Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
222
ISSN:3030-3621
LINUX OPERATSION TIZIMINI VIRTUAL MASHINAGA O‘RNATISH:
BOSQICHMA-BOSQICH ILMIY QO‘LLANMA.
UMAROV BEKZOD AZIZOVICH
Fargʻona davlat unversiteti Amaliy matematika
va informatika kafedrasi katta o’qituvchisi
p.f.b.d (PhD)
MAMATOVA SARVINOZ MAHMUDJON QIZI
Fargʻona davlat unversiteti talabasi
Annotatsiya
Mazkur maqolada virtualizatsiya texnologiyasi va uning operatsion tizimlar,
xususan, Linux tizimlarini o‘rganishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Virtual mashinalar
orqali Linux distributivlarini o‘rnatish, tajriba o‘tkazish, tizim konfiguratsiyasini
sozlash va testlash imkoniyatlari yoritilgan. Ushbu tadqiqotda VirtualBox dasturi
yordamida Ubuntu distributivining virtual muhitga bosqichma-bosqich o‘rnatilishi
amaliy jihatdan ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, bu yondashuvning ta’lim, ilmiy tadqiqot
va dasturiy testlashdagi afzalliklari haqida ham fikr yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
linux, virtual mashina, VirtualBox, Ubuntu, operatsion tizim,
virtualizatsiya, tizim testlash, ma’lumotlar xavfsizligi, tajriba muhiti.
Kirish.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar jadal rivojlanib borayotgan bir
paytda, turli operatsion tizimlar bilan ishlash, ularni o‘rganish va tahlil qilish ehtiyoji
ortib bormoqda. Operatsion tizimlar – bu kompyuter tizimining asosiy dasturiy
komponenti bo‘lib, foydalanuvchi va kompyuter apparat qurilmalari o‘rtasidagi
interfeysni ta’minlaydi. Linux esa eng ishonchli, xavfsiz va ochiq manbali operatsion
tizimlardan biri hisoblanadi. Ammo bu tizimni bevosita kompyuterga o‘rnatish ba'zida
murakkablik tug‘diradi yoki xavfli bo‘lishi mumkin. Shu sababli, virtualizatsiya
texnologiyalari bu masalani hal qilishda qulay va xavfsiz muqobil vosita sifatida
namoyon bo‘lmoqda.
Virtualizatsiya – bu yagona apparat resurslarida bir nechta operatsion tizimlarni
izolyatsiyalangan holda ishlatish imkonini beruvchi texnologiyadir. Virtual mashinalar
foydalanuvchiga real tizimga zarar yetkazmasdan turib turli tizimlarda tajriba
o‘tkazish, sinov va dasturiy tahlillarni amalga oshirish imkonini beradi. Ayniqsa, ta’lim
jarayonida Linux tizimini virtual muhitda o‘rnatish talabalarga amaliy ko‘nikmalarni
xavfsiz tarzda egallash imkonini yaratadi.
VirtualBox – bu Oracle kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan, keng
qo‘llaniladigan bepul virtualizatsiya dasturidir. Ushbu dastur Windows, macOS va
Linux operatsion tizimlarida ishlaydi va turli xil mehmon operatsion tizimlarni
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
223
ISSN:3030-3621
(masalan, Ubuntu, Fedora, Debian va boshqalar) o‘rnatish imkonini beradi. VirtualBox
GUI interfeysga ega bo‘lib, foydalanuvchilarga qulay boshqaruv imkonini yaratadi.
Ubuntu – bu eng mashhur Linux distributivlaridan biri bo‘lib, yangi
boshlovchilar uchun ham mos, grafik interfeysga ega va juda keng jamoatchilik
tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi. Tadqiqot davomida aynan Ubuntu 22.04 LTS
distributivi tanlandi, chunki bu versiya uzoq muddatli qo‘llab-quvvatlashga ega va
barqaror ishlashi bilan ajralib turadi.
O‘rnatish quyidagi asosiy bosqichlarni o‘z ichiga oladi:
1-bosqich:
VirtualBox dasturini rasmiy saytdan yuklab olib o‘rnatish.
