Barcha maqolalar
Ўткир пневмония билан оғриган беморларда миокардит асоратини прогнозлаш
Ўткир бронхиолит билан бўлган эрта ёшдаги болаларни даволашда небулайзер ингаляцияларининг самарадорлиги
ўтказилган. I гуруҳда 21 бемор бўлиб, даволашда амброксол қўлланилган. II гуруҳда 10% ацетилцистеин эритмасини небулайзер орқали олган 21 бемор киритилган. Текширувлар натижаси шуни кўрсатдики II гуруҳда ацетилцистеин олган беморлар бўлиб: назорат гуруҳига қараганда II гуруҳдаги беморларда йўтал интенсивлигининг пасайиши 5,8 кунга (Р<0,01; P<0,01), балғамнинг кўчиши 5,8 кунга (Р<0,01; Р<0,05), сатурацион шкалада ижобий динамик ўзгаришлар 3-8 кунга (P<0,05; P<0,001), оксигенотерапия ўтказиш ва касалхонада даволаш муддати қисқариши кузатилди.
Ацетилцистеин препаратини ўткир бронхиолит билан бўлган беморларни даволашда самарали дори
воситаси сифатида қўллаш мақсадга мувофиқ
Ўсмирларда сурункали обструктив бронхитни ташхислашда функционал тестлар
Ўсмирларда бронхиал астмани даволаш оптимизациясига иммунологик ва генетик ёндашиш
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурияти. Дунё ахолиси орасида бронхиал астма (БА) кенг таркалган оғир касалликлардан бири бўлиб, у билан болалик ёшидаги жаҳон аҳолисининг 3 фоизидан 12 фоизигача хасталанган. Бу касаллик билан хасталанган болаларнинг учдан бир кисми ўсмирларга тўғри келади. БА ўсмирлар орасида кенг таркалганлиги, ўсмирларда эндокрин ва иммун тизимининг ёшга боглик фаолияти сабабли касалликнинг ўзига хос кечиши каби холатлар ташхис қўйиш жараёнида маълум қийинчиликларни келтириб чикаради, бу эса, биринчи навбатда, касалликка ташхис қўйиш ва уни даволашда янги ёндашувларни излаб топишни тақозо этади.
Маълумки, БАнинг патогенезида иммун механизмлар ахамияти асосий омиллардан бири ҳисобланади. Ҳозирги вақтга келиб, аллергик касалликлар, хусусан БА патогенезида IL-4 ва IL-13 лар билан бир қаторда бир қанча бошқа (IL-6, IL-8, IL-10, IL-5, INF-a, ва INF-y) иммунорегулятор цитокинларининг иштирок этиши тадкикотчиларнинг эътиборини тобора кўпроқ жалб этмокда.
Аллергик касалликларнинг ривожланишида ирсий мойиллик муҳим аҳамиятга эга. Ҳозирда бронхиал астма ва шу касаллик белгилари билан боглик 150та ген полиморфизми хакида маълумот олинган. БА касаллигига мойиллиги жихатидан энг асосий ген бу - IgE юкори аффин рецептори (3-занжирини кодловчи ген хисобланади. Аллергик астма патогенезида антиген-специфик IgEHHHr FceRip билан юқори даражадаги ўзаро таъсири марказий ўринни эгаллайди. БА касаллиги ген-номзодлари қаторида алоҳида қизиқиш уйготувчи биотрансформация ферментлари генларидан бири - GSTnl, глутатион S-трансфераза л1 ни кодловчи гени хисобланади ва у, хусусан, ўпка тўкимасида экспрессияланади. Бу ген 11 q 13 локусда жойлашган бўлиб, унинг атопия билан боғлиқлиги бир неча бор кўрсатиб берилган. Тўпланган маълумотлар шуни кўрсатадики, FceRI, GSTnl генлари полиморфизми турли аллергик патологиялар билан богликдир.
