Mualliflar

  • Dilmurod Alijanov
    NAMANGAN DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.universaljurnal.120454

Kalit so‘zlar:

integrativ ta’lim fizikani o‘qitish ilmiy dunyoqarash fanlararo integratsiya STEM-ta’lim matematik modellashtirish amaliy tadqiqot muammoli ta’lim ta’lim metodikasi tajriba o‘tkazish kognitiv rivojlanish O‘zbekiston ta’lim siyosati.

Annotasiya

Ushbu maqolada O‘zbekiston ta’lim tizimidagi islohotlar kontekstida umumta’lim maktablarida fizika fanini integrativ o‘qitish orqali o‘quvchilarning ilmiy dunyoqarashini rivojlantirishning dolzarb masalalari muhokama qilinadi. Fizikaning boshqa tabiiy, aniq va gumanitar fanlar bilan integratsiyasining o‘quvchilarning nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etish, kompleks muammolarni hal qilish va ilmiy tafakkurini shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Maqolada fanlararo integratsiyani amalga oshirishning zamonaviy yondashuvlari, jumladan, loyiha asosidagi ta’lim, muammoli vaziyatlarni modellashtirish va amaliy tadqiqotlar o‘tkazishning metodik jihatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, integrativ ta’limni joriy etishdagi mavjud muammolar va ularning O‘zbekiston ta’lim siyosati talablaridan kelib chiqqan holdagi yechimlari taklif etiladi. Xulosa qilinishicha, fizika fanini integrativ tarzda o‘qitish o‘quvchilarda keng qamrovli, tizimli bilimlarni shakllantirish, tahliliy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish hamda ularni innovatsion iqtisodiyot talablariga javob beradigan mutaxassis sifatida tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi.


background image

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

356

DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR

Namangan davlat pedagogika instituti Intellektual fanlar va axborot texnologiyalari

e-mail:

dilmurod041321@gmail.com

Annotatsiya.

dunyoqarashini rivojlantirishning dolzarb masalalari muhokama qilinadi. Fizikaning

bilimlarni amaliyotga tatbiq etish, kompleks muammolarni hal qilish va ilmiy tafakkurini

vaziyatlarni mod

Xulo
tizimli bilimlarni shakllantirish, tahliliy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
hamda ularni innovatsion iqtisodiyot talablariga javob beradigan mutaxassis sifatida
tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

integratsiya, STEM-

siyosati.

Kirish.

qilish, uni xalqaro standartlarga moslashtirish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlash davlat

dan biri hisoblanadi. Prezident Shavkat Mirziyoev

yetishi uchun barcha sharoitlarni yaratish

rivojlantirish alohida ahamiyat kasb e

ularda tizimli tafakkurni shakllantirishga xizmat qiladi.


background image

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

357

uvdir. U

ya, astronomiya,

qiladi.

Xalqaro tajribada STEM (Science, Technology, Engineering, Mathem

integrativ yondashuvning yorqin namunasi sifatida keng ommalashmoqda. Ushbu

apur,

elgusida

muammolar mavjud bo

1.

emasligi:

aks ettirilgan. Fizik qonuniyatlarning boshqa fanlardagi (kimyo, biologiya, geografiya)

berilmagan.

2.

tayyorgarligi pastligi:

tashkil etish va zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanishda qiyinchiliklarga
duch kelishadi.

3.

Moddiy-texnik bazaning yetarli emasligi:

zamonaviy laboratoriya jihozlari, STEM-

4.

Baholash

tizimining

integrativ

kompetensiyalarni

aks

ettirmasligi:

kompetensiyalarini baholashga yetarlicha

imkoniyat yaratmaydi.


background image

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

358

tishni

samarali tashkil etish uchun quyidagi metodik takliflarni ilgari surish mumkin:

1.

-metodik majmualar yaratish:

hamkorligida mav
chiqish.

hayotiy vaziyatlarni keng yoritish.
Real hayot muammolarini (masalan, energiya tejamkorligi, muqobil energiya manbalari,
ekologik muammolar) fizika, matematika va boshqa fanlar nuqtai nazaridan tahlil qilishga

2.

