ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2015
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
43
М
.
Қ
.
Ўразалиев
,
ТДЮУ
“
Жиноят
ҳуқуқи
ва
криминология
”
кафедраси
катта
илмий
ходим
изланувчиси
ГИЁҲВАНДЛИККА
ЙЎЛИҚҚАН
МАҲКУМЛАРГА
НИСБАТАН
ТИББИЙ
ЙЎСИНДАГИ
МАЖБУРЛОВ
ЧОРАЛАРИНИ
ИЖРО
ЭТИШ
Аннотация
:
мақолада
гиёҳвандликка
йўлиққан
маҳкумларга
нисбатан
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чораларини
ижро
этиш
ва
гиёҳвандлик
билан
касалланган
шахсларни
мажбурий
даволаш
масалалари
таҳлил
қилинган
.
Шунингдек
,
мақолада
ҳуқуқшунос
олимларнинг
бу
борадаги
фикрлари
баён
қилинган
.
Калит
сўзлар
:
гиёҳвандлик
,
гиёҳвандлик
билан
касалланган
шахс
,
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чоралари
,
мажбурий
даволаш
,
гиёҳвандлик
оқибатида
содир
этиладиган
жиноятлар
.
Аннотация
:
в
статье
проанализированы
вопросы
применения
принудительных
мер
медицинского
характера
в
отношении
лиц
,
страдающих
наркоманией
,
а
также
принудительного
лечения
лиц
,
страдающих
наркоманией
.
Кроме
того
,
в
статье
изложены
мнения
и
воззрения
ученых
по
данному
вопросу
.
Ключевые
слова
:
наркомания
,
лицо
,
страдающее
наркоманией
,
принудительные
меры
медицинского
характера
,
принудительное
лечение
,
преступление
,
воздействие
наркотических
средств
.
Annotation:
in the article author had analysed the
questions of application of forcibly medicine measures for
the drug addicted person and the compulsory treatment of
these persons. Also, in the article outlined the ideas and
means of the scientists about these matters.
Key words:
drug addiction, drug addicted person, the
forcibly medicine measures, the compulsory treatment, the
crimes concerned with the drug addiction.
Мамлакатимизда
гиёҳвандлик
воситалари
ва
психотроп
моддалар
билан
боғлиқ
ҳолда
содир
этилаётган
жиноятларга
қарши
курашиш
уларнинг
олдини
олиш
давлат
жиноят
-
ҳуқуқий
сиёсатининг
асосий
йўналишларидан
бирига
айланганлиги
ҳеч
биримизга
сир
эмас
.
Зотан
,
гиёҳвандлик
воситалари
ва
психотроп
моддалар
билан
боғлиқ
ҳолда
содир
этиладиган
жиноятларнинг
ижтимоий
хавфлилиги
юқори
ҳисобланиб
,
бундай
жиноятларнинг
шахс
,
жамият
ва
давлатга
зарар
етказиш
даражаси
жуда
юқоридир
.
Гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларга
нисбатан
жазони
ижро
этиш
,
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чораларини
қўллаш
,
шу
жумладан
мажбурий
даволаш
амалиётининг
таҳлили
,
В
.
В
.
Чернишов
фикрига
кўра
,
камида
уч
заиф
бўғин
мавжудлигидан
далолат
беради
:
биринчидан
,
аниқ
қонунчилик
базаси
мавжуд
эмас
;
иккинчидан
,
тиббий
йўсиндаги
чораларни
озодликдан
маҳрум
қилишнигина
эмас
,
балки
жамиятдан
ажратиш
билан
боғлиқ
бўлмаган
,
шунингдек
гиёҳвандлик
билан
касалланган
ва
унинг
боисида
маъмурий
ҳуқуқбузарликлар
содир
этган
шахсларга
нисбатан
тайинланган
жазоларни
ўташ
пайтида
ҳам
ижрони
ташкил
этишнинг
ягона
тизими
йўқ
;
учинчидан
,
жазони
ўташда
муддатидан
илгари
озод
қилинган
гиёҳвандларнинг
ҳулқ
-
атвори
устидан
ҳар
томонлама
назорат
мавжуд
эмас
.