Шу нуқтаи назардан мазкур касалликни ўсмирлик даври шаклланиши асосларига ёндашиб ташхислаш, рационал даволаш-профилактика чора-тадбирларини ишлаб чиқиш учун иммунологик ва генетик тизимни ўрганиш диссертация мавзусининг долзарблиги белгилайди.
Мустақиллик йилларида мамлакатимизда соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳ қилиш юзасидан дастурий чора-тадбирлар амалга оширилиб, ижобий натижалар олинди. Амалга оширилган чора-тадбирлар таркибида БАни ташхислаш, профилактика ва даволаш ишларини самарали ташкил килиш юзасидан максадли тиббий-ташкилий ва илмий-тадқиқот ишлари амалга оширилди. Натижада мамлакатимизда мазкур касаллик билан хасталанган ўсмирларни даволаш юзасидан муайян ижобий кўрсаткичларга эришилди. Шу билан бир каторда бугунги кунда ўсмирларда БА касаллигини эрта ташхислаш ва даволаш-профилактик чоралари режасини ишлаб чиқиш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Ушбу тадқиқот иши Ўзбекистон
Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2002 йил 25 январдаги «Аёллар ва ўсиб келаёгган авлод соғлиғини мустаҳкамлашга дойр қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги 32-сонли қарорида белгиланган вазифаларни амалга оширишга хизмат қилади. Шу жихатдан БА жараёнида ўсмирлар иммунитети ҳужайравий ва гуморал буғинлари ҳолати, иммуногенетик текширувлар ва уларнинг патогенетик информативлигини аниқлаш юзасидан амалга ошириладиган тадқиқотларни янада чукурлаштириш диссертация мавзусининг заруратини изохдовчи мухим омиллардан бири хисобланади.
Тадқиқотнинг мақсади ўсмирларда бронхиал астма патогенези имммунологик ва генетик механизмларини ўрганиш ва шу асосда рационал ташхислаш ва даволаш-профилактика чораларининг режасини ишлаб чикишдан иборат.
Максадга эришиш учун ишда куйидаги тадқиқот вазифалари қўйилди:
Самарканд вилоятида яшовчи ўсмирлар орасида ўпка-бронх тизимида патологик жараённинг эрта босқичида БА клиник кечиши хусусиятларини аниклаш;
БА жараёнида ўсмирлар иммунитета ҳужайравий ва гуморал буғинлари ҳолати хусусиятлари ҳамда фаоллаштирувчи маркерли лимфоцитлар периферик қондаги иммунофенотипини аниқлаш;
иммунорегулятор цитокинлар интерлейкин-6 ва интерферон-у маҳсули даражасини ўрганиш ва ўсмирлар БАсида уларнинг патогенетик информа-тивлигини аниқлаш;
БА билан касалланган ўзбек миллатига мансуб шахсларда, соғломларига нисбатан FceRip ва GSTnl генлари полиморф вариантлари аллеллари ва генотиплари тақсимланиш частотасининг ўзига хос хусусиятларини аниклаш;
ўсмирлик даврида БА билан касалланганларда полиоксидоний ва циклоферон дори воситаларидан фойдаланилганда иммуномодулловчи даво самарасининг клиник-иммунологик жиҳатларини аниқлаш;
ўтказилган тадқиқотлар асосида БА шаклланишининг кўп омилли моделини ҳамда мазкур патологик ҳолатда ўсмирларда ташхис, даволаш ва такомиллашган профилактика алгоритмини ишлаб чиқиш.