Zamona

transport", "Quyosh energiyasidan foydalanish" kabi loyihalar orqali fizika, matematika,

zilzilaga bardoshli?" savoliga javob izlashda fizika (mustahkamlik, tebranishlar),
matematika (hisob-kitoblar) va muhandislik bilimlarini integratsiyalash.

Keys-stadi metodi:

Real yoki modellashtirilgan vaziyatlarni tahlil qilish orqali

Virtual va real laboratoriya ishlari:

Zamonaviy laboratoriya jihozlaridan, interaktiv

simulyatsiyalardan (masalan, PhET Interactive Simulations) va raqamli datchiklardan

3.

Pedagog kadrlar malakasin

-quvvatlash:

-yondashuvlari, loyiha

kurslarini tashkil etish.

da tajriba almashish uchun platformalar yaratish, eng yaxshi

amaliyotlarni ommalashtirish.

4.

Baholash tizimini takomillashtirish:


background image

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

359

ariy bilimlarini, balki ularning fanlararo

va jamoada ishlash kabi kompetensiyalarini baholaydigan mezonlar va vositalarni ishlab
chiqish (masalan, portfolio, loyiha himoyasi, amaliy topshiriqlar).

rivojlantirishdagi ahamiyati

1.

Olamning yaxlit ilmiy manzarasini shakllantirish:

Fizikani boshqa fanlar

Bu esa ularda olamning yaxlit ilmiy manzarasini shakllantiradi.

2.

rivojlantirish:

Integrati

3.

Mantiqiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini oshirish:

Fanlararo

Bu ularning mantiqiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi.

4.

jarayonini qiziqarli qiladi.

5.

Fizikaning turli sohalardagi (muhandislik,

rish mumkin.

Xulosa

qarashini

kengaytirish, ularning tadqiqotchilik va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, ularni
zamonaviy hayot talablariga javob bera oladigan, raqobatbardosh shaxs sifatida
tarbiyalashga xizmat qiladi.

Maqolada keltirilgan muammolarning yechimi va metodik takliflarning amaliyotga

mahoratini yuksaltirish va pirovardida, mamlakatimizning intellektual salohiyatini

nafaqat fan sifatida fizikaning

1.

ti Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi.

(2024 yil).


background image

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

360

2. Honey, M., Pearson, G., & Schweingruber, H. (Eds.). (2014).

STEM integration in K-12 education:

Status, prospects, and an agenda for research

. National Academies Press.

3. Shonov, S. M. (2022)

. (Jurnal va son raqami).

4. Karimov, M. T. (2023). Fizika fanini kimyo va biologiya bilan integratsiyalash orqali

y dunyoqarashini rivojlantirish.

Pedagogik mahorat

. (Jurnal va son raqami).

5.

foydalanish samaradorligi.

. (Jurnal va son raqami).

6.
7.

8.

,

. (2021). 6-

.

,

2

(3/S), 15-19.

9.

lari. In Fergana state university conference. 2023.

10. Lewis, E.E. (2008). Fundamentals of Nuclear Reactor Kinetics. La Grange Park,

IL: American Nuclear Society.

11.

ilmiy dunyoqarashini rivojlantirish omili sifatida.

Universal xalqaro

ilmiy jurnal

,

1

(12), 233-237.

12. Martin, J. (2006). Physics for Radiation Protection. Weinheim: Wiley-VCH.
13.

,

2

(3/S), 15-19.

14. Lewis, E.E. (2008). Fundamentals of Nuclear Reactor Kinetics. La Grange Park,

IL: American Nuclear Society.

15.

Science and innovation, 1(B7), 1406-1411.

16.

Darling-Hammond, L. (2006).

Powerful teacher education: Lessons from exemplary

programs

. Jossey-Bass.

17.

(pp. 80-83).

18.

Honey, M., Pearson, G., & Schweingruber, H. (Eds.). (2014).

STEM integration in

K-12 education: Status, prospects, and an agenda for research

. National Academies

Press.

19.

-

Oriental renaissance: Innovative, educational, natural

and social sciences

,

1

(3), 424-432.

