“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
290
STEAM TA’LIM TEXNOLOGIYASI
Bozarova Maqsuda Salimjon qizi
ADPI, Maktabgacha ta
ʼ
lim fakulteti,
Maktabgacha ta
ʼ
lim yo
ʻ
nalishi 2-bosqich
talabasi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada STEAM ta’lim texnologiyasi va uning ahamiyat
yoritilgan.
Kalit so‘z va iboralar:
STEAM, texnologiya, ta’lim, tajriba, muhandislik, ta’lim
tizimi, robotlar.
STEAM bu — S — science, T — technology, E — engineering, A — art va M — math.
Ingliz tilidan olingan bu qisqartma: tabiiy fanlar, texnologiya, muhandislik, san’at va
matematika yo‘nalishlarini anglatadi. Ushbu yo‘nalishlar zamonaviy dunyoda eng mashhur
bo‘lib kelayotganini unutmang. Shuning uchun bugungi kunda STEAM tizimi asosiy
tendentsiyalardan biri sifatida rivojlanmoqda. STEAM ta’limi yo‘nalishi va amaliy
yondashuvni qo‘llash, shuningdek, barcha beshta sohani yagona ta’lim tizimiga
integratsiyalashuviga asoslangan.
STEAM yondashuvi o‘quv samaradorligiga qanday ta’sir qiladi?
Uning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, amaliyot nazariy bilimlar singari muhimdir.
Ya’ni, o‘rganish paytida biz nafaqat miyamiz bilan, balki qo‘limiz bilan ham ishlashimiz
kerak. Faqat sinf devorlarida o‘rganish tez o‘zgaruvchan dunyo bilan hamqadam emas.
STEAM yondashuvining asosiy farqi shundaki, bolalar turli xil mavzularni muvaffaqiyatli
o‘rganish uchun ham miyani, ham qo‘llarini ishlatadilar. Ular olgan bilimlarni o‘zlari «uqib
oladilar».
STEAM ta’limi nafaqat o‘qitish usuli, balki fikrlash tarzidir.
STEAM ta’lim muhitida bolalar bilimga ega bo‘ladilar va darhol undan foydalanishni
o‘rganadilar. Shuning uchun, ular o‘sib ulg‘ayganlarida va hayotiy muammolarga duch
kelganda, atrof muhitning ifloslanishi yoki global iqlim o‘zgarishi bo‘ladimi, bunday
murakkab masalalarni faqat turli sohalardagi bilimlarga tayanib va birgalikda ishlash orqali
hal qilish mumkinligini tushunadilar. Bu erda faqat bitta mavzu bo‘yicha bilimga tayanish
etarli emas.
STEAM yondashuvi bizning ta’lim va ta’limga bo‘lgan qarashimizni o‘zgartirmoqda.
Amaliy qobiliyatga e’tibor berib, talabalar o‘zlarining irodasini, ijodkorligini,
moslashuvchanligini rivojlantiradi va boshqalar bilan hamkorlik qilishni o‘rganadi. Ushbu
ko‘nikmalar va bilimlar asosiy ta’lim vazifasini tashkil etadi, ya’ni bu butun ta’lim tizimi
nimaga intilishini.
Ta’limga ushbu yangi yondashuv qanday paydo bo‘ldi?
Bu nazariya va amaliyotni birlashtirishning mantiqiy natijasidir. STEAM Amerikada
ishlab chiqilgan. Ba’zi maktablar bitiruvchilarning martabalarini e’tiborga olishdi va fan,
texnologiya, muhandislik va matematika kabi fanlarni birlashtirishga qaror qilishdi va STEM
tizimi shu tarzda shakllandi. (Fan, texnika, muhandislik va matematika). Keyinchalik bu erda
Art qo‘shildi va endi STEAM oxirigacha shakllandi. O‘qituvchilar ushbu mavzular, aniqrog‘i
ushbu fanlardan bilimlar kelajakda talabalarning yuqori malakali mutaxassis bo‘lib
etishishiga yordam beradi, deb hisoblashadi. Oxir oqibat, bolalar yaxshi bilim olishga
intilishadi va uni darhol amalda qo‘llashadi.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
291
So‘nggi o‘n yilliklardagi o‘zgarishlar yoqimli, ammo shu bilan birga bizni
havotirlantiradi. Ushbu yangi narsalarning ixtiro qilinishi bilan odamlar ilgari duch kelmagan
ko‘plab yangi muammolar mavjud. Har kuni yangi ish turlari va hattoki butun kasbiy sohalar
paydo bo‘ladi, shuning uchun zamonaviy o‘qituvchilar o‘qitadigan bilimlari va mahoratlari
vaqt talablariga javob beradimi yoki yo‘qmi deb o‘ylashlari kerak.
O‘zingizning g‘oyangizni topishga bilim yordam beradi, ammo haqiqiy ish bu g‘oyani
haqiqatga aylantiradi.
Agar biz an’anaviy ta’limning asosiy maqsadi bilimlarni o‘rgatish va bu bilimlardan
fikrlash va ijod qilish uchun foydalanish deb aytsak, STEAM yondashuvi bizni olgan
bilimlarni haqiqiy ko‘nikmalar bilan birlashtirishga o‘rgatadi. Bu maktab o‘quvchilariga
nafaqat ba’zi bir g‘oyalarga ega bo‘lish, balki ularni amalda qo‘llash va amalga oshirish
imkoniyatini beradi. O‘sha. haqiqatda ishlatilishi mumkin bo‘lgan bilimgina haqiqatan ham
qadrlidir.
