T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_1-to’plam_Aprel-2025
158
ISSN:3030-3613
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA OMMAVIY AXBOROT
VOSITALARINING FAOLIYATI
Namangan davlat pedagogika instituti
Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasi
katta o‘qituvchisi
B.Tillayev
Namangan davlat pedagogika instituti
Texnologik ta’lim yo‘nalishi 1-bosqich talabasi
Dedaxanova Binonaoy Ikrom qizi
O‘zbekiston Respublikasida ommaviy axborot vositalari davlat va jamiyat
hayotining muhim tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. Ular fuqarolarning axborotga
bo‘lgan ehtiyojini qondirish, ijtimoiy muammolarni yoritish, davlat siyosatini
tushuntirish va jamiyat fikrini shakllantirishda beqiyos o‘rin tutadi. Mustaqillik
yillarida ommaviy axborot vositalarining erkin faoliyat yuritishi uchun muhim
qonunchilik bazasi shakllantirildi. Jumladan, ommaviy axborot vositalari to‘g‘risida,
axborot erkinligi to‘g‘risida, jurnalistlik faoliyatini himoya qilishga doir qator qonunlar
qabul qilindi. Bu hujjatlar orqali axborot olish, tarqatish va undan foydalanish
erkinliklari mustahkamlandi.
O‘zbekiston ommaviy axborot vositalari bozorida gazeta va jurnallar,
televideniye va radioeshittirishlar, internet saytlar va axborot agentliklari faoliyat
yuritadi. Mamlakatda davlatga qarashli va nodavlat axborot vositalari parallel tarzda
mavjud bo‘lib, ularning har biri jamiyat hayotida muhim axborot manbai sifatida
xizmat qilmoqda. Mustaqillik yillarida yangi turdagi nashrlar, teleradiokanallar hamda
internet jurnalistikasi shakllandi. Xususan, internet ommaviy axborot vositasi sifatida
jadal rivojlanmoqda. Bugungi kunda ko‘plab elektron nashrlar, ijtimoiy tarmoqlar va
onlayn platformalar orqali aholiga yangiliklar yetkazilmoqda.
Ommaviy axborot vositalarining asosiy vazifalaridan biri bu jamiyatda
ochiqlikni ta’minlash, davlat organlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini
kuchaytirishdir. Shu bois, ommaviy axborot vositalari orqali korrupsiyaga qarshi
kurash, inson huquqlari himoyasi, ekologik muammolar, ta’lim va sog‘liqni saqlash
tizimlaridagi kamchiliklar yoritilmoqda. Shuningdek, ular aholining huquqiy
madaniyatini oshirish, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishda ham muhim rol
o‘ynaydi.
O‘zbekiston Respublikasida so‘z erkinligi va jurnalistlar huquqlarini ta’minlash
yo‘lida qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Davlat rahbari tomonidan so‘z erkinligini
mustahkamlash, ochiq va shaffof jamiyat qurish bo‘yicha qator tashabbuslar ilgari
surilgan. Shu asosda jurnalistlar faoliyatini huquqiy himoya qilish, senzura va
bosimlarning oldini olish maqsadida sud-huquq tizimi takomillashtirilmoqda. Bu esa
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_1-to’plam_Aprel-2025
159
ISSN:3030-3613
jurnalistlarning erkin fikr bildirishi, mustaqil tahlillar berishi uchun muhim zamin
yaratmoqda.
Axborot texnologiyalarining rivojlanishi bilan birga ommaviy axborot vositalari
yangi bosqichga ko‘tarildi. Bugungi kunda raqamli jurnalistika, multimediali
kontentlar, podkast va videobloglar ommalashmoqda. Ayniqsa, yoshlar orasida
ijtimoiy tarmoqlar asosiy axborot manbai sifatida xizmat qilmoqda. Bu esa ommaviy
axborot vositalari oldiga yangicha yondashuvlar, axborotni yetkazishning innovatsion
shakllarini talab qilmoqda.
Shu bilan birga, axborot xavfsizligi va soxta yangiliklar muammosi dolzarb
masalaga aylanmoqda. Davlat axborot makonini himoya qilish, yolg‘on ma’lumotlar
tarqalishining oldini olish uchun muayyan choralarni ko‘rmoqda. Axborot va ommaviy
kommunikatsiyalar agentligi, Bosh prokuratura, Ichki ishlar vazirligi va boshqa
tegishli idoralar bu borada monitoring olib boradi. O‘z navbatida, jurnalistlar ham
axborotni tayyorlash va tarqatishda mas’uliyatli bo‘lishi, faktlarga asoslangan xabarlar
berishi talab qilinadi.