20. Ogli A. D. A. (2022). The methodological recommendations for teac

ACADEMICIA: An International

Multidisciplinary Research Journal

,

12

(8), 24-29.


background image

P

mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.

361

21.

Science and innovation

,

1

(B4), 22-29.

22.

Science and

innovation

,

1

(B8), 794-802.

23.

,

2

(3/S), 15-19.

Bibliografik manbalar

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. (2024 yil).

Honey, M., Pearson, G., & Schweingruber, H. (Eds.). (2014). STEM integration in K-12 education: Status, prospects, and an agenda for research. National Academies Press.

Shonov, S. M. (2022). Integrativ ta’limning zamonaviy talablari va samaradorligini oshirish yo‘llari. Zamonaviy ta’lim / Sovremennoe obrazovanie. (Jurnal va son raqami).

Karimov, M. T. (2023). Fizika fanini kimyo va biologiya bilan integratsiyalash orqali o‘quvchilarning ilmiy dunyoqarashini rivojlantirish. Pedagogik mahorat. (Jurnal va son raqami).

Tashkentov, O. A. (2023). Integrativ ta’limda zamonaviy texnologiyalar va onlayn resurslardan foydalanish samaradorligi. Xalq ta’limi. (Jurnal va son raqami).

O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. 2023

Umumta’lim maktablari uchun fizika fanidan Davlat ta’lim standartlari va o‘quv dasturlari.

Алижанов, Д. (2021). 6-синф физика курсида модда тузилишини ўқитиш орқали ўқувчиларда илмий фикрлашни ривожлантириш йўллари. Общество и инновации, 2(3/S), 15-19.

Dilmurod, A. Maktab fizika kursida oʻquvchilarning ilmiy dunyoqarashlarini rivojlantirish yoʻllari. In Fergana state university conference.–2023.

Lewis, E.E. (2008). Fundamentals of Nuclear Reactor Kinetics. La Grange Park, IL: American Nuclear Society.

Alijanov, D. (2024). Umumta’lim maktablarida fizika kursini integrativ о‘qitish о‘quvchilarning ilmiy dunyoqarashini rivojlantirish omili sifatida. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 1(12), 233-237.

Martin, J. (2006). Physics for Radiation Protection. Weinheim: Wiley-VCH.

Алижанов, Д. (2021). Способы развития научного мышления учащихся при обучении строения вещества в курсе физики в 6 классе. Общество и инновации, 2(3/S), 15-19.

Lewis, E.E. (2008). Fundamentals of Nuclear Reactor Kinetics. La Grange Park, IL: American Nuclear Society.

Alijanov, D., & Zaxidov, I. (2022). Таълимда фанлараро боғланишларнинг функциялари. Science and innovation, 1(B7), 1406-1411.

Darling-Hammond, L. (2006). Powerful teacher education: Lessons from exemplary programs. Jossey-Bass.

Захидов, И. О. (2022). Важные аспекты преподавания физики в 6 классе на основе междисциплинарных связей. In Учёный XXI Века (pp. 80-83).

Honey, M., Pearson, G., & Schweingruber, H. (Eds.). (2014). STEM integration in K-12 education: Status, prospects, and an agenda for research. National Academies Press.

Obidjonovich, Z. I., & A’Zamjon, A. D. (2021). 6-sinf fizika fanida tovush hodisalarini o ‘qitish orqali ta’lim samaradorligini oshirish yo ‘llari. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 1(3), 424-432.

Ogli A. D. A. (2022). The methodological recommendations for teaching the subject “natural science (science)” (on the example of knowledge in physics). ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 12(8), 24-29.

Алижанов, Д. А. Ў., & Захидов, И. О. (2022). Фанлараро алоқаларнинг тарихий ривожланиш босқичлари. Science and innovation, 1(B4), 22-29.

Alijanov, D. (2022). Физик билимларни фанлараро алоқадорлик асосида ўқитиш методикасини такомиллаштиришнинг педaгoгик ва статистик таҳлили. Science and innovation, 1(B8), 794-802.

Алижанов, Д. (2021). Способы развития научного мышления учащихся при обучении строения вещества в курсе физики в 6 классе. Общество и инновации, 2(3/S), 15-19.