovchi davlat dasturlari, strategik yo‘nalishlar ishlab chiqilib, ularni
amalga oshirish uchun tegishli muassasalar va institutlar faoliyati kuchaytirilmoqda.
Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ma’naviy islohotlarning muhim
yo‘nalishlaridan biri bu xalqning milliy o‘zligini tiklash va uni mustahkamlashga
qaratilgan harakatlardir. O‘zbekiston xalqi asrlar davomida shakllangan boy ma’naviy-
madaniy merosga ega. Sohibqiron Amir Temur, Alisher Navoiy, Abu Rayhon Beruniy,
Ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek kabi buyuk ajdodlarimizning ilm-fan, adabiyot va falsafa
sohasidagi xizmatlari nafaqat o‘z davrida, balki bugungi kunda ham dolzarb ahamiyat
kasb etmoqda. Yangi O‘zbekistonda ularning merosini chuqur o‘rganish, asarlarini
tarjima qilish, xalqaro miqyosda targ‘ib etish ishlari keng ko‘lamda olib borilmoqda.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_1-to’plam_Aprel-2025
153
ISSN:3030-3613
Bu esa xalqimizda o‘z ajdodlari bilan faxrlanish, ulardan ibrat olish tuyg‘ularini
mustahkamlamoqda.
Ma’naviyatni rivojlantirishda ta’lim tizimining o‘rni alohida ahamiyatga ega.
Maktabgacha ta’limdan boshlab oliy ta’lim bosqichigacha bo‘lgan barcha
muassasalarda ma’naviyat darslari, tarbiya soatlari, ma’rifiy tadbirlar o‘tkazilmoqda.
Yoshlar ongiga milliy qadriyatlar, odob-axloq me’yorlari, ijtimoiy faollik va insoniylik
tamoyillari singdirilmoqda. Shu bilan birga, ta’lim tizimida ma’naviyat bo‘yicha
metodik qo‘llanmalar, adabiyotlar, video darslar ishlab chiqilmoqda. Tarbiyaviy
ishlarning natijadorligini oshirish maqsadida pedagoglarning ma’naviy bilim darajasi
va kasbiy salohiyatiga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ma’naviy islohotlar doirasida
ommaviy axborot vositalarining roli ham kuchaymoqda. Televideniye, matbuot,
internet nashrlari orqali ma’naviy-ma’rifiy dasturlar, tarixiy filmlar, ijtimoiy tahlil va
bahslar keng jamoatchilikka yetkazilmoqda. Ayniqsa, yoshlar orasida ijtimoiy
tarmoqlar orqali milliy g‘oya va ma’naviy qadriyatlarni targ‘ib etish muhim vazifaga
aylangan. Shu sababli davlat organlari va jamoatchilik tashkilotlari tomonidan
ma’naviy immunitetni mustahkamlovchi kontentlar yaratish, yolg‘on va zararli
axborotlarga qarshi kurashish choralari ko‘rilmoqda.
Yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni ma’naviy-ma’rifiy
faoliyatga jalb etish maqsadida mamlakatda turli madaniyat markazlari, yoshlar
klublari, kutubxonalar faoliyati jonlantirilmoqda. Ayniqsa, Prezident tashabbusi bilan
yo‘lga qo‘yilgan “Yangi O‘zbekiston – yoshlar nigohida”, “Yoshlar daftari”,
“Kitobxonlik harakati” kabi dasturlar orqali yoshlar ma’naviy dunyoqarashi,
adabiyotga qiziqishi, Vatanga muhabbati kuchaytirilmoqda. Kitobxonlik targ‘iboti,
ijodiy uchrashuvlar, ma’rifiy loyihalar orqali yoshlar orasida intellektual salohiyatni
yuksaltirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Ma’naviy yangilanishning yana bir muhim jihati bu diniy-ma’rifiy sohani isloh
qilishga qaratilgan choralardir. O‘zbekiston ko‘p asrlik islomiy madaniyatga ega
mamlakat sifatida din va ma’naviyat uyg‘unligiga alohida e’tibor qaratmoqda. Islom
dini – tinchlik, bag‘rikenglik, mehr-oqibat dini ekani targ‘ib qilinmoqda. Shu bilan
birga, diniy ekstremizm va radikalizmga qarshi ma’rifiy kurash kuchaytirilgan. Diniy
bilimlar berish, imom-xatiblar malakasini oshirish, masjid va madrasalarda ma’naviy-
ma’rifiy ishlarni yo‘lga qo‘yish orqali sog‘lom diniy muhit shakllantirilmoqda. Bu esa
jamiyatda diniy bag‘rikenglik, totuvlik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat
qilmoqda.