Ҳам
юқорида
кўрсатилган
чоралар
қўллашни
оптималлаштириш
,
ҳам
маҳкумларнинг
ўрганилаётган
тоифаларига
нисбатан
жазоларни
ижро
этишни
ҳуқуқий
тартибга
солиш
ва
ташкил
этишни
такомиллаштириш
йўлларини
белгилашда
айни
шу
йўналишлар
ҳақида
фикр
юритиш
ўринли
бўлади
.[1]
Жиноят
-
ижроия
кодексида
ҳам
гиёҳвандлик
оқибатида
содир
этиладиган
жиноятларнинг
олдини
олишга
қаратилган
нормалар
мавжуд
.
Бунда
,
аввало
,
ахлоқ
тузатиш
ишлари
,
қамоқ
,
озодликдан
маҳрум
қилишга
ҳукм
этилган
,
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чоралари
қўлланилаётган
маҳкумлар
назарда
тутилади
.
ЖИКнинг
15-
моддаси
иккинчи
қисмига
мувофиқ
,
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чоралари
алкоголизм
,
гиёҳвандлик
ёки
заҳарвандликка
йўлиққан
маҳкумларга
нисбатан
,
соғлиқни
сақлаш
органларининг
тиббий
муассасалари
томонидан
,
улар
озодликдан
маҳрум
этиш
ёки
қамоққа
ҳукм
қилинган
тақдирда
эса
,
ички
ишлар
органларининг
тиббий
муассасалари
томонидан
ижро
этилади
.
Тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чораларини
ижро
этиш
масалалари
ЖИК
33-
бобида
тартибга
солинган
.
Хусусан
,
ЖИК
182-
моддасига
мувофиқ
,
алкоголизм
,
гиёҳвандлик
ёки
заҳарвандликка
йўлиққан
маҳкумларга
нисбатан
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чоралари
қуйидаги
тартибда
қўлланилади
:
–
жамиятдан
батамом
ажратиб
қўйиш
билан
боғлиқ
бўлмаган
жазоларга
ҳукм
қилинган
шахсларга
–
соғлиқни
сақлаш
органларининг
тиббий
муассасалари
томонидан
умумий
асосларда
;
–
қамоқ
ёки
озодликдан
маҳрум
этиш
тариқасидаги
жазога
ҳукм
қилинган
шахсларга
–
жазони
ўташ
жойида
,
озод
этилганларидан
сўнг
даволашни
давом
эттириш
зарурати
бўлганда
эса
–
соғлиқни
сақлаш
органларининг
тиббий
муассасалари
томонидан
умумий
асосларда
.
Шунингдек
,
мажбурий
даволанишдан
ўтаётган
маҳкумлар
манзил
-
колонияларга
ўтказилмайди
;
бир
маҳкумга
тўғри
келадиган
яшаш
майдони
нормаси
қуйидаги
миқдордан
кам
бўлиши
мумкин
эмас
:
бемор
маҳкумлар
сақланадиган
палаталарда
–
тўрт
квадрат
метр
;
даволаш
самарадорлигини
ва
касаллар
ёки
бошқа
шахслар
хавфсизлигини
таъминлаш
мақсадида
қонун
ҳужжатларида
белгиланган
ҳолларда
ва
тартибда
беморларнинг
ҳуқуқлари
чекланиши
мумкин
;
беморлар
тайинланган
муолажани
қабул
қилиши
ва
ички
тартиб
қоидаларига
риоя
этиши
шарт
.
ЖИКнинг
194-
моддасига
мувофиқ
,
қамоқ
жазосига
ва
озодликдан
маҳрум
этишга
ҳукм
қилинган
,
алкоголизм
,
гиёҳвандлик
ва
заҳарвандликка
йўлиққан
шахсларга
нисбатан
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чораларини
қўллаш
тартиби
Ўзбекистон
Республикаси
Ички
ишлар
вазирлиги
томонидан
Ўзбекистон
Республикаси
Соғлиқни
сақлаш
вазирлиги
билан
келишилган
ҳолда
белгиланади
.
Мажбурий
даволаш
ЖИКдан
ташқари
,
идоравий
норматив
ҳуқуқий
ҳужжатлар
билан
ҳам
тартибга
солинади
.
