Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
359
BUGUNGI MAS'ULIYATLI TALABA-ERTANGI MAS'ULIYATLI
PEDAGOG
Abdullayeva Nasibaxon J rayevna
p.f.d., ADU professori
Annotatsiya.
Ushbu maqolada b lajak
qituvchilarning pedagogik maxoratga ega
b lishining mazmuni, mahoratli pedagogga qo`yiladigan talablar haqida fikr yuritilgan.
Kalit s zlar:
pedagogik qobiliyat, pedagogik texnika, jamiyat talablari, pedagogik
mahorat, yuksak darajadagi madaniyat, xalq pedagogikasi, milliy qadriyatlar, odob-ahloqli
qalb egasi,
oyaviy xazinasi, kasbiy faoliyat.
Abstract.
This article discusses the content of future teachers' pedagogical skills
and the requirements for a skilled pedagogue.
Key words:
pedagogical ability, pedagogical technique, society's requirements,
pedagogical skill, high-level culture, national pedagogy, national values, owner of moral
soul, ideological treasure, professional activity
Jahonda b lajak mutaxassislar, ayniqsa, b lajak
qituvchilarni kasbiy faoliyatga
tayyorlashning innovatsion mexanizmlari hamda ularning kasbiy kompetentligini
rivojlantirishga asoslangan yondashuvlar amaliyotga tatbiq etilmoqda. Pedagogika
y nalishi t lim jarayonida kasbiy amaliyotga motivatsion y naltirilgan
quv muhitini
yaratishda moclashuvchan yondashuvlarni q llash orqali talabalarda kasbiy mahorat
hamda kompetentsiyalarni rivojlantirish dolzarblik kasb etmoqda.
Bugungi kunda dunyoning etakchi oliy t lim muassasalari va ilmiy tadqiqot
markazlarida talabalarning pedagogik-pcixologik bilimlarini tizimli rivojlantirish, kasbga
oid kompetentsiyalarini takomillashtirish orqali faoliyatga maqsadli tayyorlash b yicha
k plab izlanishlar olib borilmoqda. Pedagogik mahortaning yuqori darajacini
t minlaydigan yondashuvlar, texnologiyalar va innovatsion usullaramaliyotga faol
q llashga ustuvorlik berilmoqda.
YuNESKO tomonidan belgilangan 2030 yilgacha barqaror rivojlanishning aniq
maqsadlari doirasida t limga oid dasturlarni takomillashtirish, ularning ochiqligini
t minlash b yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda [186]. Jumladan, pedagoglik
kasbini tanlagan talabalarda kasbiy-axloqiy madaniyat, etika, mas'uliyat va javobgarlikka
oid t lim manbalarini yangiliklar bilan boyitish hamda takomillashtirish ustuvor
vazifalardan biridir. Shu
rinda b lajak
qituvchini maktab amaliyotiga tayyorlashda
kasbiy kometentsiyaning muhim tarkibiy qismi hisoblangan pedagogik mas'uliyatni
shakllantirish muammolarini kompleks
rganish va zarur echimlarni topishga
y naltirilgan vazifalarni amalga oshirish muhim
rin egallamoqda.
Pedagogika oliy t lim muassasalari talabalariga dars jarayonida
qituvchilar
irodali b lish, erkin va mustaqil fikrlash, javobgarlikni his qilish kabi fazilatlarni
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
360
singdirish bilan bir qatorda
z xatti-harakatlarini boshqarishda mas'uliyatni his qilishlari
haqida umumiy tushunchalar beriladi. Biroq t lim muassasalari talabalarida javobgarlik
va mas'uliyatdek zarur fazilatlarni tarbiyalovchi maxsus dastur va kontseptsiyalar y qligi
muammoga jiddiyroq e'tibor qaratish ehtiyoji mavjudligini k rsatdi.
Yoshlarning mehnat bozori uchun zarur b lgan kasbiy k nikmalarga ega b lishi,
har tomonlama kamol topishi uchun yaratilayotgan shart-sharoitlar ularning bevocita
erkinliklarini ham t minlamoqda. Shunday sharoitda talabalarning kasbiy, shaxsiy
kompetentsiyalarini shakllantirish jarayonida mas'uliyat hiccini tizimli, maqsadli
rivojlantirib borish ularning pedagogik faoliyati yanada takomillashib borishi uchun imkon
yaratadi. Shu sababli pedagogik mas'uliyat uzluksiz t lim samaradorligini oshirish, davlat
va millatning barqaror rivojlanishida t limning hal qiluvchi omili ekaniga bo liq
ravishda tadqiq etilishi lozim b lgan muhim muammolardan biri ekani ayni haqiqatdir.
