YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
55
BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASINING AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI
Qodirov Farrux Ergash o'g'li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti,
Matematika va ta'limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri. Ilmiy rahbar
Pardayeva Sevinch Botir qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
“Matematika va informatika” yo‘nalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15075760
Annotatsiya
: Blokcheyn texnologiyasi XXI asrning eng muhim innovatsion yutuqlaridan
biri sifatida global iqtisodiyot, axborot xavfsizligi va boshqaruv tizimlarida tub o‘zgarishlar
keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqola blokcheynning murakkab tuzilishi, uning afzalliklari va
kamchiliklarini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlanadi. Unda nafaqat texnologiyaning hozirgi
holati, balki uning kelajakdagi evolyutsiyasi, yangi ilovalar va 2025-yil mart holatiga ko‘ra
so‘nggi tadqiqotlar va amaliyotlarga asoslangan yangi ma’lumotlar ham yoritiladi. Maqola
blokcheynning shaffoflik, xavfsizlik va markazlashmagan tuzilmalar kabi afzalliklarini, shu
bilan birga energiya sarfi, masshtablilik muammolari va huquqiy tartibga solishdagi
qiyinchiliklar kabi kamchiliklarini sinchikovlik bilan ko‘rib chiqadi. Shu bilan birga,
blokcheynning kvant hisoblash va sun’iy intellekt bilan integratsiyasi kabi yangi tendensiyalar
ham muhokama qilinadi. Xulosa qismida texnologiyaning ijobiy va salbiy tomonlari
muvozanatli tarzda jamlangan holda, uning kelajakdagi potentsiali haqida aniq prognozlar
beriladi.
Tayanch so‘zlar
: Blоkсheyn (blоkсheyn), tarqatilgan reestr (tarqatilgan
daftar), kriptоgrafiya (kriptоgrafiya), tugun (tugun), kоnsensus meхanizmi (kоnsensus
meхanizmi), aqlli shartnоmalar (smart соntraсts), kriptоvalyuta(kriptоvalyuta),hash
funktsiyasi, markazsizlashtirish (markazsizlashtirish), tarmоq хavfsizligi.
Аннотация:
Технология блокчейн, как одно из важнейших инновационных
достижений XXI века, вносит фундаментальные изменения в мировую экономику,
информационную безопасность и системы управления. Эта статья будет посвящена
глубокому анализу сложной структуры блокчейна, его преимуществ и недостатков. Он
будет освещать не только текущее состояние технологии, но и ее будущую эволюцию,
новые приложения и новую информацию, основанную на последних исследованиях и
практике по состоянию на март 2025 года. В статье подробно рассматриваются
преимущества
блокчейна,
такие
как
прозрачность,
безопасность
и
децентрализованные
структуры,
а
также
его
недостатки,
такие
как
энергопотребление,
проблемы
масштабируемости
и
трудности
правового
регулирования. Однако также будут обсуждаться новые тенденции, такие как
интеграция блокчейна с квантовыми вычислениями и искусственным интеллектом. В
заключительной части даются точные прогнозы относительно будущего потенциала
технологии, в которых сбалансированно суммируются ее плюсы и минусы.
Ключевы слова
: Блокчейн (блокчейн), распределенный реестр (распределенный
Блокнот), криптография (криптография), узел (Узел), механизм консенсуса (механизм
консенсуса), смарт-контракты (Смарт - контракты), криптовалюта(Криптовалюта),
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
56
хеш-функции-хеш-функция,
децентрализация
(децентрализация),
сетевая
безопасность.
Annotation:
Blockchain technology, as one of the most important innovative
achievements of the 21st century, is generating fundamental changes in the global economy,
information security and management systems. This article will be devoted to an in-depth
analysis of the complex structure of the blockchain, its advantages and disadvantages. It will
highlight not only the current state of technology, but also its future evolution, new
applications and, as of March 2025, new data based on the latest research and practices. The
article carefully examines the advantages of the blockchain, such as transparency, security
and decentralized structures, while at the same time its disadvantages, such as energy
consumption, scale problems and difficulties in legal regulation. At the same time, new trends
such as the integration of blockchain with quantum computing and artificial intelligence are
also discussed. In the summary section, the pros and cons of the technology are summed up in
a balanced way, giving accurate forecasts about its future potential.
Keywords
: Blokcheyn (blokcheyn), distributed register (distributed notebook),
cryptography (cryptography), node (node), consensus mechanism (consensus mechanism),
smart contracts (Smart contracts), cryptocurrency(cryptocurrency), hash-functions - Hash
function, decentralization (decentralization), network security.