Жумладан
,
Ўзбекистон
Республикаси
ички
ишлар
вазирининг
2002
йил
3
сентябрдаги
21-
сон
буйруғи
(
рўйхат
рақами
1182, 2002
йил
24
октябрь
)
билан
тасдиқланган
Ўзбекистон
Республикаси
ИИВ
тергов
ҳибсхоналари
ва
жазони
ижро
этиш
муассасаларида
сақланаётган
шахслар
тиббий
таъминоти
бўйича
Қоидалар
[2]
ҳамда
2012
йил
29
декабрдаги
174-
сон
буйруғи
(
рўйхат
рақами
2495, 2013
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2015
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
44
йил
29
июль
)
билан
тасдиқланган
Ўзбекистон
Республикаси
Ички
ишлар
вазирлиги
озодликдан
маҳрум
қилиш
туридаги
жазони
ижро
этиш
муассасаларининг
ички
тартиб
қоидаларини
[3]
шундай
норматив
-
ҳуқуқий
ҳужжатлар
қаторига
киритиш
мумкин
.
Мазкур
норматив
ҳуқуқий
ҳужжатларда
гиёҳвандликдан
мажбурий
даволанаётган
шахсларни
сақлаш
ва
мажбурий
даволанишни
ўташ
жойлари
;
даволашни
амалга
оширувчи
мутахассисларнинг
тоифалари
ва
унинг
асослари
;
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларни
гиёҳвандликдан
даволаниш
учун
ихтисослаштирилган
махсус
жазони
ижро
этиш
муассасасидан
бошқа
жазони
ижро
этиш
муассасасига
ўтказиш
тартиби
;
маҳкум
озодликка
чиқарилганда
гиёҳвандликдан
даволаниш
учун
ихтисослаштирилган
махсус
жазони
ижро
этиш
муассасасининг
наркология
билан
ўзаро
алоқа
қилиш
тартиби
белгиланган
.
Бундай
жиноятларнинг
ижтимоий
хавфлилиги
жазони
ижро
этиш
муассасаси
ҳудудида
бўлган
шахсларнинг
хавфсизлигига
таҳдид
солиниши
,
гиёҳвандлик
воситаларидан
мастлик
ҳолатида
оммавий
тартибсизликлар
,
бўйснмасликлар
юзага
келиши
,
жазони
ижро
этиш
муассасаси
фаолиятини
издан
чиқарувчи
ҳаракатлар
содир
этилиши
мумкинлиги
билан
боғлиқ
.
Жиноят
-
ижроия
қонун
ҳужжатларида
жазони
ижро
этиш
муассасаларида
гиёҳвандлик
воситаларининг
тарқатилишига
йўл
қўймасликка
қаратилган
муайян
нормалар
мавжуд
.
Хусусан
,
ЖИК
111-
моддасига
мувофиқ
,
ички
тартиб
қоидаларида
тақиқланган
буюмлар
ва
нарсаларни
,
шу
жумладан
гиёҳвандлик
воситалари
ёки
психотроп
моддаларни
сақлаш
,
тарқатиш
,
истеъмол
қилиш
ва
улардан
фойдаланиш
жазони
ўташ
тартибини
қўпол
тарзда
бузиш
деб
ҳисобланади
.
Жазони
ижро
этиш
муассасаларида
гиёҳвандлик
воситалари
тарқатилишининг
олдини
олишга
идоравий
норматив
ҳуқуқий
ҳужжатларда
ҳам
алоҳида
эътибор
қаратилади
[4].
Гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларга
нисбатан
жазони
ижро
этиш
амалиётини
,
уларнинг
ўртасида
такрорий
жиноятчиликнинг
ҳолатини
ўрганиш
,
амалдаги
қонунчилик
таҳлили
қуйидаги
иккита
хулосани
чиқариш
имконини
беради
.
Биринчи
хулоса
суднинг
мажбурий
даволашни
қўллаш
тўғрисидаги
масалани
ҳал
этиш
ҳуқуқини
қонун
йўли
билан
мустаҳкамлаш
зарурлиги
билан
боғлиқ
.
