MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
590
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA MAKTABGACHA TA’LIMDA
MILLIY QADRIYATLARNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
JIHATLARI
Andijon davlat pedagogika instituti
Pedagogika va psixologiya kafedrasi katta o‘qituvchi
Turgunov Baxromjon Raximjonovich
Psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
Tel: 97 831 08 28 G-mail:
btrbaxrom@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15255345
Annotatsiya:
Ushbu tezisda raqamli transformatsiya sharoitida maktabgacha yoshdagi
bolalarda milliy qadriyatlarni shakllantirish jarayonining pedagogik-psixologik asoslari tahlil
qilindi. Raqamli texnologiyalar bolalarning shaxsiy rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatishi bilan birga,
ularning ijtimoiy-madaniy ongini shakllantirishda muhim vositaga aylanishi mumkin. Ushbu
maqolada raqamli muhitda milliy qadriyatlar shakllanishining pedagogik va psixologik asoslarini
yoritishga harakat qildik.
Kalit so‘zlar:
raqamli muhit, maktabgacha ta’lim, milliy qadriyatlar, pedagogik asoslar,
psixologik yondashuv, tarbiyaviy texnologiyalar
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar hayotimizning barcha jabhalariga, xususan, ta’lim
sohasiga chuqur kirib kelmoqda. Raqamli transformatsiya jarayoni maktabgacha ta’lim tizimini
ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bolalar ilk yoshdayoq smartfon, planshet, interaktiv ta’lim resurslari
bilan tanishmoqdalar. Shu bilan birga, raqamli muhitda bolalarning ongiga milliy qadriyatlarni
singdirish, ularni ma’naviy barkamol shaxs etib tarbiyalash dolzarb muammolardan biri bo‘lib
qolmoqda. Shu nuqtai nazardan, raqamli muhit orqali milliy qadriyatlarni singdirish bo‘yicha
samarali metodik yondashuvlar ishlab chiqish zaruriyati paydo bo‘lmoqda.
Maktabgacha ta’lim tizimida raqamli resurslardan oqilona foydalanish orqali bolalarda
vatanparvarlik, mehr-oqibat, ota-onaga hurmat, mehnatsevarlik kabi qadriyatlarni shakllantirish
mumkin. Bunda raqamli kontentlar (multfilmlar, o‘yinlar, interaktiv dasturlar) milliy ruhda ishlab
chiqilishi va yosh bolalarning psixologik xususiyatlariga mos bo‘lishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Raqamli texnologiyalar bolalar dunyoqarashi, psixologik rivojlanishi va axloqiy tarbiyasiga
kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, 3–6 yoshdagi bolalar vizual va emotsional taassurotlarga ochiq
bo‘lib, ular uchun raqamli kontentning mazmuni nihoyatda muhimdir. Mavjud tahlillar shuni
ko‘rsatadiki, xorijiy yoki betaraf kontent bilan haddan tashqari ko‘p shug‘ullangan bolalarda
o‘ziga xos ijtimoiy va axloqiy muammolar yuzaga kelmoqda. Shu bois, raqamli muhitda
bolalarning milliy identitetini shakllantirish masalasi ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishiga
aylanishi zarur.
Milliy qadriyatlar mazmuni va zaruriyati muhim omillardan biri hisoblanadi. Milliy
qadriyatlar-bu xalqning tarixiy-madaniy merosi, an’analari, tili, dini, urf-odatlari va axloqiy
me’yorlari tizimidir. Maktabgacha ta’limda ushbu qadriyatlarni singdirish bolaning shaxsiyati
shakllanishida asosiy omillaridan biridir. Masalan, ota-onaga hurmat, katta-kichikka izzat,
mehnatsevarlik, vatanparvarlik kabi qadriyatlar bolaning emotsional-ijtimoiy rivojlanishini
belgilaydi.
Pedagogik-psixologik yondashuvlar milliy qadriyatlarni shakllantirishda muhim ahamiyatga
egadir.
Didaktik yondashuv
– ta’lim kontentini milliy qadriyatlarga boyitish zarur (interaktiv
ertaklar, milliy o‘yinlar, animatsiyalar).
Psixologik yondashuv
– bolalarning yosh xususiyatlari,
qiziqishlari, emotsional qabul darajasini hisobga olish kerak.
