ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
223
RAQAMLI IQTISODIYOT VA UNING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Turopova Nigora
Termiz davlat universiteti o’qituvchisi
Shermataliyev Ashurali Sobirjon oʻgʻli
Termiz davlat universiteti talabasi
Annotatsiya
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi mamlakatlar iqtisodiyoti uchun yangi
imkoniyatlar yaratmoqda, shu bilan birga, u an'anaviy iqtisodiyotga qarshi yangi tahdidlar
ham keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning asosiy yo‘nalishlari,
uning iqtisodiyotga ta’siri, shuningdek, O‘zbekiston misolida raqamli iqtisodiyotning
rivojlanish istiqbollari va unga to‘sqinlik qiluvchi omillar tahlil qilinadi. Maqola raqamli
iqtisodiyotning rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sharoitlarni
hamda bunday iqtisodiyotning jamiyatdagi o‘rni va kelajagi haqida batafsil ma'lumot
beradi.
Kalit so’zlar.
Raqamli iqtisodiyot, texnologik inqilob, innovatsiyalar, iqtisodiy
o‘sish, O‘zbekiston, sun’iy intellekt, raqamli transformatsiya, blockchain.
Abstract
The development of the digital economy is creating new opportunities for the
economies of countries, but at the same time, it is also creating new threats against the
traditional economy. This article analyzes the main directions of the digital economy, its
impact on the economy, as well as the prospects for the development of the digital
economy in the case of Uzbekistan and the factors that hinder it. The article provides
detailed information about the political, economic and social conditions necessary for the
development of the digital economy, as well as the role and future of such an economy in
society.
Keywords.
Digital economy, technological revolution, innovations, economic
growth, Uzbekistan, artificial intelligence, digital transformation, blockchain.
KIRISH
Raqamli iqtisodiyot bugungi kunda global iqtisodiyotning ajralmas qismiga
aylanib, yangi iqtisodiy imkoniyatlar yaratmoqda. Raqamli iqtisodiyot — bu raqamli
texnologiyalar yordamida amalga oshiriladigan iqtisodiy faoliyatlarning yig‘indisi bo‘lib,
u nafaqat an'anaviy ishlab chiqarish sohalarini, balki xizmatlar, savdo, moliya, ta'lim va
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
224
sog‘liqni saqlash kabi ko‘plab sohalarni qamrab oladi. Raqamli texnologiyalar, xususan,
internet, sun'iy intellekt, big data, blockchain kabi yangiliklar iqtisodiy jarayonlarni
tubdan o‘zgartirgan va zamonaviy jamiyatda iqtisodiy faollikni tezlashtirgan.
O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda raqamli iqtisodiyotning
rivojlanishi mamlakat iqtisodiyotining global integratsiyasini ta'minlashda muhim
ahamiyat kasb etadi. Biroq, bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun bir qator
to‘siqlar va muammolar mavjud. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishiga to‘sqinlik
qiluvchi omillarni aniqlash va ularni bartaraf etish, shuningdek, raqamli iqtisodiyotning
istiqbollari haqida batafsil o‘rganish zarur.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Raqamli iqtisodiyotning shakllanishi va rivojlanishi bo‘yicha bir qancha ilmiy
tadqiqotlar mavjud.
Brynjolfsson & McAfee (2014) o‘zining “The Second Machine Age” asarida
raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektning iqtisodiyotga ta’siri haqida keng tahlil olib
borgan.
Schwab (2016) tomonidan taqdim etilgan “The Fourth Industrial Revolution” asari
raqamli iqtisodiyotning sanoat inqilobi bilan bog‘liq bo‘lgan jihatlarini ko‘rib chiqadi va
uning global iqtisodiyotga ta’sirini tahlil qiladi.
OECD (2019) raqamli transformatsiyaning davlat siyosatiga ta’siri va raqamli
iqtisodiyotning kelajagi haqida so‘nggi yillarda qilgan tadqiqotlari bilan mashhur.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev (2020) tomonidan taqdim
etilgan “Raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalar” strategiyasi va uning O‘zbekistondagi
ahamiyati haqida bir qator hujjatlar chiqarilgan.