Шу
мақсадда
,
ЖИКнинг
181-
моддаси
биринчи
хатбошисини
қуйидаги
таҳрирда
баён
этиш
таклиф
этилади
:
“
Руҳий
касалларга
нисбатан
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чоралари
соғлиқни
сақлаш
органлари
томонидан
суд
-
психиатрия
экспертизаси
хулосаси
асосида
қабул
қилинган
суд
ажримига
мувофиқ
қуйидаги
тартибда
қўлланилади
:”
Иккинчи
хулоса
,
кўрсатилган
тоифадаги
шахслар
жазони
ўташдан
озод
қилинганидан
кейин
уларнинг
хулқ
-
атвори
устидан
таъсирчан
назорат
ўрнатиш
тўғрисидаги
масалага
тегишли
бўлиб
,
бунда
жазони
ижро
этиш
муассасаларидан
озод
қилинган
ва
жазони
ўташ
даврида
гиёҳвандликдан
мажбурий
даволанишдан
бўйин
товлаган
шахслар
устидан
ўрнатиладиган
маъмурий
назорат
ўзининг
ижобий
ролини
ўйнаши
мумкин
.
Биринчи
навбатда
,
у
оғир
ва
ўта
оғир
жиноятлар
содир
этган
шахслар
устидан
ўрнатилиши
лозим
.
Ўзбекистон
Республикасининг
1992
йил
9
декабрдаги
“
Жазони
ижро
этиш
муассасаларидан
бўшатилган
шахслар
устидан
ички
ишлар
идораларининг
маъмурий
назорати
тўғрисида
”
ги
Қонунига
мувофиқ
[5],
маъмурий
назорат
вояга
етган
қуйидаги
шахсларга
нисбатан
ўрнатилади
:
а
)
оғир
жиноятлар
учун
озодликдан
маҳрум
қилишга
ҳукм
этилган
ёки
ҳар
қандай
қасддан
қилинган
жиноятлар
учун
икки
ёки
ундан
ортиқ
марта
ҳукм
этилган
шахсларга
нисбатан
,
агар
уларнинг
жазони
ўташ
давридаги
хулқ
-
атвори
тузалиш
ва
ҳалол
меҳнат
қилиб
кун
кечириш
йўлига
ўтишни
асло
истамаганликларидан
далолат
берса
;
б
)
оғир
жиноятлар
учун
озодликдан
маҳрум
қилишга
ҳукм
этилган
ёки
ҳар
қандай
қасддан
қилинган
жиноятлар
учун
икки
ёки
ундан
ортиқ
марта
ҳукм
этилган
шахсларга
нисбатан
,
агар
улар
жазо
муддатини
ўтаб
бўлганларидан
сўнг
ички
ишлар
идораларининг
жамият
учун
зарарли
кун
кечиришни
тўхтатиш
тўғрисидаги
огоҳлантиришига
қарамай
,
жамоат
тартибини
мунтазам
бузаётган
ва
фуқароларнинг
қонуний
манфаатларига
путур
етказаётган
бўлсалар
;
в
)
ўта
оғир
жиноятлар
учун
озодликдан
маҳрум
қилишга
ҳукм
этилган
шахсларга
нисбатан
.
Бунда
маъмурий
назорат
остига
олинган
шахсларга
нисбатан
қуйидаги
чеклашлар
қўлланилиши
мумкин
:
куннинг
ички
ишлар
идоралари
белгилаб
қўйган
вақтида
уй
(
квартира
)
дан
чиқиб
кетишини
тақиқлаш
;
туман
(
шаҳар
)
нинг
муайян
жойларида
бўлишини
тақиқлаш
;
ички
ишлар
идоралари
(
милиция
)
нинг
рухсатисиз
туман
(
шаҳар
)
дан
ташқарига
чиқиб
кетишни
тақиқлаш
;
рўйхатдан
ўтиш
учун
ҳар
ойда
бир
мартадан
тўрт
мартагача
милицияга
келиб
учрашиш
.
Юқорида
кўрсатилган
чеклашлар
назорат
остида
бўлган
шахснинг
турмуш
тарзига
,
оилавий
аҳволига
,
аввалги
судланганлигига
ва
унинг
шахсини
тавсифловчи
бошқа
ҳолатларга
қараб
тўла
ҳажмда
ёки
айрим
-
айрим
йўсинда
қўлланилади
.