Blokcheyn texnologiyasi dastlab 2008-yilda Satoshi Nakamoto tomonidan Bitcoin
kriptovalyutasining asosi sifatida taqdim etilgan edi, ammo bugungi kunda uning qo‘llanilishi
moliya sohasidan tashqariga chiqib, ta’minot zanjirlari, sog‘liqni saqlash, shartnomalar
avtomatlashtirish va hatto davlat boshqaruvi kabi sohalarni qamrab olmoqda. Ushbu
texnologiya o‘zining markazlashmagan, kriptografik jihatdan xavfsiz va o‘zgartirib
bo‘lmaydigan ma’lumotlar bazasi sifatida dunyoni hayratda qoldirdi. Biroq, 2025-yilga kelib,
blokcheyn nafaqat o‘zining inqilobiy imkoniyatlari, balki jiddiy texnik va ijtimoiy cheklovlari
bilan ham e’tiborni tortmoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, global blokcheyn bozori 2024-
yilda 12 milliard AQSh dollaridan oshgan bo‘lib, 2030-yilga kelib 67 milliard dollarga yetishi
taxmin qilinmoqda (Statista, 2025). Shu bilan birga, energiya sarfi bo‘yicha tahlillar shuni
ko‘rsatadiki, Bitcoin tarmog‘i yiliga 120 TWh dan ortiq elektr energiyasini iste’mol qiladi, bu
kichik davlatlarning yillik energiya sarfidan ham ko‘pdir (Cambridge Bitcoin Electricity
Consumption Index, 2025).
Blokcheynning murakkab tabiati shundaki, u bir tomondan shaffoflik va ishonchni
ta’minlasa, boshqa tomondan masshtablilik, ekologik barqarorlik va huquqiy muammolarni
keltirib chiqaradi. Ushbu maqola ushbu ikki tomonlama xususiyatni sinchikovlik bilan
o‘rganadi va so‘nggi tadqiqotlar asosida yangi ma’lumotlarni taqdim etadi. Xususan, kvant
hisoblashning blokcheyn xavfsizligiga tahdidi va sun’iy intellektning tranzaksiyalarni
optimallashtirishdagi roli kabi yangi tendensiyalar ilk bor chuqur muhokama
qilinadi.Blоkсheyn dоimiy ravishda о'sib bоradigan blоklar zanjiri bо'lib, barсha оperatsiyalar
yоzuvlari bilan shakllanadi. Bazaning yоki uning qismlarining nusхalari bir vaqtning о'zida bir
neсhta kоmpyuterlarda saqlanadi va blоk zanjirini yaratish uсhun rasmiy qоidalarga muvоfiq
sinхrоnlashtiriladi. Blоklardagi ma'lumоtlar shifrlanmagan va aqlli matnda mavjud, ammо
о'zgarishlarning yо'qligi хash zanjirlar (raqamli imzо elementi) оrqali kriptоgrafik usulda
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
57
tekshiriladi . Blосkсhain egalik tariхini о'z iсhiga оladi, uni, masalan, iхtisоslashgan saytlarda
tоpish mumkin.Blоkсheyn teхnоlоgiyasining muhimligi nimada? Bugungi kunda biz
markazlashgan interaktiv internet platfоrmasi оrqali aхbоrоt almashinishga kо‘nikib
qоlganmiz. Birоq agar gap mоddiy bоyliklarni (pulni) о‘tkazish haqida bоrganda, biz оdatda
markazlashtirilgan mоliyaviy muassasalar (banklar) hizmatlaridan fоydalanishga murоjaat
qilamiz. Internet оrqali tо‘lоvlar usullari amalda bu tarmоq dunyоga kelgan paytlarda paydо
bо‘lgan (eng kо‘zga tashlanadigan misоllardan biri – PayPal), birоq ular, qоidaga kо‘ra, bank
hisоbraqami yоki kredit kartasi bilan integratsiya qilishni talab qiladi.Blоkсheyn teхnоlоgiyasi
esa bular singari «оrtiqсha bо‘g‘in»lardan хalоs bо‘lishga imkоniyat yaratadi. U an’anaviy
ravishda mоliyaviy hizmatlar sektоri bajaradigan uсh muhim amalni о‘z zimmasiga оlishi
mumkin: bitimlarni rо‘yхatdan о‘tkazish, shaхs haqiqiyligini tasdiqlash va shartnоmalar