Диссертация тадқиқотининг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
БА билан касалланган ўсмирларда касаллик клиник кечишининг ўзига хос хусусиятлари аниқланган;
илк маротаба БА билан касалланган ва соғлом ўсмирларда иммун тизим микдорий кўрсаткичларининг ўзгариши тавсифланган ва амалий тиббиёт учун меъёрий хамда тавсиявий хужжатлар ишлаб чикилган;
илк маротаба БА билан касалланган ўсмирларда кон зардобининг цитокин профили комплекс баҳоланган. Иммунорегулятор IL-6 ва INF-y цитокинлари маҳсулининг ўзига хослиги ва уларнинг патогенетик хамда бошқарувчилиги тўғрисидаги маълумотлар аникланган;
илк бор БАнинг турли патогенетик вариантлари билан касалланганлар ва соглом индивидларда FccRip, GSTnl генларининг полиморф варианта аллелари ва генотипларининг тақсимланиш частотасига оид таҳлиллар асосида юқори ҳавф маркерлари аникланган, шунингдек, ўсмирларда БА ривожланишига резистентлиги аниқланган;
касаллик патогенезининг энг мухим жараёнлари очилиши асосида БАнинг тасдикланган модели хамда касалликни ўсмирларда босқичли ташхислаш, даволаш ва профилактика чора-тадбирлари алгоритми ишлаб чикилган.
Хулоса
1. Арид зонада истикомат қилувчи ўсмир ёшдаги шахсларда «бронхиал астма» касаллиги структураси ва учраш частотаси белгиланди. Кайд этилган патология 9,6% текширилган ўсмирларда руйхатга олинди ва касаллик киз болаларда ўғил болаларга нисбатан кўпроқ учради. Касаллик структурасида интермитирловчи ва ен1 ил персистирловчи шакллари кўпрок учради
2. Арид зонада яшовчи ўсмирлар орасида БА клиник кечишининг ўзига хослиги аникланди, бунда ўпка бронхиал дарахтининг зарарланиши бошка орган ва тўқималарнинг аллергик жараёнлари билан биргаликда учраш частотаси юқорилиги кўрсатилмоқда, жумладан, 73,9% АР билан, 53,7% АК билан, 16,6% АгД билан ва 14% Квинке шиши/эшак еми билан биргаликда учради.
3. Усмир ёшдаги БА касаллар популяцияси текширилганда, уларда иммун тизимнинг сезиларли даражада намоён бўладиган ҳужайра (CD3 ,CD4 , CD8 , CD16 ), гуморал (CD19 IgA, IgG, IgM) иммунитет ва активацион маркерлар (CD23 , CD95 ) кўрсаткичининг дефицита аникланди. Усмир ёшдаги БА касалларда иммун макомининг ўзига хос томонлари бўлиб, иммунореактивлик бузилиш чукурлиги кичик ёшдаги гуруҳда яккол намоён бўлди.
4. Усмир ёшдаги БА касалларда иммун сисгсмада хужайралараро ўзаро таъсирда яккол ўзгаришлар: ТЬ2-ҳужайралар томонидан сскрстирланадиган ва иммуноглобулинлар ишлаб чикиши хамда ангитслогснсз жараёнини регуляцияловчи IL-6 маҳсулининг ишончли равишда ортиши ва бунинг акси - Th 1-хужайралар рсгулятори INF-y цитокини камайиши содир бўлади.
5. Псрифсрик қондаги IL-6 ва INF-y цитокинлар мивдори касалликнинг патогенетик варианта билан ўзаро боғлиқлиги аникланди. Усмир ёшдаги БА аллергик клиник-патогенетик вариантида кон зардобида INF-y ишлаб чикиш даражаси камлигини кўрсатди. БА инфскцион формаси билан хасталанган ўсмирлар псрифсрик конида IL-6 ишлаб чикиши ортди.
6. Узбек этносига тсгишли ўсмирларда БА аллергик шаклининг ривожланиши юкори хавф маркерлари аллел FcsRIp-109T ва генотип FceRip-109Т/Т, паст хавф маркерлари FcsRip-109C ва Fcr.Rip-109C/C хисобланади. Узбек нонуляциясида БА наслий мойиллик бўлганда FceRip-109T/T генотип ва Fcr.Rip-109T аллелнинг юкори богланиш даражаси аникланди.