Чеклашлар
рўйхати
узил
-
кесил
ҳисобланади
,
унга
қўшимчалар
қилиш
ёки
кенгайтириб
шарҳлаш
мумкин
эмас
.
Маъмурий
назоратни
амалга
ошириш
назо
-
рат
остидаги
кишининг
истиқомат
жойидаги
ички
ишлар
идоралари
(
милиция
)
га
юклатилади
.
Ички
ишлар
идоралари
(
милиция
)
ходимлари
м
аъмурий
назоратни
амалга
оширишда
:
а
)
назорат
остига
олинганларнинг
ҳулқ
-
атворини
улар
яшаётган
ва
ишлаётган
жойда
мунтазам
назорат
қилиб
боришлари
;
б
)
назорат
остига
олинганларни
танланган
истиқомат
жойида
прописка
қилиш
ва
уларни
ижтимоий
-
фойдали
меҳнатга
жалб
этиш
юзасидан
зарур
чоралар
кўришлари
;
в
)
улар
томонидан
жамоат
тартиби
бузилиши
,
бошқа
фуқароларнинг
ҳуқуқлари
ва
қонуний
манфаатларига
путур
етказилишининг
олдини
олишлари
ҳамда
йўл
қўймасликлари
;
г
)
уларга
нисбатан
белгиланган
чеклашлар
бузилганлиги
тўғрисида
қонунда
белгиланган
тартибида
баённомалар
ёзишлари
шарт
.
Жиноят
-
ижроия
тизими
муассасаларининг
Ўзбекистон
Республикаси
Соғлиқни
сақлаш
вазирлиги
наркология
хизматлари
билан
ўзаро
алоқаларни
такомиллаштириш
,
юқорида
кўрсатиб
ўтилган
ички
ишлар
органлари
томонидан
амалга
ошириладиган
маъмурий
назорат
тизимини
кучайтириш
,
мазкур
фаолият
турлари
аниқ
ҳуқуқий
тартибга
солинган
,
қонунлар
ва
норматив
ҳуқуқий
ҳужжатларнинг
нормалари
сўзсиз
бажарилишига
эришиш
бундай
шахслар
янги
жиноятлар
содир
этилишининг
олдини
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2015
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
45
олиш
самарадорлигини
оширишнинг
бош
йўналишларидан
ҳисобланади
.
Гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумнинг
даволанишга
бўлган
рағбатни
кучайтириш
мақсадида
унга
бўлган
муносабат
“
ижтимоий
лифтлар
”
тизимини
қўллашга
доир
услубий
тавсияларда
янада
аниқ
белгилаб
қўйилиши
лозим
.
Айни
ҳолда
биз
В
.
С
.
Евлампиевнинг
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларга
рағбатлантирувчи
нормалар
(
жазони
ўташдан
муддатидан
илгари
шартли
озод
қилиш
,
жазонинг
ўталмаган
қисмини
енгилроқ
жазо
тури
билан
алмаштириш
ва
ҳ
.
к
.)
ни
қўллашда
уларнинг
хулқ
-
атворигина
эмас
,
балки
гиёҳвандликдан
даволаниш
нияти
ҳам
ҳисобга
олиниши
лозим
,
деган
фикрига
қўшиламиз
. “
Гиёҳвандликнинг
ижтимоий
хавфлилик
даражасидан
келиб
чиқиб
,
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларни
уларнинг
гиёҳвандлик
воситаларини
истеъмол
қилишдан
бош
тортиш
ҳақида
ёзма
мажбурияти
бўлган
тақдирда
жазони
ижро
этиш
муассасасида
яхшироқ
шароитларда
сақлашга
ўтказиш
амалиёти
жорий
этилиши
лозим
”.[6]
Бу
таклифни
ривожлантириш
учун
А
.
П
.
Скибанинг
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумлар
учун
ахлоқан
тузалганлик
даражасини
аниқлашнинг
қўшимча
мезони
–
даволаниш
жараёнига
бўлган
муносабат
ва
унга
риоя
этишни
киритиш
ҳақидаги
фикри
ҳам
диққатга
сазовор
[7].
