Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
280
ISSN:3030-3621
DEPRESSIYA: KLINIK BELGILARI VA FARMAKOTERAPIYA
Alfraganus Universiteti, Tibbiyot fakulteti
Davolash ishi yo‘nalishi 3-kurs talabasi
Abdurahmonova Dilnoza
Annotatsiya:
Ushbu maqolada depressiya kasalligining klinik belgilari,
tashxislash mezonlari hamda farmakologik davolash usullari ko‘rib chiqiladi.
Depressiyaning turli shakllari va ularning simptomatik ko‘rinishlari tahlil qilinib,
zamonaviy antidepressant dorilar toifalari, ularning ta’sir mexanizmi va nojo‘ya
ta’sirlari haqida ma’lumot berilgan. Shuningdek, maqolada dori vositalarini tanlashda
individual yondashuv va psixoterapiya bilan birgalikda qo‘llash samaradorligi haqida
fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekcha: depressiya, klinik belgilar, farmakoterapiya,
antidepressantlar, tashxis.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili
millionlab insonlar depressiyaga uchraydi va ularning hayot sifati keskin pasayadi.
Davolash ishi sohasida depressiyani o‘z vaqtida aniqlash va davolash usullarini to‘g‘ri
tanlash katta ahamiyat kasb etadi.
Depressiyaning klinik belgilari
. Depressiyaning asosiy klinik belgilari
quyidagilardan iborat: Umidsizlik, tushkun kayfiyat Hayotga bo‘lgan qiziqishning
yo‘qolishi Uyqu va ishtahaning buzilishi Diqqatni jamlay olmaslik, qaror qabul
qilishda qiynalish Jismoniy charchoq va quvvat yo‘qligi O‘z-o‘zini ayblash, befoyda
ekanlik hissi O‘lim yoki o‘z joniga qasd qilish fikrlari . Bu belgilar kamida ikki hafta
davom etganda va kundalik faoliyatga sezilarli ta’sir ko‘rsatsa, klinik depressiya
tashxisi qo‘yiladi.
Depressiyaning turlari; 1. Major depressiv buzilish – kuchli va doimiy
simptomlar bilan kechadi. 2. Distimiya – yengilroq, ammo uzoq muddatli depressiv
holat. 3. Bipolyar depressiya – depressiv va maniakal fazalarning almashib borishi. 4.
Postnatal depressiya – tug‘ruqdan keyingi davrda ayollarda kuzatiladi. 5. Sezonal
affektiv buzilish – faslga bog‘liq holda takrorlanuvchi depressiya.
Depressiyani tashxislash Tashxis psixiatrik intervyu, savolnomalar (masalan,
HADS, PHQ-9), ICD-10 yoki DSM-5 mezonlari asosida qo‘yiladi. Shu bilan birga,
somatik kasalliklarni istisno qilish maqsadida laborator va instrumental tekshiruvlar
o‘tkazilishi kerak.
Farmakoterapiya Farmakologik davolash depressiyani eng samarali davolash
usullaridan biri hisoblanadi. Zamonaviy antidepressantlar quyidagi toifalarga
bo‘linadi: 1. SSRI – Selektiv serotonin qayta qabul inhibitörlari: Fluoksetin, Sertralin,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
281
ISSN:3030-3621
Sitalopram Afzalliklari: nisbatan xavfsiz, yaxshi o‘zlashtiriladi Kamchiligi: jinsiy
faoliyatga salbiy ta’siri 2. SNRI – Serotonin va noradrenalin inhibitörlari: Venlafaksin,
Duloksetin Og‘ir depressiyalar uchun samarali 3. TCA – Trisiklik antidepressantlar:
Amitriptilin, Imipramin Kuchli ta’sirli, ammo ko‘p nojo‘ya ta’sirlar mavjud 4. MAOI
– Monoaminoksidaza inhibitörlari: Ruxsat etilgan hollarda qo‘llaniladi, dietaga rioya
qilish zarur
Individual yondashuv va kompleks terapiya Depressiyani davolashda bemorning
yosh, jins, holati, avvalgi davo natijalari inobatga olinadi. Antidepressantlar kamida 6
oy davomida qabul qilinadi. Bunga parallel psixoterapiya (kognitiv-behavioral,
psixoanalitik) qo‘shilsa, natija ancha yaxshilanadi.
Xulosa.
Depressiya zamonaviy jamiyatda dolzarb ruhiy kasalliklardan biri bo‘lib, uning
klinik belgilarini o‘z vaqtida aniqlash va to‘g‘ri farmakoterapiya o‘tkazish davolanish
samaradorligini oshiradi. Shuningdek, individual yondashuv, psixoterapiya va ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlash orqali depressiyadan butunlay qutulish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization. Depression and Other Common Mental Disorders.
WHO, 2023.
2.
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders (DSM-5), 5th ed., 2013.
3.
Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry, 12th Edition, 2020.
