G’OZA O‘SIMLIGIDA XLOROFILL "B" NING FOTOSINTEZ JARAYONIDAGI XUSUSIYATLARI

“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari

adu.uz

universaljurnal.uz

389

G’OZA O‘SIMLIGIDA XLOROFILL "B" NING FOTOSINTEZ JARAYONIDAGI

XUSUSIYATLARI

Tursunov Yaxyo Baxodirovich bffd (PhD) dots.

Andijon davlat universiteti Genetika va biotexnologiya kafedrasi dotsenti.

tursunovyaxyobek029@gmail.com

Xasanova Shaxnoza Anvarjanovna

Andijon davlat universiteti Genetika va biotexnologiya kafedrasi o‘qituvchisi

shaxnozasharipova1985@mail.ru

https://doi.org/10.5281/zenodo.15603646

Аннотация

:

Tajribalar natijalariga asoslangan xoldagi quyidagicha ilmiy fikr yuritiladi. Olib

borilgan tajribalar shuni ko‘rsatdiki, sho‘rlanish va alkalisatsiya alohida xarakatlari ham xlorofill

а

xlorofill

б

nisbati qiymatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmadi. Ushbu indikator qiymatida sezilarli

o‘zgarishlarning yo‘qligi, ushbu omillar ushbu sinov ekinining tilakoidli membranalarining yorug’lik
yig’ish kompleksiga ta’sir qilmasligini ko‘rsatadi.

Kalit so‘zlar:

retsessiv, letallik, mutant, seleksiya, viresens, xanthoviresens, havirs, fenotip,

geyerozigota.

Аннотации

:

В

статье

.

По

результатам

экспериментов

можно

сделать

следующий

научный

вывод

:

эксперименты

показали

,

что

отдельные

действия

засоления

и

защелачивания

существенно

не

влияют

на

величину

отношения

хлорофилла

а

к

хлорофиллу

b

.

Отсутствие

существенных

изменений

значения

этого

показателя

свидетельствует

о

том

,

что

эти

факторы

не

влияют

на

светосборный

комплекс

тилакоидных

мембран

данной

опытной

культуры

.

Ключевые

слова

.

Рецессив

,

летал

,

мутант

,

селекция

. viresens, xanthoviresens, havirs,

фенотип

,

гетерозигота

.

Annotation:

In the article: Based on the results of the experiments, the following scientific

opinion is expressed. Experiments have shown that the separate actions of salinization and
alkalization did not significantly affect the value of the ratio of chlorophyll a to chlorophyll b. The
absence of significant changes in the value of this indicator indicates that these factors do not affect
the light collection complex of the thylakoid membranes of this test crop.

Keywords

: recessive, lethal, mutant, selection, viresens, xanthoviresens, havirs, phenotype,

heterozygote.

Fotosintez avvalo g‘o‘zada sodir bo‘1adigan moddalar almashinuvi, o‘simlik hujayrasining

strukturasi va funksiyasi bilan uzviy bog‘Iangandir.U xloroplastlaming granalari va stroma
plastinkalarida pigmentlar ishtirokida amalga oshiriladi. Xlorofill pigmentlari xloroplastlarda oqsili va
lipidlar bilan birikib, kompleks birikma hosil qiladi. Fotosintez jarayonida xlorofill faqat quyosh
energiyasini yutuvchi modda sifatida emas, balki boshqa biokimyoviy jarayonlarning ishtirokchisi
sifatida ham qaraladi. Fotosintez jarayonida hosil bo‘ladigan dastlabki mahsulotlar ya'ni organik
birikmalar avvalo xloroplastlarda to‘planadi. Karbonat angidrid gazining havodan yutilishi va
assimilatsiya qilishi tezligi fotosintezning qorong‘uIik reaksiyalari sur'ati bilan bog‘liq.

Xlorofillning beshta asosiy turi mavjud: xlorofill

a

,

b

,

c

,

d

va prokariotlarda uchrovchi

bakterioxlorofill. O

ʻ

simliklarda xlorofill

a

va xlorofill

b

asosiy fotosintez qiluvchi pigmentlardir.