Ommaviy axborot vositalari sohasida kadrlar tayyorlash masalasi ham dolzarb
hisoblanadi. O‘zbekiston milliy universiteti, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya
universiteti, OAV akademiyasi kabi oliy o‘quv yurtlarida jurnalistika yo‘nalishida
mutaxassislar tayyorlanmoqda. Shuningdek, xorijiy tajriba asosida jurnalistlar
malakasini oshirish, media savodxonligini rivojlantirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Yurtimizda xalqaro media tashkilotlar bilan hamkorlikda treninglar,
seminarlar va amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazilmoqda.
Mamlakatda so‘nggi yillarda ochiqlik va shaffoflik siyosatining kuchaytirilishi
ommaviy axborot vositalarining faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Davlat idoralari
faoliyatida matbuot kotiblarining joriy etilishi, jamoatchilik eshituvlarining tashkil
qilinishi, axborot so‘rovlariga tezkor javob berish tizimi ommaviy axborot vositalari
uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Bu esa jurnalistlarga muhim axborot
manbalariga tez va oson kirish imkonini beradi.Yana bir muhim jihat shundaki,
O‘zbekistonning xalqaro reytinglardagi o‘rni ham yildan yilga yaxshilanmoqda.
Jumladan, “Chegara bilmas muxbirlar” xalqaro tashkiloti tomonidan tuziladigan
matbuot erkinligi indeksida O‘zbekiston bir necha pog‘ona yuqorilab bormoqda. Bu
esa olib borilayotgan islohotlarning samarasidir.Ayniqsa, ommaviy axborot
vositalarining ijtimoiy tarmoqlardagi faolligi oshib bormoqda. Facebook, Telegram,
YouTube, Instagram kabi platformalarda O‘zbekiston OAVlari o‘z sahifalarini
yuritmoqda, aholiga tezkor va ishonchli axborot yetkazmoqda. Ko‘plab rasmiy idoralar
ham ijtimoiy tarmoqlarda faol bo‘lib, ularning faoliyatini jurnalistlar muntazam
kuzatib borishmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekiston ommaviy axborot vositalari nafaqat milliy, balki
xalqaro miqyosda ham o‘z faoliyatini kengaytirmoqda. Chet eldagi muxbirlik
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_1-to’plam_Aprel-2025
160
ISSN:3030-3613
punktlari, xalqaro axborot agentliklari bilan hamkorliklar OAVlarimizning obro‘sini
oshirmoqda. Ayniqsa, xorijdagi o‘zbekistonliklar hayoti, mamlakatimizdagi ijobiy
o‘zgarishlar va yangiliklar xorijiy auditoriyaga yetkazilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlarida ommaviy
axborot vositalarining jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni alohida e’tirof etilgan. Shu sababli,
davlat tomonidan ularni qo‘llab-quvvatlash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash,
innovatsion texnologiyalar bilan ta’minlash bo‘yicha izchil choralar ko‘rilmoqda.
OAVlar uchun imtiyozli kreditlar, davlat granti asosida loyihalarni moliyalashtirish
imkoniyatlari mavjud. Shuningdek, jurnalistlar faoliyatida yuzaga keladigan huquqiy
muammolarni hal etish, ularni himoya qilish, kasbiy uyushmalar faoliyatini qo‘llab-
quvvatlash borasida ham aniq mexanizmlar ishlab chiqilmoqda. Bugungi kunda
O‘zbekiston jurnalistlari ijodiy uyushmalari, media-huquq markazlari, axborot
erkinligini himoya qiluvchi nodavlat tashkilotlar faoliyat yuritmoqda.
Yakuniy xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Respublikasida ommaviy axborot
vositalarining faoliyati erkinlik, ochiqlik, shaffoflik va mas’uliyat tamoyillari asosida
shakllanib bormoqda. Bu soha nafaqat jamiyatni axborot bilan ta’minlaydi, balki
ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning faol ishtirokchisiga aylanmoqda. Davlat va jamiyat
o‘rtasidagi axborot ko‘prigi sifatida ommaviy axborot vositalari kelajakda ham o‘z
salohiyatini yanada kuchaytirishi shubhasiz.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Mirziyoyev Sh. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 2016. – 56 b.
2.
Mirziyoyev Sh. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent: O‘zbekiston, 2017. – 48 b.
3.
Mirziyoyev Sh. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib intizom va shaxsiy javobgarlik – har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. Toshkent: O‘zbekiston,
2017. – 104 b.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi «O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘gʻrisida»gi
PF-4947-son Farmoni //
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi «O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to‘gʻrisida»gi PF-5712-son Farmoni //
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 3 maydagi «Iqtidorli yoshlarni
aniqlash va yuqori malakali kadrlar tayyorlashning uzluksiz tizimini tashkil etish
chora-tadbirlari
to‘gʻrisida»
gi
PQ-4306-son
Qarori.
–
Toshkent,
2019-yil 3-may.