Oila va mahalla institutlari ham ma’naviy islohotlarning faol subyektiga
aylangan. Oila jamiyatning ilk tarbiya maktabi bo‘lishi nuqtai nazaridan, unda sog‘lom
muhit, o‘zaro hurmat, axloqiy qadriyatlar ustuvorligiga erishish borasida ko‘plab
dasturlar ishlab chiqilgan. Mahallalarda esa “Ma’naviyat markazlari”, “Ayollar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_1-to’plam_Aprel-2025
154
ISSN:3030-3613
maslahat markazlari”, “Oila maktablari” orqali oilaviy muammolar, yoshlar
muammolari bilan ishlash, ajrimlar, zo‘ravonlikning oldini olishga qaratilgan ishlar
olib borilmoqda. Bu jarayonda mahalla faollari, nuroniylar, pedagoglar, psixologlar
faol ishtirok etmoqda.
Milliy madaniyat, san’at va adabiyot sohalarida ham yangicha yondashuv
shakllanmoqda. San’atkorlar, adiblar, rassomlar, kinorejissyorlar tomonidan xalq
ma’naviyatini boyituvchi, tarbiyaviy ahamiyatga ega bo‘lgan asarlar yaratish, ularni
keng jamoatchilik orasida targ‘ib etish ishlari qo‘llab-quvvatlanmoqda. Teatr, muzey,
konsert zallari, ko‘rgazmalar orqali ma’naviy madaniyat targ‘ib qilinmoqda. Ayniqsa,
yosh ijodkorlarning iste’dodini namoyish etishlari uchun ko‘plab tanlovlar, festivallar
tashkil etilmoqda. Milliy bayramlar, tarixiy sanalarni nishonlashda esa xalqning
birligini mustahkamlovchi, tarixiy xotirani yangilovchi tadbirlar o‘tkazilmoqda.Yangi
O‘zbekiston sharoitida ma’naviy sohadagi islohotlar fuqarolarning ongini, tafakkurini,
hayotga munosabatini o‘zgartirishga xizmat qilmoqda. Endilikda ma’naviyat faqat
targ‘ibot, nasihat doirasidagina emas, balki hayotiy ehtiyoj, jamiyat taraqqiyotining
ajralmas qismi sifatida qaralmoqda. Har bir soha – ta’lim, sog‘liqni saqlash,
iqtisodiyot, madaniyat, hatto sanoatda ham ma’naviy yondashuv asosiy mezonlardan
biriga aylanmoqda.
Xulosa qilib aytganda, Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ma’naviy
islohotlar jamiyatni yangilash, inson salohiyatini yuksaltirish, milliy o‘zlikni tiklash va
yoshlarni barkamol avlod etib voyaga yetkazishga qaratilgan. Bu o‘zgarishlar xalqning
ongi va dunyoqarashida ijobiy siljishlarga sabab bo‘lmoqda. Ma’naviyat jamiyat
hayotining tayanchi, taraqqiyotimizning asosi bo‘lib, uning mustahkamligi
kelajagimizning kafolati hisoblanadi. Yangi O‘zbekistonning yangi ma’naviy
ko‘rinishi – bu xalqning o‘z kuchiga ishonchi, o‘z madaniyati va tarixiga bo‘lgan
hurmati, ertangi kuniga ishonchi demakdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O
‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar Strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-
4947-son Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 iyundagi PQ-3775-sonli “Oliy
ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va ularning mamlakatda amalga
oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol ishtirokini ta’minlash bo‘yicha
qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha
rivojlantirish Konsepsiyasi” (2019 yil 8 oktyabr) dagi PF – 5847 – son Farmoni.
https://lex.uz/docs/4545884 25–40-b.