Mas'uliyat shaxsiy xususiyat sifatida inson faoliyatida
ziga- zi talab q ya
olishdek muhim fazilatdir. Agar bu sifat etarlicha rivojlangan b lmasa, inson qaysi kasb
egasi b lmasin, u muvaffaqiyat qozona olmaydi, aksincha uning faoliyati samarasiz
b
un b lmaca,
zboshimchalikka aylanishi
T lim-tarbiya jarayonida b lajak
qituvchi kasbiy fazilatlar egasi b lishi har
tomonlama samarali natijani kafolatlaydi.
qituvchining kasbiy fazilatlari quyidagilar:
- ijtimoiy mas'uliyat;
- jamiyat muammolarini mas'uliyat bilan hal etish;
-
quvchilarni ardoqlash;
- kelajakka ishonch;
- adolat;
- ijtimoiylik;
-
ziga va
quvchilarga nisbatan talabchanlik;
-
z ishiga tanqidiy baho berish;
- vijdonlilik, roctg ylik;
- tashabbuskorlik;
- irodalilik;
- javobgarlik hissi;
- ustunlik;
- ijodkorlik;
- aql-idrok va boshqalar.
Bundan k rinadiki, pedagog faoliyatida mas'uliyat eng muhim scifatlardan biridir.
Mas'uliyat axloqiy kategoriya cifatida b lajak
qituvchining qaror qabul qilish va
chora k rish,
z faoliyati va
zgalar faoliyatini boshqarish, bilim berish va baholashda
javobgarligini belgilovchi muhim omil sanaladi. Mas'uliyatli b lish talabaning
mustaqillikni
z zimmasiga olishi, adolatli b lishi,
ziga ishonch va jarayonni munosib
baholashini taqozo etadi.
tmish allomalari ham inson hayoti davomida bajarishi, amal qilishi shart b lgan
shunday vazifalar borligi, ular mas'uliyat hamda javobgarlikni talab qilishi haqida
qimmatli fikrlarni bayon qilganlar.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
361
Sharq mutafakkirlari qarashlarida mas'uliyatni shakllantirish muammosi har bir
inson uchun, jamiyat taraqqiyoti va farovonligi, ayniqca, ustoz-murabbiylarning farzandlar
tarbiyasidagi faoliyatining muhim sharti ekani haqidagi
oyalar ilgari surilgan.
Mas'uliyat
zi va atrofdagilar, jamoa
zolari oldida javobgarlikni zimmaciga
olish, javobgarlik me'yorini bajarish, boshqaruvchanlik xarakterini namoyon qila olish.
Bugungi yoshlar Vatanimiz kelajagidir, ulu vor maqsadlarga erishishga tayyorlanayotgan
ushbu kadrlar mas'uliyatni doim his etmo i kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
zbekiston Recpublikasi Oliy t lim tizimini isloh qilish b yicha me'yoriy
hujjatlari. 1- qicm. Toshkent, 1998 yil.
2.
Q qon Davlat pedagogika institutida pedagogik amaliyotni
tkazish haqida
y riqnoma. Q qon, 2003 yil.
3.
Ashurov R.A., Zufarova M.E. va boshq. Pedagogik amaliyot b yicha
talabalarga metodik-amaliy yordam. Far ona nashriyoti, 1993 yil.
4.
Shobekova M., T raqulova F., Isoxonova M.. Pedagogik amaliyot davrida
psixologiyadan beriladigan topshiriqlar. Q qon, 2004 yil.
5.
Haydarov M., Hasanboeva O. Pedagogik amaliyotni tashkil etish metodikasi.
Toshkent, 2003 yil.
6.
Ashurov R., Icmoilova D., T raqulova F., Yucupova M., Usmonova M.
Pedagogik amaliyot ( quv-uclubiy q llanma). T.: Fan va texnologiya, 2005yil.
