T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
156
ISSN:3030-3613
ASSEPTIKA VA UNUG QO’LLANILISHI
PhD
Xudoyarova G.N.
Habibov Siyovush,
Karamatov Asatullo,
Ruziyeva Munavvar
(davolash ishi fakulteti talabalari)
SAMARQAND ZARMED UNIVERSITETI
Mavzuning
dolzarbligi:
Asseptika — bu mikroorganizmlar (bakteriyalar,
viruslar, zamburug'lar va boshqa patogenlar)ning organizmga kirishining oldini olish
yoki ularni yo'q qilish uchun amalga oshiriladigan tibbiy choralar to'plamidir.
Asseptikaning maqsadi mikroorganizmlar orqali yuzaga keladigan infektsiyalarning
oldini olish va bemorlarni xavfsiz holatda davolashdir. Asseptika barcha tibbiyot
jarayonlarida, ayniqsa jarrohlik amaliyotlari va tibbiy uskunalarni ishlatishda muhim
rol o'ynaydi.
Kalit so’zlar:
kimyoviy, moddalar, mikroorganizm, teri, antiseptik, infeksiya,
davolash, operatsiya, bakteriyalar, viruslar, zamburug'lar.
Mavzuning maqsadi:
Asseptikaning asosiy maqsadi mikroblarning
organizmga kirishini oldini olish va ularning yoyilishiga to'sqinlik qilishdir.
Tadqiqod uchun materiallar:
Bu jarayonlar odatda operatsiyalar, jarrohlik
amaliyotlari, tish davolash, infeksion kasalliklarni davolashda muhim hisoblanadi.
Shuningdek, asimptomatik kasalliklarni aniqlash, toza va xavfsiz tibbiy muhit yaratish
ham bu sohaning asosiy vazifalaridan biridir. Asseptik usullar bir nechta turga
bo'linadi:
Dezinfeksiya
— bu mikroorganizmlarni kamaytirish yoki yo'q qilish jarayonidir.
Dezinfeksiya odatda asbob-uskunalarni, jarrohlik joylarini va boshqa yuzalarni
tozalashda qo'llaniladi. Dezinfeksiya uchun maxsus kimyoviy moddalar yoki
antiseptik eritmalar ishlatiladi.
Antiseptika
— bu mikroorganizmlarning ko'payishini oldini olish yoki ularni
o'ldirish uchun ishlatiladigan moddalar (antiseptiklar). Ular odatda teri yoki yasalgan
yaralar ustida qo'llaniladi. Masalan, spirtli antiseptiklar, vodorod periksid va
xlorheksidin kabi moddalardan foydalaniladi.
Sterilizatsiya
— bu asbob-uskunalar va jihozlarni mikroorganizmlardan to'liq
tozalash jarayonidir. Bu usul ko'pincha yuqori harorat (bug' orqali) yoki kimyoviy
moddalar yordamida amalga oshiriladi.
Asseptika sohasidagi yirik o'zgarish XIX asrning oxirida yuz berdi. Ingiliz
jarrohi Jozef Lister, mikroorganizmlarning infeksiyalarni tarqatishini va jarrohlik
amaliyotlarida ularni oldini olish zarurligini anglab, antiseptik usullarni joriy qildi. Bu
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
157
ISSN:3030-3613
g'oya jarrohlikni xavfsizroq qilishda inqilobni amalga oshirdi. Listerning yondashuvi
jarrohlik operatsiyalarining samaradorligini oshirish va infeksiyalarni kamaytirishga
yordam berdi.
Asseptika va infektsiyalarni oldini olish- Asseptika infektsiyalarni oldini olishda
katta rol o'ynaydi. Misol uchun, operatsiyalar oldidan bemorning terisini antiseptik
vositalar bilan tozalash, operatsion maydonni sterilizatsiya qilish va jarrohlarning
antiseptik kiyimlarda bo'lishi infektsiyalarning oldini olishda muhimdir. Shuningdek,
tibbiy uskunalar va asboblarning sterilizatsiya qilinishi ham infeksiyalarni
kamaytirishga yordam beradi.
Asseptika va shaxsiy gigiena
-
Asseptika nafaqat kasalxonalarda, balki kundalik
hayotda ham muhimdir. Masalan, qo'llarni to'g'ri va muntazam yuvish, toza asbob-
uskunalarni ishlatish, oziq-ovqatni xavfsiz saqlash va tayyorlash infeksion
kasalliklarning oldini olishda katta rol o'ynaydi. Shaxsiy gigiena qoidalariga rioya
qilish, ayniqsa gripp yoki boshqa yuqumli kasalliklar davrida muhimdir.
Xulosa:
Asseptika — tibbiyotda, sanitariya sohasida va shaxsiy gigienada
mikroorganizmlar bilan kurashish uchun muhim usul hisoblanadi. Bu metodlar
infeksiyalarning tarqalishini kamaytiradi, bemorlarning sog'lig'ini himoya qiladi va
xavfsiz tibbiy muhit yaratadi. Asseptikaning samarali qo'llanilishi inson salomatligini
saqlashda va jamoat sog'lig'ini yaxshilashda katta ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
V.I. Kravchenko, A.N. Tarasov. (2005). Xirurgiya asoslari. – Tibbiyot nashriyoti.
Ushbu kitobda jarrohlik amaliyotlari va asseptik muhit yaratish usullari haqida
batafsil ma’lumotlar mavjud.
2.
N.N. Filatov. (2012). Infektsiya va mikrobiologiya. – Tibbiyot nashriyoti.
Asseptika va antiseptika usullari, mikroorganizmlarni yo‘q qilish usullari haqida
to‘liq tushuncha beradi.
3.
S.B. Vishnevsky. (1994). Jarrohlik amaliyotlari va infektsiyalarning oldini olish. –
Tibbiyot
akademiyasi.
Kitobda asseptika va antiseptika, infektsiyalarning oldini olish bo‘yicha nazariy va
amaliy jihatlar keltirilgan.
4.
B. M. Shtern. (2003). Yaralar va infektsiyalar bilan ishlash. – Moskovskiy tibbiyot
nashriyoti.
Yaralarga ishlov berishda asseptika qo‘llanilishi haqida ma’lumot beradi.
5.
R.M. Sidiqov. (2010). Jarrohlik amaliyotlarida mikrobiologiya va asseptika. –
Toshkent,
"O‘quv
nashriyoti".
Jarrohlik amaliyotlarida asseptik holatni yaratish va mikroorganizmlarni nazorat
qilish usullari.
6.
A.A. Kharitonov. (2011). Gospital infektsiyalari va ularni oldini olish. – Tibbiyot
va
sanitariya
nashriyoti.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
158
ISSN:3030-3613
Gospital infektsiyalarini tahlil qilib, ularning oldini olishning samarali usullari, shu
jumladan asseptika metodlarini taqdim etadi.
7.
M.I. Kaplan. (2007). Xirurgik infektsiyalar va ularni oldini olish. – Yuridik tibbiyot
nashriyoti.
Asseptika, antiseptika va infektsiyalarning oldini olish bo‘yicha tibbiyot xodimlari
uchun qo‘llanma.
8.
L.A. Tishchenko, V.E. Fedin. (2014). Tibbiy sanitariya va asseptika asoslari. –
Tibbiyot
akademiyasi
nashriyoti.
