Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
286
ISSN:3030-3621
BRONXIAL ASTMA: BOSQICHLI DAVOLASH TAMOYILLARI
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti
davolash ishi yo’nalishi 3 - kurs talabasi
Abdurahmonova Dilnoza
Annotatsiya:
maqolada bronxial astmaning patofiziologiyasi, klinik bosqichlari
va zamonaviy bosqichli davolash tamoyillari tahlil etilgan. GINA tavsiyalari asosida
har bir bosqichda qo‘llaniladigan dori vositalari va qo‘shimcha profilaktika choralariga
alohida e’tibor qaratilgan. Maqola tibbiyot yo‘nalishidagi bakalavr va doktorantlar,
hamda amaliyotchi shifokorlar uchun mo‘ljallangan.
Kalit so‘zlar:
bronxial astma, bosqichli davolash, GINA, kortikosteroid,
ingalyatsiya
Bronxial astma – surunkali, yallig‘lanish bilan kechuvchi nafas yo‘llari
kasalligidir. Uning asosiy belgisi – o‘tkir yoki surunkali nafas qisishi, hansirash, yo‘tal
va ko‘krakda bosim hissidir. Kasallikning kechishi to‘lqinsimon bo‘lib, remissiya va
xuruj davrlari bilan almashib turadi. Astmaning jiddiyligi va klinik holatiga qarab
bosqichli (step-by-step) davolash yondashuvi qo‘llaniladi. Bronxial astma patogenezi
Astma nafas yo‘llarining doimiy yallig‘lanishi va gipersezuvchanligi bilan
xarakterlanadi. Bu holat quyidagilar bilan yuzaga keladi: Bronxial mushaklarning
spazmi; Shilliq qavatda shish; Sekretsiya ko‘payishi va balg‘am yig‘ilishi; Nafas
yo‘llarining torayishi.
Allergenlar, sovuq havo, jismoniy mashq, psixologik stress, infektsiyalar va
kimyoviy moddalar astma xurujini qo‘zg‘atishi mumkin. Bosqichli davolash
tamoyillari Bosqichli davolash tamoyili GINA (Global Initiative for Asthma)
protokollariga asoslanadi va bemorning simptomlari, kechish darajasi va xuruj
chastotasiga qarab belgilanadi.
1-bosqich: Yengil intermitent astma Belgilar: Haftasiga 2 martadan kam
simptomlar, kechasi simptom yo‘q yoki kamdan-kam. Davolash: Zarurat tug‘ilganda
qisqa ta’sirli beta-2 agonistlar (SABA): salbutamol. Tez-tez foydalanilsa – keyingi
bosqichga o‘tish tavsiya etiladi.
2-bosqich: Yengil perzistent astma Belgilar: Haftasiga 2 martadan ko‘p, ammo
har kuni emas. Davolash: Past doza ingalyatsion kortikosteroidlar (IKS) (masalan,
beklometazon); Zaruratda – SABA.
3-bosqich: O‘rta darajadagi perzistent astma Belgilar: Har kuni simptomlar,
kechasi xurujlar haftasiga ≥1 marta. Davolash: Past-doza IKS + uzoq ta’sirli beta-2
agonist (LABA): beklometazon + formoterol; Alternativa: o‘rta doza IKS; Tez
yordam: SABA.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
287
ISSN:3030-3621
4-bosqich: Og‘ir perzistent astma Belgilar: Har kuni simptomlar, kechasi tez-tez
uyg‘onish. Davolash: O‘rta yoki yuqori doza IKS + LABA; Qo‘shimcha:
antileykotrien dori (montelukast) yoki tiotropium.
5-bosqich: Nazorat qilinmaydigan og‘ir astma Belgilar: Davolashga qaramay
simptomlar saqlanadi. Davolash: Biologik terapiya (omalizumab, mepolizumab); Og‘ir
holatlarda og‘zaki kortikosteroidlar (prednizolon); Mutaxassis-allergolog va
pulmonolog nazorati ostida kompleks yondashuv.
Qo‘shimcha
chora-tadbirlar Immunizatsiya: Gripp va pnevmokokk
infeksiyalariga qarshi emlash. Hayot tarzini o‘zgartirish: Allergenlardan saqlanish,
sog‘lom ovqatlanish, stressni kamaytirish. O‘qitish va trening: Ingalator to‘g‘ri
ishlatilishi, xurujlar oldini olish bo‘yicha ko‘nikmalar.
Xulosa
Bronxial astma bosqichli davolash tamoyiliga asoslangan holda samarali nazorat
qilinadi. Har bir bosqichda simptomlar va xuruj chastotasiga qarab individual
yondashuv muhimdir. Davolashning to‘g‘ri tanlanishi bemor sifatli hayot kechirishi va
og‘irlashtiruvchi holatlardan saqlanishiga xizmat qiladi.
