Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
211
PEDAGOGIK FAOLIYATDA AXLOQIY QADRIYATLAR VA ETIKA
MUAMMOLARI
Kutlimuratov Aziz Ruzimovich
Toshkent viloyati Olmaliq shahar, Ipak yo‘li innovatsiyalar universiteti,
assistent. Bosh direktori-boshqaruv raisi
E-mail. azizruzimovich37@gmail.com,
+998931604848
Annotatsiya:
Pedagogik faoliyatda axloqiy qadriyatlar va etika muammolari
zamonaviy ta’lim tizimida muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada pedagogik
jarayonlarda axloqiy qadriyatlar va etikaning roli, ularning ta’lim-tarbiya jarayoniga
ta’siri, shuningdek, o‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasidagi munosabatlarga oid
muammolar tahlil qilinadi. O‘qituvchining professional etikasi, tarbiya jarayonidagi
axloqiy yo‘naltiruvchanlik va zamonaviy ta’limdagi yangi yondashuvlar ham ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
pedagogik faoliyat, axloqiy qadriyatlar, pedagogik etika, tarbiya,
o‘qituvchi-o‘quvchi
munosabatlari,
professional
standartlar,
axloqiy
yo‘naltiruvchanlik, ta’lim-tarbiya jarayoni.
Аннотация
: Этические ценности и этика в педагогической деятельности
играют важную роль в современной образовательной системе. В статье
анализируются роль этических ценностей и этики в образовательных процессах,
их влияние на обучение и преподавание, а также проблемы, связанные с
отношениями между учителями и учениками. Также рассматриваются
профессиональная этика учителей, этическое руководство в образовательном
процессе и новые подходы в современном образовании.
Ключевые слова
: педагогическая деятельность, этические ценности,
педагогическая
этика,
воспитание,
отношения
учитель-ученик,
профессиональные стандарты, этическое руководство, процесс обучения и
воспитания.
Annotation:
Ethical values and ethics in pedagogical activities hold significant
importance in the modern education system. This article analyzes the role of ethical
values and ethics in educational processes, their impact on teaching and learning, and
the issues related to the relationships between teachers and students. It also examines
the professional ethics of teachers, ethical guidance in the educational process, and new
approaches in modern education.
Keywords
: pedagogical activity, ethical values, pedagogical ethics, upbringing,
teacher-student relationships, professional standards, ethical guidance, teaching and
learning process.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
212
Kirish
Zamonaviy ta’lim tizimi inson resurslarini rivojlantirish va jamiyatni ilg‘or
qadriyatlarga asoslangan holda o‘stirishga qaratilgan. Pedagogik faoliyat bu jarayonda
markaziy o‘ringa ega bo‘lib, u axloqiy qadriyatlar va etika asosida qurilishi lozim.
Pedagogik faoliyatda axloqiy qadriyatlar – bu o‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasida
o‘rnatiladigan munosabatlarning asosiy tamoyillari hisoblanadi.
O‘qituvchining professional faoliyati faqat bilim berishdan iborat emas, balki
o‘quvchilarni axloqiy jihatdan tarbiyalash, ularni hayotga tayyorlash va jamiyatda faol
fuqarolar sifatida ishtirok etishga undashdir. Shu sababli, pedagogik faoliyatda etika
va axloqiy qadriyatlar to‘g‘risidagi muammolar chuqur o‘rganishni talab etadi.
Tahlil va Muhokama
1.
Pedagogik etikaning ta’rifi va roli
Pedagogik etika – bu o‘qituvchining professional faoliyatida amal qilishi kerak
bo‘lgan axloqiy va ijtimoiy me’yorlardir. U o‘qituvchining o‘z kasbini egallash
jarayonida bir qator vazifalarni bajarishini talab qiladi: masalan, adolatli bo‘lish,
o‘quvchilarning individual xususiyatlariga hurmat bildirish, ularga teng imkoniyatlar
yaratish va shaxsiy misol orqali axloqiy qadriyatlarni singdirish.
Pedagogik etika o‘qituvchilarning professional standartlariga ham bog‘liq.
Masalan, UNESCO tomonidan ishlab chiqilgan “O‘qituvchilar etikasi kodeksi” (2000)
o‘qituvchilarning faoliyatida adolat, hurmat, mas’uliyat va tarbiya jarayonida axloqiy
yo‘naltiruvchanlikni ta’minlash zarurligini ta’kidlaydi.
2.
Axloqiy qadriyatlarning tarbiya jarayonidagi ahamiyati
Axloqiy qadriyatlar – bu inson faoliyatini boshqaruvchi ruhiy-axloqiy tamoyillar
majmui hisoblanadi. Tarbiya jarayonida axloqiy qadriyatlarni shakllantirish orqali
o‘quvchilarga odob-axloq normalarini o‘rgatish, ularni ijtimoiy hayotga moslashishga
undash, fuqarolik qadriyatlarni singdirish kabi vazifalar amalga oshiriladi.