2-bosqich:
VirtualBox’da yangi virtual mashina yaratish (operatsion tizim turi
sifatida Linux, versiya sifatida Ubuntu 64-bit tanlanadi).
3-bosqich:
RAM hajmi va qattiq disk o‘lchamini ajratish (kamida 2048 MB
RAM va 20 GB HDD tavsiya etiladi).
4-bosqich:
Ubuntu ISO faylini yuklab olish va virtual mashina sozlamalarida
CD/DVD bo‘limi orqali uni yuklash.
5-bosqich:
Virtual mashinani ishga tushurish va Ubuntu’ni odatiy tarzda
o‘rnatish.
6-bosqich:
O‘rnatish yakunlangach, foydalanuvchi tizimga kirish, terminal
orqali buyruqlar bajarish, dasturlarni o‘rnatish va tizimni sozlashni amalga
oshiradi.
Virtual Linux muhitidan foydalanish quyidagi sohalarda samarali hisoblanadi:
Ta’lim:
Operatsion tizimlar, tarmoq texnologiyalari, xavfsizlik kabi kurslarni
o‘qitishda talabalar real tajriba oladi.
Dasturiy sinov:
Yangi dasturlar yoki yangilanishlarni xavfsiz tarzda sinovdan
o‘tkazish imkonini beradi.
Ilmiy
tadqiqotlar:
Hisoblash klasterlari, ma’lumotlar tahlili va
modellashtirishda izolyatsiyalangan Linux muhiti orqali murakkab hisob-
kitoblarni amalga oshirish mumkin.
Xavfsizlik testlari:
Penetratsiya testlari, zaifliklarni aniqlash va xavfsizlik
siyosatini sinovdan o‘tkazishda ideal muhit.
Natijalar:
Tadqiqot davomida o‘tkazilgan eksperimentlar asosida quyidagi muhim
ilmiy natijalarga erishildi:
1.
Virtualizatsiyaning
eksperimental
imkoniyatlari
VirtualBox yordamida Linux distributivlarini virtual muhitda o‘rnatish
tajribalari operatsion tizim yadrosi, modullar, xizmatlar va drayverlarning o‘zaro
ishlash mexanizmlarini simulyatsiya qilish imkonini berdi. Bu esa
virtualizatsiyani eksperimental model sifatida foydalanish imkonini ko‘rsatdi.
2.
Operatsion tizimlarning chegaraviy sharoitlarda ishlashini o‘rganish
Virtual mashinalarda RAM, CPU va disk resurslarini cheklash orqali tizimning
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
224
ISSN:3030-3621
ekstremal holatlarda qanday javob berishini aniqlash mumkin bo‘ldi. Bunday
yondashuv real ish sharoitlarini modellashtirishda va tizim ishonchliligi
indikatorlarini o‘rganishda qo‘l keladi.
3.
Snapshot texnologiyasi orqali tajriba takrorlanuvchanligini ta’minlash
Snapshot funksiyasi yordamida tizimning ma’lum bir holatdagi nusxasi olinib,
xatolik yuz bergan holatda tizimni orqaga qaytarish imkoniyati ta’minlandi. Bu
ilmiy eksperimentlarda eksperimentni istalgan paytda qayta tiklash imkonini
beruvchi kuchli vosita sifatida namoyon bo‘ldi.
4.
Integratsion
testlar
va
dasturiy
moslik
Virtual Linux muhiti orqali Jenkins, Docker, Kubernetes kabi zamonaviy
infratuzilmaviy texnologiyalar bilan integratsion testlar muvaffaqiyatli
o‘tkazildi. Bu esa virtualizatsiya nafaqat operatsion tizimlarni o‘rganish, balki
dasturiy arxitekturalarni testlashda ham samarali metod ekanini ko‘rsatdi.
5.
