Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
284
ISSN:3030-3621
ALLERGIK KASALLIKLAR: BOLALIK DAVRIDA TARQALISHI VA
IMMUNOTERAPIYA
Alfraganus Universiteti tibbiyot fakulteti
stomatologiya yo’nalishi 3 - kurs talabasi
Abdurahmonova Dilnoza
Annotatsiya;
Mazkur maqolada bolalik davrida allergik kasalliklarning
tarqalishi, ularning asosiy shakllari, sabablari va zamonaviy immunoterapiya usullari
tahlil qilingan. Allergen-spetsifik immunoterapiya (ASIT)ning afzalliklari va bolalarda
qo‘llash shartlari yoritilgan. Ushbu maqola pediatriya va immunologiya sohalarida
tahsil olayotgan talabalar hamda amaliyotchi shifokorlar uchun mo‘ljallangan.
Kalit so‘zlar;
allergiya, bolalik, immunoterapiya, ASIT, atopik dermatit
So‘nggi yillarda allergik kasalliklarning bolalar orasida tarqalishi ortib
bormoqda. Bu holat nafaqat sog‘liqni saqlash tizimi, balki jamiyat uchun ham jiddiy
muammo hisoblanadi. Bolalik davridagi allergik reaksiyalar organizmning immun
tizimi shakllanish bosqichida yuzaga kelgani bois, ularning erta aniqlanishi va samarali
davolanishi juda muhimdir. Allergik kasalliklarni nazorat qilishda immunoterapiya –
zamonaviy va istiqbolli yo‘nalishlardan biridir. Allergik kasalliklarning bolalik
davridagi tarqalishi Bolalarda allergik kasalliklar quyidagi asosiy shakllarda namoyon
bo‘ladi: Allergik rinit (burun bitishi, aksirish, ko‘zda yosh oqishi), Atopik dermatit (teri
qichishishi, qizarish, quruqlik), Bronxial astma (nafas qisishi, yo‘tal, nafas olishda
qiyinchilik), Oziq-ovqat allergiyalari (oshqozon-ichak muammolari, teri reaksiyalari).
Tadqiqotlarga ko‘ra, hozirgi kunda har uchinchi bola kamida biror allergik kasallik
bilan ro‘yxatga olingan. Ayniqsa, sanoatlashgan shaharlarda yashovchi bolalarda bu
ko‘rsatkich yuqori. Allergiyaning sabablari va xavf omillari Allergiyaning asosiy
sababi immun tizimining begona moddalarga haddan tashqari sezuvchanligi bilan
bog‘liq. Bunga quyidagi omillar sabab bo‘ladi: Irsi moyillik – agar ota-onada allergik
kasalliklar mavjud bo‘lsa, bola xavfi oshadi; Ekologik omillar – ifloslangan havo,
kimyoviy moddalar; Erta yoshda antibiotiklar qabul qilish; Oziqlanishdagi
nomutanosibliklar – allergen mahsulotlar (sut, tuxum, yong‘oq, bug‘doy, baliq); Ichki
mikrobiotaning buzilishi – organizmning himoya tizimiga ta’sir qiladi.
Immunoterapiya va uning ahamiyati Allergen-spetsifik immunoterapiya (ASIT) – bu
allergik reaksiyalarni keltirib chiqaradigan moddalarga nisbatan tananing
sezuvchanligini bosqichma-bosqich kamaytirish usulidir. Bu terapiya ko‘p yillik va
davriy kurslar orqali amalga oshiriladi. Immunoterapiyaning bosqichlari: 1.
Diagnostika – allergenlar aniqlanadi; 2. Dastlabki dozalar – minimal miqdorda allergen
tanaga yuboriladi; 3. Dozani oshirish – asta-sekin miqdor ko‘paytiriladi; 4. Saqlash
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
285
ISSN:3030-3621
davri – doimiy ravishda belgilangan miqdorda beriladi. Afzalliklari: Simptomlarni
kamaytiradi yoki butunlay yo‘qotadi; Allergik astma yoki boshqa og‘ir kasalliklarning
oldini oladi; Uzoq muddatli ijobiy natijalarni ta’minlaydi. Bolalarda immunoterapiya
qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar 5 yoshdan katta bolalarda qo‘llanilishi mumkin;
Mutaxassis allergolog tomonidan nazorat ostida amalga oshiriladi; Terapiya jarayonida
boshqa allergik simptomlarni davolovchi dorilar ham ishlatiladi; Ota-onalar terapiya
davomida bolani diqqat bilan kuzatishi zarur.
Xulosa
Bolalik davridagi allergik kasalliklar erta bosqichda aniqlanib, zamonaviy
usullar, jumladan, immunoterapiya bilan davolansa, nafaqat simptomlar yengillashadi,
balki kasallikning og‘ir shakllari ham oldini olish mumkin. Bu esa sog‘lom avlodni
shakllantirishda muhim omil hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
World Allergy Organization. (2022). Pediatric Allergy Guidelines.
2.
Akhunova S., Tursunov B. (2021). Allergik kasalliklar va ularning davolash
usullari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
3.
GINA Report. (2023). Global Initiative for Asthma – Childhood Asthma
Management.
4.
Salamatlik jurnalining maxsus soni. (2020). O‘zbekiston pediatriyasida allergik
holatlar statistikasi.