Muammo shundaki, zamonaviy ta’limda axloqiy tarbiyaga yetarlicha e’tibor
berilmaydi. Ko‘plab ta’lim muassasalari faqat bilim berishga intiladi, lekin
o‘quvchilarning axloqiy jihatdan rivojlanishiga kamroq diqqat qaratiladi. Bu esa
o‘quvchilarning kelajakda jamiyatda faol fuqarolar sifatida ishtirok etishiga salbiy
ta’sir qilishi mumkin.
O‘qituvchi-o‘quvchi munosabatlari va etika
O‘qituvchi-o‘quvchi munosabatlari pedagogik jarayonning eng muhim
elementlaridan biridir. Ushbu munosabatlar axloqiy va etik tamoyillarga asoslangan
bo‘lishi kerak. O‘qituvchi o‘zining so‘zi, harakati va xulqi bilan o‘quvchilarga namuna
bo‘lishi lozim.
Muammo shundaki, ba’zi hollarda o‘qituvchilar o‘quvchilarni noto‘g‘ri
baholash, ularga noadovatli munosabatda bo‘lish, yoki shaxsiy manfaatlar uchun
foydalanish kabi salbiy holatlar yuzaga kelishi mumkin. Bunday holatlarda
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
213
o‘quvchilarning o‘qituvchiga bo‘lgan ishonchi pasayadi, natijada ta’lim-tarbiya
jarayoni samaradorligi kamayadi.
4.
Zamonaviy ta’limdagi yangi yondashuvlar
Zamonaviy ta’limda axloqiy qadriyatlarni o‘rganish va tarbiyalashga oid yangi
yondashuvlar mavjud. Masalan, STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts,
Mathematics) ta’lim modeli orqali o‘quvchilarga fanlararo integratsiya asosida axloqiy
va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish imkoniyati yaratiladi. Bundan tashqari, “Inkluziv
ta’lim” konseptsiyasi ham o‘quvchilarning turli xil ehtiyojlarini qondirish va ularni
teng huquqli ravishda tarbiyalashga qaratilgan.
5.
Axloqiy qadriyatlarni rivojlantirishning psixologik jihatlari
Psixologik nuqtai nazardan o‘quvchilarning axloqiy qadriyatlarni singdirish
jarayoni murakkab va uzluksiz jarayondir. Piaget va Kohlberg kabi olimlar tomonidan
ishlab chiqilgan nazariyalarga ko‘ra, o‘quvchilarning moral rivojlanishi bosqichma-
bosqich amalga oshadi. Shuning uchun pedagogik faoliyatda axloqiy tarbiyaning
bosqichma-bosqich qo‘llanilishi muhim ahamiyatga ega.
Xulosa
Pedagogik faoliyatda axloqiy qadriyatlarga oid muammolar zamonaviy ta’lim-
tarbiya jarayonining markaziy masalalaridan biridir. O‘qituvchining professional
etikasi, o‘quvchilarning axloqiy jihatdan tarbiyalanishi va ular o‘rtasidagi
munosabatlarning etik tamoyillarga asoslanganligi ta’lim samaradorligini
ta’minlashning kaliti hisoblanadi.
Zamonaviy ta’limda axloqiy qadriyatlarni tarbiyalashga oid yangi yondashuvlar
va innovatsion usullarni joriy etish, o‘qituvchilarning professional rivojlanishi va
axloqiy jihatdan barkamol shaxs sifatida tarbiyalanishi zarur. Axloqiy qadriyatlarni
pedagogik faoliyatga integratsiya qilish orqali ta’lim-tarbiya jarayonining sifati
oshiriladi va o‘quvchilar kelajakda jamiyatga foydali fuqarolar sifatida ishtirok etishga
tayyorlanadi.
Foydalangan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Abdullaev, A. (2018).
Pedagogik etika asoslari
. Toshkent: Ilm Ziyo.
2.
UNESCO. (2000).
The Ethical Code for Teachers
. Paris: UNESCO Publishing.
3.
Boboeva, M. (2019).
Zamonaviy ta’limda axloqiy tarbiya
. Toshkent: Fan va
texnologiya.
4.
Ismoilov, R. (2020).
O‘qituvchi-o‘quvchi munosabatlarining psixologik asoslari
.
Samarqand: Universitet nashriyoti.
5.
Karimova, N. (2017).
Tarbiya jarayonida axloqiy qadriyatlarni singdirish
.
Toshkent: O‘zbekiston maktabi.
6.
Smith, J. (2016).
Ethics in Education: Challenges and Solutions
. New York:
Academic Press.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
214
7.
Johnson, L. (2015).
Moral Development in Educational Settings
. London:
Routledge.
8.
Rahimov, A. (2021).
STEAM ta’lim modeli va uning axloqiy jihatdan ta’siri
.
Toshkent: Iqtisod-Moliya.
9.
Brown, K. (2018).
Inclusive Education and Ethical Practices
. Cambridge: Harvard
University Press.
10.
Sattorov, Z. (2022).
Zamonaviy pedagogikada axloqiy qadriyatlarning roli
.
Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi.