Madaniy-integrativ yondashuv
–
raqamli vositalarda xalq ijodiyoti namunalarini qo‘llash (masalan, xalq ertaklari asosida o‘yinli
mashg‘ulotlar).
Oilaviy yondashuv
– ota-onalarni raqamli tarbiya jarayoniga faol jalb etish kerak.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
591
Ushbu yondashuvlar asosida pedagoglar milliy qadriyatlarni virtual muhitda
ham samarali singdira oladi. Misol uchun, bolalar uchun mo‘ljallangan milliy qadriyatlar o‘lkasi
kabi raqamli platformalar yordamida interaktiv tarzda milliy madaniyat bilan tanishtirish mumkin.
Raqamli tarbiya vositalari bugungi kunda bir necha vositalar orqali milliy qadriyatlar raqamli
muhitda shakllantirilmoqda. Bular
mobil ilovalar
(bolalar uchun o‘zbekcha interaktiv o‘yinlar),
multfilmlar
(milliy ertaklar asosida yaratilgan),
virtual musobaqalar va viktorinalar
(masalan,
“Kim milliy qahramonlarimizni biladi?”),
QR kodli ta’lim resurslari
(kitoblar, devoriy plakatlar
orqali raqamli mazmunga yo‘naltiruvchi) kabilardir.
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki, raqamli transformatsiya sharoitida maktabgacha
ta’limning samaradorligini oshirish uchun raqamli vositalarni milliy qadriyatlar asosida ishlab
chiqish va qo‘llash zarur. Bunda pedagogik-psixologik yondashuvlar asosida bolalarning yosh
xususiyatlariga mos ta’limiy va tarbiyaviy resurslarni yaratish muhimdir. Shuningdek, ota-onalar
bilan hamkorlikda raqamli tarbiya madaniyatini shakllantirish maktabgacha yoshdagi bolalarda
milliy ong va qadriyatlarni mustahkamlashga xizmat qiladi. Raqamli muhit pedagog va ota-onalar
uchun qulay vosita bo‘lib, agar u pedagogik-psixologik jihatdan asoslangan holda qo‘llansa,
bolalarda milliy qadriyatlarni samarali shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bois, maktabgacha
ta’lim muassasalarida raqamli pedagogik texnologiyalarni milliy tarbiya konsepsiyasi asosida
integratsiya qilish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Abdullaeva, G. (2021).
Raqamli texnologiyalar asosida maktabgacha ta’limni
modernizatsiya qilish masalalari
. Toshkent: TDPU nashriyoti.
2.
Jo‘raeva, D. (2023). “Maktabgacha ta’limda axborot texnologiyalarining tarbiyaviy
imkoniyatlari.”
Ta’lim va taraqqiyot
,
№
1, 32–38.
3.
Hasanov, B., & To‘laganov, D. (2019).
Milliy qadriyatlar: nazariya va amaliyot
.
Samarqand: SamDU nashriyoti.
4.
Turdaliyev, A. (2021). “Bolalarda axloqiy tarbiya va raqamli vositalar: muammo
va imkoniyatlar.”
Zamonaviy ta’lim texnologiyalari
,
№
4, 22–28.
5.
Vygotsky, L. S. (1978).
Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes
. Cambridge, MA: Harvard University Press.
6.
Raximjonovich, T.B. (2024). Talabalarning intellektual salohiyatiga ta’sir qiluvchi
ichki va tashqi omillar.
Theory and analytical aspects of recent research,
3(28), 40-46.
7.
Turgunov, B. (2024). Ta’limni tashkil etishda internetning intellektga ta’siri.
Universal xalqaro ilmiy jurnal,
1(4), 620-622.
8.
Raximjonovich, T.U.B. (2023). Talabalarda intellektual salohiyat namoyon
bo‘lishining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari va rivojlantirish imkoniyatlari.
Современное
образование
(
Узбекистан
),
(11 (132)), 23-32.
9.
Rahimjonovich, T.U.B. (2024). Intellektual va autogen mashqlarning shaxs
rivojlanishiga ta’siri.
Innovative developments and research in education,
3(34), 46-49
10. UNESCO (2020).
Guidelines on Digital Learning for Early Childhood Education
.
https://unesdoc.unesco.org