STEAM yondashuvining eng mashhur namunasi — Massachusets Texnologiya
Instituti (MIT). Ushbu dunyo universitetining shiori «Mens et Manus» (Aql va qo‘l).
Massachusets Texnologiya Instituti bolalarga STEAM tushunchasini oldindan o‘rganish va
tanishish imkoniyatini berish uchun STEAM kurslarini ishlab chiqdi va hattoki ba’zi ta’lim
muassasalarida STEAM o‘quv markazlarini yaratdi.
Statistikaga ko‘ra, 2011 yildan buyon STEAM-kasblarga bo‘lgan talab darajasi 17% ga
oshdi, oddiy kasblarga bo‘lgan talab esa faqat 9,8% ga oshdi, bu esa butun dunyo bo‘ylab
ushbu ta’lim tizimiga katta talabni ko‘rsatadi.
Lekin bunday yuqori talab nima bilan bog‘liq? Ko‘pgina mamlakatlarda STEAM-
ta’lim ba’zi sabablarga ko‘ra ustuvor ahamiyatga ega:
Yaqin kelajakda dunyoda va shuning uchun O‘zbekistonda muhandislar, yuqori
texnologiyali ishlab chiqarish mutaxassislariga talab juda yuqori bo‘ladi.
Uzoq kelajakda biz tabiiy fanlar bilan birgalikda texnologiya va yuqori texnologiyali
ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lgan kasblarga ega bo‘lamiz, ayniqsa bio va
nanotexnologiya mutaxassislariga katta talab bo‘ladi.
Mutaxassislar texnologiya, tabiiy fanlar va muhandislikning turli sohalaridan keng
qamrovli ta’lim va tajribaga muhtoj bo‘ladi.
Integratsiyalashgan ta’lim
Xo‘sh, bu ta’lim tizimi va fanlarni o‘qitishning an’anaviy usuli o‘rtasidagi farq nima?
STEAM-ta’lim o‘quvchilar ilmiy usullarni amalda qanday qo‘llashni tushunishga
kirishadigan aralash muhitni nazarda tutadi. Ushbu dastur bo‘yicha talabalar, matematika va
fizika bilan bir qatorda, o‘z robotlarini ishlab chiqadigan va ishlab chiqaradigan robotlarni
o’rganadilar. Darslarda maxsus texnologik uskunalar ishlatiladi.
2014-yilda Quddusda bo‘lib o‘tgan «STEAM forward» xalqaro konferensiyasida quyidagi
bayonotlar bildirildi:
• Bolalarni STEAMga jalb qilish. Ushbu ta’lim maktabgacha yoshdan boshlab
boshlanishi kerak, shuning uchun dasturlarni bolalar bog‘chalariga kiritish kerak.
• Fan tili ingliz tilidir. Agar ilm-fanni o‘rganish va olim bo‘lishni istasangiz, bu tilni
bilishingiz kerak.
• Qizlar uchun Steam-ta’lim dasturlari kerak. Ilm-fan sohasidagi qizlar, ularning
tartibliligi tufayli, o‘g‘il bolalar qila olmaydigan narsalarni qilishlari mumkin.
• Science is fun! Ilm-fan quvnoq bo‘lishi kerak, u o‘quvchilar uchun qiziqarli va o‘ziga
jalb qiluvchi bo‘lishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, shuni ta’kidlashni istardikki, an’anaviy o‘qitish uslublari bilan
taqqoslaganda, o‘rta maktabdagi STEAM yondashuvi bolalarni tajribalar o‘tkazishga,
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
292
modellar tuzishga, mustaqil ravishda musiqa va filmlar yaratishga, o‘z g‘oyalarini haqiqatga
aylantirishga va yakuniy mahsulotni yaratishga undaydi. Ushbu ta’lim yondashuvi bolalarga
nazariya va amaliy ko‘nikmalarni samarali tarzda birlashtirishga imkon beradi va
universitetga kirish va keyingi o‘qishni osonlashtiradi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Khakimov, S. R., & Sh arop o v, B. K. (2023). Educational Quality Improvement
Events Based on Exhibition Materials in Practical Training Lessons.
American Journal
of Language, Literacy and Learning in STEM Education
,
1
(2), 5-10.
2. STEAM ta’lim tizimi nima? |KOSMOS IT MAKTABI|
Дзен
(dzen.ru )
3. ht tp s:/ / cyb erl en in ka.ru/arti cl e/ n/ texno log iy a -d as rlarini - tashk il l ash ti
ri sh da - steam - texno log iy as ini - qo -l las hni ng - ah amiy at i/ viewer
4.
Шаропов
,
Б
.
Х
.,
Хакимов
,
С
.
Р
., &
Рахимова
,
С
. (2021).
Оптимизация
режимов
гелиотеплохимической
обработки
золоцементных
композиций
.
Матрица
научного
познания
, (12-1), 115-123.
5.
Хакимов
,
С
. (2022).
Актив
ва
пассив
сейсмик
усуллари
ҳамда
уларнинг
асосий
вазифалари
.
Journal of
Integrated Edu ca tio n a nd Res ea rch
,
1
(2), 30-36. 44-son 4–to‘plam may 2023
6.
Носиров
,
Р
.
А
., &
Темирова
,
С
.
В
. (2021).
История
развития
транспортного
сообщения
на
территории
среднейазии
.
Научный
журнал
, (1 (56)), 17-19.