Tadqiqotlarga ko‘ra, raqamli iqtisodiyotning global rivojlanishi, sun'iy intellekt, big
data va blockchain kabi texnologiyalarni qo‘llash orqali, iqtisodiyotning samaradorligini
oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash
mumkin. O‘zbekiston misolida raqamli iqtisodiyotning rivojlanish istiqbollari va
muammolarini tahlil qilish ushbu soha uchun jiddiy strategik ahamiyatga ega.
Statistik tahlil:
O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyotga oid so‘nggi yillardagi statistik ma'lumotlari
(internet foydalanuvchilari soni, raqamli xizmatlar ko‘rsatish, moliyaviy texnologiyalar
va boshqa ko‘rsatkichlar) o‘rganiladi.
Kompyuter simulyatsiyasi:
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
225
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillarni tahlil qilish uchun
simulyatsiya metodlari qo‘llaniladi.
Kvalitativ tadqiqotlar:
Raqamli iqtisodiyotga doir ekspert intervyulari va anketa so‘rovlar o‘tkazilib,
xalqaro tajriba va O‘zbekistondagi holat tahlil qilinadi.
Solishtirma tahlil:
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi nuqtai nazaridan O‘zbekiston va rivojlangan
mamlakatlar o‘rtasida solishtirma tahlil o‘tkaziladi.
NATIJALAR
Raqamli iqtisodiyotning global o‘sishi:
2023-yilda raqamli iqtisodiyotning jahon iqtisodiyotidagi ulushi 15% ni tashkil
etgan. Bu raqamning yildan-yilga ortishi global miqyosda raqamli transformatsiyaning
muhimligini ko‘rsatmoqda.
O‘zbekistondagi raqamli iqtisodiyotning o‘sishi:
O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning ulushi 2020-yilda 2,5% bo‘lib, 2023-yilga
kelib bu ko‘rsatkich 4,5% ga oshgan.
Soliq tizimi va raqamli transformatsiya:
Raqamli iqtisodiyot soliq to‘lovchilarni ro‘yxatga olish, moliyaviy operatsiyalarni
monitoring qilish va byudjet daromadlarini oshirish imkoniyatlarini yaratmoqda.
Texnologik rivojlanishning jamiyatga ta’siri:
Raqamli iqtisodiyot ta’siri bilan yangi ish o‘rinlari yaratilmoqda, lekin bu ishlar
ko‘pincha yuqori malakali kadrlarni talab qiladi, shuning uchun ta'lim tizimining
modernizatsiyasi zarur.
1-jadval. O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi (2020-2023)
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
226
Yil
Raqamli
iqtisodiyotning
ulushi (%)
Internet
foydalanuvchilari soni
(mln)
Raqamli xizmatlar ulushi
(%)
2020
2,5
22
5
2021
3.0
25
6
2022
3.8
28
7
2023
4.5
30
8
XULOSA
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi mamlakatlar iqtisodiyotiga yangi imkoniyatlar
yaratmoqda. O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning o‘sishi sezilarli bo‘lsa-da, bu
jarayonni to‘liq amalga oshirish uchun samarali siyosat va raqamli transformatsiya
sohasida yangi yondashuvlar zarur. Raqamli texnologiyalarni rivojlantirish va ularni keng
miqyosda qo‘llash, shuningdek, ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy jihatdan tayyorlanish
davlatning iqtisodiy o‘sishini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Brynjolfsson, E., McAfee, A. “The Second Machine Age: Work, Progress,
and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies” (2014).
2.
Schwab, K. “The Fourth Industrial Revolution” (2016).
3.
OECD. “Digital Economy Outlook” (2019).
4.
Mirziyoyev, Sh. “Raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalar strategiyasi” (2020).
5.
World Bank. “Digital Economy: Unlocking the Potential” (2022).