Ҳуқуқий
нормалар
мазмунини
ўрганиш
ҳам
гиёҳвандликдан
мажбурий
даволашни
ижро
этишни
ва
гиёҳвандлик
билан
касалланган
деб
эътироф
этилган
маҳкум
жазони
ижро
этиши
муддатини
кечиктиришни
норматив
-
ҳуқуқий
тартибга
солишни
,
ҳам
ташкилий
ва
услубий
таъминлашни
такомиллаштириш
зарур
,
деган
хулосага
келиш
имконини
беради
.
Уларда
жиноят
содир
этган
гиёҳванд
–
бу
аксарият
ҳолларда
руҳий
ва
жисмоний
ҳолати
бузилган
шахс
ёки
ижтимоий
қийинчиликларга
дуч
келаётган
ёинки
гиёҳвандлик
воситаларига
қарамликдан
халос
бўлиш
учун
ижтимоий
ва
терапевтик
ёрдамга
мутож
бўлган
инсондир
.
Гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларга
нисбатан
жазоларни
ижро
этишга
доир
услубий
тавсияларда
қуйидагиларга
урғу
берилса
,
айни
муддао
бўлур
эди
:
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумларга
уларнинг
шаъни
ва
қадр
-
қиммати
камситилишини
истисно
этадиган
инсоний
муомалада
бўлинишини
таъминлашга
;
тиббий
воситалар
ва
усулларни
қўллашда
раҳмдилликка
;
мажбурий
даволашни
тайинлаш
тўғрисида
қарор
қабул
қилувчи
тиббий
комиссия
ишида
иштирок
этиш
учун
исталган
врач
-
наркологни
таклиф
қилиш
ҳуқуқини
беришга
.
Уларда
гиёҳвандларни
фақат
улар
гиёҳванд
деб
эътироф
этилганига
асосланган
ҳолда
ҳуқуқлари
ва
қонуний
манфаатларидан
маҳрум
этишга
йўл
қўйилмаслиги
акс
эттирилиши
лозим
.[8]
Наркологик
жиҳатдан
соғломлиги
аён
бўлган
шахсга
нисбатан
мажбурий
даволашни
асоссиз
қўллаш
учун
жавобгарлик
(
шу
жумладан
жиноий
жавобгарлик
)
жорий
этиш
ҳақидаги
таклиф
[9],
бизнингча
,
ўта
муҳим
аҳамият
касб
этади
.
Шу
мақсадда
ЖКга
қуйидаги
мазмундаги
234
1
-
моддани
киритиш
таклиф
этилади
.
“234
1
-
модда
.
Қонунга
хилоф
равишда
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чораларини
қўллаш
Наркологик
ва
руҳий
жиҳатдан
соғломлиги
аён
бўлган
шахсга
нисбатан
,
шунингдек
қонунда
белгиланган
тартиб
ва
асосларга
риоя
қилмасдан
тиббий
йўсиндаги
мажбурлов
чораларини
қўллаш
,
шу
жумладан
,
мажбурий
даволашни
асоссиз
қўллаш
, –
энг
кам
ойлик
иш
ҳақининг
юз
бараваридан
уч
юз
бараваригача
миқдорда
жарима
ёки
олти
ойгача
қамоқ
билан
жазоланади
.”.
Ўз
навбатида
,
қуйидагилар
қонун
даражасида
мустаҳкамланиши
лозим
:
а
)
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкум
ҳуқуқий
мақомининг
хусусиятлари
;
б
)
наркологик
ёрдам
кўрсатаётганда
тиббиёт
ходимлари
ва
бошқа
мутахассисларнинг
ҳуқуқлари
ва
мажбуриятлари
;
в
)
наркологик
ёрдам
кўрсатишда
хавфсизликни
таъминлаш
чоралари
;
г
)
гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумлар
жазони
ўташдан
озод
қилингандан
кейин
уларнинг
устидан
ижтимоий
назорат
;
д
)
гиёҳвандларга
наркологик
ёрдам
кўрсатиш
турлари
:
ихтиёрий
,
мажбурий
;
кўрсатилган
турда
наркологик
ёрдам
кўрсатишнинг
ҳуқуқий
асослари
.