7. Узбек миллатига мансуб кизларда БА ривожланиш хавфи GSTnl тени полиморф локусининг Не-105 аллел ва Пс-105/Пс-105 генотини билан ассоциацияси аникланди. Не-105 аллел ва Пс-105/Пс-105 генотип ўзбск нонуляциясида БА аллергик формаси ривожланишига олиб кслади.
8. БА билан касалланган ўсмирлар комплекс давосига циклоферон ва полиоксидонийнинг киритилиши иммункоррегирловчи таъсир курсатиб, базис терапия самарадорлигининг ортишига олиб келди. Иммунмодулятор-ларнинг профилактик самарадорлиги тскширилганда, иолиоксидоний олган беморлар гуруҳида ижобий кўрсаткичларга эришилди, бу эса ўсмирлар БА комплекс даво ва профилактикаси схемасига полиоксидонийни киритиш аҳамиятлилигини тасдиклади.
Ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг артериал гипертензия билан бирга кечишининг ўзига хослигини ўрганиш
келмоқда. ЖССТ маълумотларига кўра, ЎСОК нинг тарқалганлиги 1минг аҳоли сонига 40 ёшдан катта эркаклар орасида 9,3 ва аёллар орасида 7,3 ни ташкил қилади. ЎСОК билан касалланиш тобора ўсиб бормоқда ва у қайд қилинган ҳолатлар сонининг ошиб бориши билан ўлимнинг ягона сабабчиси бўлиб ҳисобланади. ЖССТ прогнозига кўра, ЎСОК 2030 йилга бориб инсулт ва миокард инфарктидан кейин ўлимга олиб келувчи учинчи сабаб бўлиши мумкин [6]. Артериал гипертензия (АГ) ЎСОК да энг кўп учрайдиган коморбид ҳолат бўлиб ҳисобланди (28%) [4,9], бу умумий хавф омиллари ва патогенез
бўғинларининг мавжудлиги билан шартланган. ЎСОК нинг АГ билан бирга учраши, йўлдош патологияси бўлмаган ЎСОК билан оғриган пациентлар билан таққосланганда, беморларнинг шифохонага ётқизилиши ва ўлим билан якун топиши хавфини оширади [5]. Юқоридагиларни ҳисобга олган ҳолда
ЎСОК нинг АГ билан бирга кечишининг ўзига хослиги, ташқи нафас функцияси ва юракнинг функционал ўзгаришларини ўрганиш долзарб ҳисобланади
Ўпка қон томирларининг морфологик тузилиши
Упка эхинококкози хирургик давосини мукаммаллаштириш
периферик жойлашиши, асоратланмаган эхинококк кисталари. Кам инвазив ёндашувлар ёрдамида
упкадан эхинококкэктомия бажаришга қарши кўрсатма бўлиб қўйидагилар ҳисобланиши аниқланди:
кўп сонли эхинококк кисталари, упканинг ҳар хил булакларида жойлашган кисталар, 15 см дан зиёт
диаметрдаги гигант эхинококк кисталари, мураккаб шаклдаги кисталар, яққол перифокал яллиғланиши бўлган йиринглаган эхинококк кисталари, касаллик қайталаниши ёки касаллик жойлашган тамондан илгари ўтказилган операциялар
Ўпка хирургиясида аэро-гемостазни даволаш ва профилактиксида ўзимизда ишлаб чиқарилган биомутаносиб имплантат «гепроцел» нинг кўлланилишига амалий тавсиялар
тиббиёт маркази» давлат корхонаси ва «Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий амалий хирургия маркази» Андижон филиали билан биргаликда янги аэро- ва гемостатик имплантат “Гепроцел” ишлаб чикилди ва клиникадан олдинги синовлардан утказилди. Маколада ишлаб чикарилган имплантатнинг клиник тадкикотлари натижалари келтирилган. Утказилган тадкикотлар шуни курсатадики, биологик имплантат “Гепроцел” нинг кулланилиши упка жарохатидаги аэро- ва гемостазни таъминлаш учун кушимча бир марта куйиладиган чокларга булган эхтиёжни 38,2% дан 11,4% га камайтирди, ва кушимча бир неча марта куйиладиган чокларга булган эхтиёжни 29,4% дан 5,7% (χ 2 =7,706; Df=2; P=0.021) га камайтирди. Упка хирургиясига узимизда ишлаб чикарилган биологик имплантатнинг тадбик килиниши, аэро- ва гемостазга етишиш даврини 32,8±2,5 дан 12,5±1,2 минутга (P<0,001), операциянинг умумий давомийлигини эса 135,6±6,1 дан 107,2±4,7 минутга кискартиради (P<0,001), хамда плевра бушлигини дренажлаш давомийлигини
3,38±0,31 дан 2,09±0,06 кунга (P<0,001) ва беморнинг шифохонада ётиш давомийлигин эса 12,1±0,4 дан
10,7±0,2 кунгача (P<0,01) кискартиради.