Pedagogik
samaradorlik
Ta’lim jarayonida virtual Linux tizimi orqali talabalar nazariy bilimlarni amaliy
mashqlar orqali mustahkamlashga erishdi. Shuningdek, tizimdagi xatoliklarni
tahlil qilish, loglarni o‘qish, terminal buyruqlaridan foydalanish bo‘yicha
mustaqil ish malakalari shakllandi.
6.
Tizim
xavfsizligi
va
kiberxavfsizlik
o‘rganish
muhiti
Virtual Linux tizimlarida Metasploit Framework, Wireshark, Nmap kabi
vositalar yordamida xavfsizlik testlari (penetratsion testlar) o‘tkazildi. Bu esa
virtual muhitning zamonaviy kiberxavfsizlik bo‘yicha mashg‘ulotlar uchun
asosiy platforma bo‘lishini tasdiqladi.
Xulosa
Linux operatsion tizimini virtual muhitga o‘rnatish — bu raqamli texnologiyalar
sohasida bilimlarni chuqurlashtirish, tizimni chuqur o‘rganish va testlash uchun
mukammal metod hisoblanadi. VirtualBox kabi vositalar orqali foydalanuvchilar o‘z
kompyuterlarining asosiy tizimiga aralashmagan holda Linux bilan ishlash
ko‘nikmalarini egallashi mumkin. Bu yondashuv IT-ta’lim, xavfsizlik testlari, dasturiy
ta’minotni rivojlantirish va ilmiy tadqiqotlar uchun muhim metodologiyalardan biri
sifatida namoyon bo‘lmoqda. Maqolada taqdim etilgan bosqichma-bosqich
ko‘rsatmalar esa ushbu jarayonni real tajriba asosida o‘zlashtirishni osonlashtiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Umarov
B.
RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR
VOSITASIDA
PEDAGOGLARNING
PROFESSIONAL
KOMPETENTLIGINI
RIVOJLANTIRISH MAZMUNI //Евразийский журнал математической теории
и компьютерных наук. – 2023. – Т. 3. – №. 5. – С. 87-93.
2.
Azizovich U. B. PRINCIPLES OF FORMING TEACHER COMPETENCE
THROUGH INNOVATIVE TECHNOLOGIES. Finland International Scientific
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
225
ISSN:3030-3621
Journal of Education //Social Science & Humanities. – 2023. – Т. 11. – №. 5. – С.
823-828.
3.
Azizovich U. B. PEDAGOGICAL-PSYCHOLOGICAL PRINCIPLES OF THE
FORMATION OF PROFESSIONAL COMPETENCE //Confrencea. – 2023. – Т.
6. – №. 6. – С. 204-212.
4.
Azizovich U. B., Zarifjon o’g’li X. N. BULUT TEXNOLOGIYALARINING
AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI //TA’LIM, TARBIYA VA
INNOVATSIYALAR JURNALI. – 2024. – Т. 1. – №. 1. – С. 46-54.
5.
Azizovich U. B., Rustamjon o‘g‘li R. Z. MA’LUMOTLARNI SHIRFLASH
TENALOGIYALARI VA XAVFSIZLIK STANDARTLARI //TA’LIM,
TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI. – 2024. – Т. 1. – №. 1. – С. 105-
108.
6.
Azizovich U. B. et al. OLAP TIZIMLARINING ASOSIY PRINSIPLARI
//TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI. – 2024. – Т. 1. – №.
1. – С. 81-86.
7.
Azizovich U. B. THE DEVELOPMENT OF PROFESSIONAL COMPETENCY
OF TEACHERS IN EDUCATIONAL TECHNOLOGY BASED ON DIGITAL
TECHNOLOGIES //Eurasian Journal of Mathematical Theory and Computer
Sciences. – 2024. – Т. 4. – №. 7. – С. 11-14.
8.
Azizovich U. B. et al. MASHINALI O ‘QITISHDA REGRESSIYA ENG KICHIK
KVADRATLAR USULINI QO ‘LLASH //INNOVATION IN THE MODERN
EDUCATION SYSTEM. – 2024. – Т. 5. – №. 46. – С. 266-270.