Xlorofill molekulalari yuqoridagi yutilish spektri darajasiga ko

ʻ

ra ko

ʻ

k va qizil to

ʻ

lqin uzunliklarini

yutadi. Garchi xlorofill

a

ham, xlorofill

b

ham yorug

ʻ

likni yutsa-da, xlorofill

a

yorug

ʻ

lik energiyasini

kimyoviy energiyaga aylantirishda o

ʻ

ziga xos va muhim rol o

ʻ

ynaydi. Xlorofill

a

barcha fotosintez

qiluvchi o

ʻ

simliklar, suvo

ʻ

tlar va sianobakteriyalarda, xlorofill

b

esa faqatgina yuksak o

ʻ

simliklar va

yashil suvo

ʻ

tlar, shuningdek, sianobakteriyalarning bir necha turlarida uchraydi.

G‘o‘za barglarida xlorofill “b” konsentratsiyasi ko‘p bo‘1gan o‘sîmlik1ar qatoriga kiradi.

Barcha agrotexnik tadbirlar yuqori darajada bo‘lganda va ozuqa elementlari me'yorida berilganda
barg tarkibidagi xlorofillning miqdori 100 g/ quruq bargga nisbatan olinganda .300—400 mg.ga

“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari

adu.uz

universaljurnal.uz

390

yaqin bo‘ladi.G‘o‘za barglaridagi xlorof

ı

llning miqdori yuqorida keltirilgan omillardan tashqari yana

nav xususiyatiga ham bog‘liq. Ingichka tolali g‘o‘zaning barglaridagi xlorofill konsentratsiyasi, o‘rta
tolali g‘o‘zaga nisbatan ancha yuqori bo‘ladi. Shuni ham ta'kidlash kerakki, bu ko‘rsatkich g‘o‘za
barglaridagi suv miqdoriga ham bog‘1iq bo‘ladi. Yaxshi sug‘ori1gan maydonlarda bargdagi xlorofill
konsentratsiyasi ancha past bo‘ladi (barglari och yashil rangda). Ayniqsa, sug‘ori1ishi kechiktirilgan
maydonlardagi g‘o‘za barglarida xlorofill konsentratsiyasi yuqori bo‘ladi (barglari to‘q yashil
rangda). Vegetatsion davming turli bosqichlarida g‘o‘za barglaridagi xlorofill miqdori turlicha
bo‘ladi. Masalan, shonalash davrida xlorofill “b” miqdori birmuncha yuqori, rivojlanishning oxirgi
bosqichlarida esa past darajada bo‘ladi. Ayrim hollarda, kucl

ı

li nurlangan tuproqlarda o‘stirilgan

g‘o‘za barglarida ham xlorofill pigmentining miqdori kam bo‘lishi kuzatiladi.

Tajribalar natijalariga asoslangan xoldagi quyidagicha ilmiy fikr yuritiladi. Olib borilgan

tajribalar shuni ko‘rsatdiki, sho‘rlanish va alkalisatsiya alohida harakatlari ham xlorofill

а

xlorofill

b

nisbati qiymatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmadi. Ushbu indikator qiymatida sezilarli o‘zgarishlarning
yo‘qligi, ushbu omillar ushbu sinov ekinining tilakoidli membranalarining yorug’lik yig’ish
kompleksiga ta’sir qilmasligini ko‘rsatadi.

Фойдаланилган

адабиётлар

1.

Артамонов

В

.

И

.

Занимательная

физиология

растений

. –

М

.:

Агропромиздат

, 1991.

2.

Абзалов

М

.

Ф

.,

Генетика

и

феногенетика

важнейших

признаков

хлопчатника

G.hirsutum

L:

Дисс

.

доктор

биолог

.

наук

в

форме

научного

доклада

. –

Москва

. 1991. -84

с

.

3.

Доспехов

Б

.

А

.

Методика

полевого

опыта

//

Москва

.:

Агропромиздат

, 1985. - 351

с

.

4. Foyer C.H., Shigoeka S. Understanding Oxidation stress and Antioxidant Functions to

Enhance Photosynthesis // Plant Physiol. 2011, Vol. 155, - P. 93-100.

5. Freeberg I.R., Wilson W.B. Photo-oxidation and degradation of chlorophyll a in marine

phytoplankton samples.-J. Phycol. 1977, V. 13, No. 2, - P. 22-28.