Ўпка туберкулёзида қон зардобининг прогностик ва диагностик кўрсаткичлари
Ўпка туберкулёзи билан оғриган аёлларда муддатидан олдинги туғруқда Перинаталь хавф омилларини бахолаш
паталогиянинг, касалланишлар, ногиронлик ва болалар ўлимига сабаб бўлиши кўрсатилган. Муддатидан олдинги туғруқ билан боғлик перинаталь патология ва ўлим холати болаларнинг гестация муддатида тана вазни кам бўлиб туғилишларга олиб келади, бу категория чақалоқларда ўлим фоизи
меъёрида туғилган болалардан кўра 33 баробар кўп бўлади
Ўпка туберкулёзи билан касалланган ҳомиладор аёлларнинг проспектив текшируви
Ўпка туберкулёзи билан касалланган ҳомиладор аёлларнинг ретроспектив текшируви
Упка сурункали обструктив касалликларининг комплекс терапиясида иммуномодуляторлар
Ўпка сили бўлган беморларда специфик спондилит ривожланиш прогнози
Ўпка сили билан оғриган болалар эритроцитлар мембранасида про- ва антиоксидант тизим фаоллиги
Упка сили билан оғриган аёлларда менструал цикл бузилишининг диагностикаси ва давоси
асосий қисми менструал цикл бузилиши эгаллайди. Ушбу тоифадаги аёлларда менструал вазифа
бузилишини аниқлашда ультратовуш текшириш диагностик аҳамияти аниқланди. Туберкулёз фонида
менструал цикл бузилишини комплекс даволашда Тивортин аспартат дори воситасининг афзаллиги
исботланди.
Ўпка сил касаллиги оив билан бирга кечганда клиник ва рентгенологик ўзига хослиги
Ўпка касалликларига олиб келувчи заҳарли модалар
Кўпгина учувчан моддалар одам организмига адсорбцияланиб, нафас олиш органларига заҳарли таъсир кўрсатади. Қўрғошин, арбонат ангидрид, ис гази каби моддаларнинг организмга кириб келиши ўпка яллиғланишига сабаб бўлади. Ўпка ва юқори нафас олиш органларининг кучли зарарланиши кадмий ва симоб каби элементларнинг токсик миқдорлари ҳисобига келиб чиқади.
Ўпка гипервентилияцияси интерстициал эмфиземотозларда Пециломикозларда рентгенологик комплекси симтоми ҳисобланади
Ультразвуковой диагностика пневмонии и их осложнений у детей в различные сроки заболевания
Уровень заболеваемости пневмониями и их осложнениями продолжает оставаться на высоких показателях проблема своевременной, неионизирующей диагностики данной патологии у детей является одной из актуальных в педиатрии.