Гиёҳвандлик
билан
касалланган
маҳкумлар
жазони
ўтаётган
жазони
ижро
этиш
муассасалари
ходимлари
тегишли
тайёргарликдан
ўтишларини
таъминлаш
зарур
.
Улар
шу
жумладан
наркология
,
психология
ва
пенитенциар
криминология
асосларини
ўрганишлари
ташкил
этилса
,
бизнингча
,
мақсадга
мувофиқ
бўлади
.
Адабиётлар
рўйхати
:
1.
Чернышов
В
.
В
.
Исполнение
наказания
в
виде
лишения
свободы
в
отношении
осужденных
,
больных
наркоманией
:
Дисс
. …
канд
.
юрид
.
наук
. –
М
., 2008. –
С
.
133.
2.
Ўзбекистон
Республикаси
ички
ишлар
вазирининг
2002
йил
3
сентябрдаги
21-
сон
“
Ўзбекистон
Республикаси
ИИВ
тергов
ҳибсхоналари
ва
жазони
ижро
этиш
муассасаларида
сақланаётган
шахслар
тиббий
таъминоти
бўйича
қоидаларни
тасдиқлаш
ҳақида
”
ги
буйруғи
. //
Ўзбекистон
Республикаси
қонун
ҳужжатлари
тўплами
, 2012
й
., 8-9-
сон
, 88-
модда
.
3.
Ўзбекистон
Республикаси
ИИВнинг
2012
йил
29
декабрдаги
174-
сон
“
Ўзбекистон
Республикаси
Ички
ишлар
вазирлиги
озодликдан
маҳрум
қилиш
туридаги
жазони
ижро
этиш
муассасаларининг
ички
тартиб
қоидаларини
тасдиқлаш
тўғрисида
”
ги
буйруғи
. //
Ўзбекистон
Республикаси
қонун
ҳужжатлари
тўплами
,
2013
й
., 31-
сон
, 414-
модда
.
4.
Ўзбекистон
Республикаси
ИИВнинг
2002
йил
3
сентябрдаги
21-
сон
буйруғи
билан
тасдиқланган
“
Ўзбекистон
Республикаси
ИИВ
тергов
ҳибсхоналари
ва
жазони
ижро
этиш
муассасаларида
сақланаётган
шахслар
тиббий
таъминоти
бўйича
Қоидалар
; 2012
йил
29
декабрдаги
174-
сон
буйруғи
билан
тасдиқланган
“
Ўзбекистон
Республикаси
Ички
ишлар
вазирлиги
озодликдан
маҳрум
қилиш
туридаги
жазони
ижро
этиш
муассасаларининг
ички
тартиб
қоидалари
.
5.
Ўзбекистон
Республикасининг
1992
йил
9
декабрдаги
“
Жазони
ижро
этиш
муассасаларидан
бўшатилган
шахслар
устидан
ички
ишлар
идораларининг
маъмурий
назорати
тўғрисида
”
ги
Қонуни
. //
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
Кенгашининг
Ахборотномаси
, 1993
й
., 1-
сон
, 33-
модда
;
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
Мажлисининг
Ахборотномаси
,
1999
й
., 9-
сон
, 229-
модда
.
6.
Евлампиев
В
.
С
.
Правовые
и
криминологические
проблемы
принудительного
лечения
осужденных
-
наркоманов
:
Автореф
.
дисс
. …
канд
.
юрид
.
наук
. –
Ря
-
зань
, 1996. –
С
. 11.
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2015
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
46
7.
Скиба
А
.
П
.
Исполнение
наказания
в
лечебно
-
профилактических
учреждениях
:
Автореф
.
дисс
.
…
канд
.
юрид
.
наук
. –
Ростов
н
/
Д
., 2003. –
С
. 8.
8.
Журавлева
Т
.
Н
.
Институт
принудительных
мер
медицинского
характера
в
законодательстве
Россий
-
ской
Федерации
:
Автореф
.
дисс
. …
канд
.
юрид
.
наук
. –
Ростов
н
/
Д
., 2002. –
С
. 8.
9.