Ультразвуковое исследование риносинуситов у детей раннего возраста
В ходе исследования было изучено особенности ультразвуковой диагностики при синуситах у детей раннего возраста. Исследования проводилось на базе клиники ТашПМИ. Для проведения исследования было обследовано 56больных с риносинуситами. По итогам исследования было получено ожидаемые результаты и пришли к выводу, чтоультразвуковое исследование при синуситах является безопасным и информативным методом при диагностике.
Ультразвуковая диагностика пневмоний у детей
Уровень заболеваемости пневмониями и их осложнениями продолжает оставаться на высоких показателях проблема своевременной, неионизирующей диагностики данной патологии у детей является одной из актуальных в педиатрии.
Ўзбекистонда аллергик ринитнинг клиник ва молекуляр генетик хусусиятлари» мавзусидаги диссертациясининг
Тадқиқот объектлари: АР билан оғриган бсморлар, 161 бсморлар ва соғлом донорларнинг ДНКлари, GSTT1, GSTM1, TNF-a, RANTES ва CTLA4 гснлари полиморфизми.
Ишнинг мақсади: АР пайдо бўлишининг клиник-генетик хусусиятларини, уни шаклланишида иштирок этадиган мухим полиморфик марксрларнинг таъсирини ўрганган холда касаллик ривожланиши хавф факторлари ва учраш тезлиги, ушбу патологияни даволаш комплекси хамда башоратлашнинг янги ёндошувини ишлаб чиқиш.
Тадқиқот методлари: клиник-лаборатория, иммунофермент усул, молекуляр-генстика (ПЦР ва бошкалар), статистик.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: биринчи маротаба АР нинг клиник ва молекуляр - генетик параллели ўрганилди. Атопиянинг ривожланишида муҳим генлар полиморфизми TNF-a, RANTES, CTLA4, GSTT1, GSTM1 шартли соғлом донор ва АР билан касалланган бсморларда ўрганилди. TNF-a гени 308G>A хамда RANTES гени A403G полиморфизмларининг мавсумий ва йил давомидаги АР га чалинишидаги мустақил омиллари аникланган. CTLA4 гени 49A/G полиморфизми ва GSTT1, GSTM1 нол генотиплари мустақил шаклда АР пайдо бўлишидаги генетик омили эмаслиги аникланган. Биринчи маротаба АР кслиб чиқишида ўрганилган мухим генлар комбинацияси аҳамияти аниқланди.
Амалий ахам пяти: олинган натижалар жаҳон бўйича аллергик ринитнинг молекуляр генетик маълумотларини тўлдириб, касалликни таркалишини олдини олиш учун махсус дастурни ишлаб чиқариш ва яратишга асос бўлади.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чикилган натижалар РИИАМда, ТМА 2-клиникаси ЛОР бўлимида, УзР ССВ Гематология ва кон куйиш ИТИ тиббий генетика лабораториясида қўлланилмокда.
Қўлланиш сохаси: тиббиёт
Туғма ва эрта неонатал пневмониянинг дифференциал диагностикаси
Туғма ва эрта неонатал пневмонияни фарқлашда клиник ҳамда рентгенологик хусусиятларни ўрганиш.
Тўлиқ ва эрта туғилган чақалоқларда пневмония диагностикасида комплекс эхография имкониятлари
Эхография бронхопулмонар тизим текширувида қўлланиладиган ноинвазив усуллардан биридир. Ҳозирги вақтда маҳаллий ва хорижий адабиётларда катталар, эрта ва ўрта ёшдаги болаларда бронхопулмонар тизимнинг турли хил патологияларини аниқлашда ультратовуш усулидан фойдаланиш бўйича етарли миқдордаги ишлар олиб борилган, аммо тўлиқ ва эрта туғилган чақалоқларда бу усулдан фойдаланиш етарли даражада ўрганилмаган. Ўпканинг хаволи тўкимаси, ўпка қон томирларини ва ўзгармас ўпка тўқималарининг бронхларини кўриш имконияти масаласи айниқса мунозарали бўлиб қолмоқда.