Трепель
В
.,
Шишов
М
.,
Варданян
Г
.
Актуальные
медицинские
аспекты
уголовного
права
и
процесса
//
Уголовное
право
. 2012. –
№
4. –
С
. 119.
Б
.
Муминов
,
Ўзбекистон
Республикаси
ИИВ
Академияси
мустақил
изланувчиси
ЖИНОЯТ
ПРОЦЕССИ
ВА
МОЛИЯВИЙ
НАЗОРАТ
ТИЗИМИДА
ТАФТИШНИНГ
ЎРНИ
ВА
АҲАМИЯТИ
Аннотация
:
мақолада
дастлабки
терговда
махсус
иқтисодий
билимлардан
фойдаланиш
муаммолари
қайд
қилиниб
,
мазкур
муаммоларни
ҳал
қилиш
юзасидан
таклифлар
киритилган
.
Мулоҳазалар
натижасида
,
тафтишнинг
мамлакатимиз
иқтисодий
хавфсизлигини
таъминлашга
қаратилган
хўжалик
назоратининг
ва
жиноятларни
очишнинг
асосий
воситаси
сифатида
моҳияти
белгиланган
.
Калит
сўзлар
:
жиноят
процесси
,
дастлабки
тергов
,
махсус
иқтисодий
билимлар
,
молиявий
назорат
,
тафтиш
.
Аннотация
:
в
статье
описываются
проблемы
при
-
менения
специальных
экономических
познаний
в
предварительном
следствии
,
рассматриваются
воз
-
можные
пути
решения
данной
проблемы
.
Путем
рас
-
суждений
определена
сущность
ревизии
,
как
основного
метода
хозяйственного
контроля
,
направ
-
ленного
на
обеспечение
экономической
безопасности
страны
и
способа
раскрытия
преступлений
.
Ключевые
слова
:
уголовный
процесс
,
предвари
-
тельное
следствие
,
специальные
экономические
по
-
знания
,
финансовый
надзор
,
ревизия
.
Annotation:
а
n article describes problems of using
special economic knowledge on preliminary investigation,
examines possible solutions to tackle this tasks. By rea-
soning determined the matter of inspection as basic pro-
cedure of economic control and detection of a crime, en-
suring economic security
Key words:
criminal procedure, preliminary investiga-
tion, special economic knowledge, financial control, in-
spection.
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Ислом
Каримов
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
Мажлиси
Қонунчилик
Палатаси
ва
Сенатининг
2010
йил
12
ноябрдаги
қўшма
мажлисидаги
маърузасида
мустақиллик
йилларида
Ўзбекистоннинг
иқтисодиётида
эришилган
ютуқлар
ва
натижалар
негизида
аввало
бозор
ислоҳотлари
ва
мамлакатни
модернизация
қилишнинг
пуҳта
ўйланган
модели
ва
узоқ
муддатга
мўлжалланган
дастурини
босқичма
-
босқич
амалга
ошириш
бўйича
олиб
борилаётган
тизимли
,
изчил
ва
қатъий
ҳаракатлар
турганлигига
алоҳида
эътибор
қаратди
» [1, 47-
бет
].
Бу
борада
амалга
оширилган
туб
ўзгартиришлар
қаторига
тадбиркорлик
фаолиятини
ривожлантириш
мақсадида
,
ягона
солиқ
тўловининг
жорий
этилишини
,
банк
-
кредит
тизимининг
либераллаштирилишини
,
нақд
ва
нақд
бўлмаган
пул
айланмаларини
унификация
қилиш
бўйича
чора
-
тадбирларни
,
солиқ
ва
божхона
маъмуриятчилиги
билан
боғлиқ
жараёнларни
соддалаштириш
бўйича
кўрилган
чора
-
тадбирларни
,
давлат
ва
назорат
тузилмаларининг
корхоналар
молия
хўжалик
фаолиятига
аралашувини
кескин
қисқартириш
,
хўжалик
субъектлари
ҳамда
тадбиркорликнинг
иқтисодий
эркинлиги
ва
ҳуқуқларини
сезиларли
даражада
кенгайтирилганлиги
,
шу
жумладан
,
назорат
идораларининг
хўжалик