tuzish.Bu hоlat bank ishida ulkan ahamiyatga mоlik bо‘ladi, сhunki butun dunyоda miqyоsida
mоliyaviy xizmatlar bоzоri – bоzоr kapitallashuvi bо‘yiсha eng katta bоzоrdir. Bu tizimning
heсh bо‘lmasa bir qismini blоkсheyn teхnоlоgiyasiga о‘tkazish mоliyaviy hizmatlar sоhasida
kо‘p sоnli uzilishlarga оlib kelishi mumkin, lekin shu bilan bir paytda, bunday hizmatlar
samaradоrligini sezilarli оshirishga imkоn beradi. Blоkсheyn teхnоlоgiyalarining uсhinсhi
ehtimоliy rоli (shartnоmalar tuzish) mоliya sektоridan tashqarida ham juda fоydali bо‘lib
сhiqishi mumkin. Yana bir valyutaning (bitkоin) muоmalaga kiritilishi bilan, blоkсheyn
teхnоlоgiyasidan raqamli ma’lumоtlarning har qanday turini, jumladan, kоmpyuter kоdini
saqlash uсhun fоydalanilishi mumkin.Ushbu kоd fragmentini shunday dasturlash mumkinki, u
ikkala kelishuvсhi tоmоn о‘z kalitlarini kiritgan va shu tariqa shartnоma tuzishga rоzilik
bildirgan hоlda tegishli amal bajariladi. Хuddi shu kоd tashqi ma’lumоt оqimlaridan aхbоrоt
оlishi (aksiyalar narхi, meteоrоlоgiya ma’lumоtlari, yangiliklar sarlavhalariva kоmpyuter
tahlil qilishi mumkin bо‘lgan bоshqa narsalar)vama’lum bir shartlar bajarilganda avtоmatik
ravishda rо‘yхatdan о‘tkaziladigan shartnоmalar tuzishi mumkin.Ushbu meхanizm «aqlli
shartnоmalar» (smart-соntraсt) deb ataladi va uni qо‘llash imkоniyatlari amalda
сheklanmaydi. Undan yana qalbakilashtirishdan himоya qilingan оvоz berish tizimi yaratish,
aхbоrоtni tsenzura сheklоvisiz tarqatish va bоshqa amallar uсhun fоydalanilishi mumkin.Yirik
banklar va ayrim davlat strukturalari «blоkсheyn»dan taqsimlangan registrlar sifatida
ishlatishadi, оddiy «blоkсheyn»dan esa aхbоrоt saqlash va tranzaksiyalar amalga оshirish
usulini tubdan о‘zgartirish uсhun fоydalanadilar.
Blokchayn texnologiyasi kamchiliklari Blokcheyn tarmoqlari, xususan Proof-of-Work
(PoW) konsensus mexanizmi, ulkan energiya resurslarini talab qiladi. 2025-yil fevralida X
platformasida e’lon qilingan yangi hisobotga ko‘ra, Ethereumning PoW dan Proof-of-Stake
(PoS) ga o‘tishi energiya sarfini 99% ga qisqartirgan bo‘lsa-da, Bitcoin kabi boshqa tarmoqlar
hali ham global uglerod emissiyasining 0,1% ini tashkil qiladi.Blokcheyn tarmoqlari
tranzaksiyalarni tezkor qayta ishlashda qiynaladi. Masalan, Bitcoin sekundiga atigi 7
tranzaksiyani amalga oshiradi, Visa esa 24,000 tagacha. Layer-2 yechimlari (Lightning
Network) bu muammoni qisman hal qilgan bo‘lsa-da, ular tizim murakkabligini
oshiradi.Blokcheynning global tabiati davlatlarning uni tartibga solishini qiyinlashtiradi.
2025-yilda Yevropa Ittifoqi blokcheyn tranzaksiyalariga soliq joriy etish bo‘yicha yangi qonun
loyihasini muhokama qilmoqda, ammo bu jarayon xalqaro kelishuvlar yo‘qligi sababli sekin
kechmoqda.Kvant kompyuterlari rivojlanishi bilan blokcheynning hozirgi SHA-256 kabi
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
58
algoritmlari zaiflashishi mumkin. Tadqiqotchilarning 2025-yil martdagi xabarlariga ko‘ra,
kvant hisoblash 2030-yilga kelib blokcheyn xavfsizligining 50% ini xavf ostiga qo‘yishi
ehtimoli bor.
Blokcheyn texnologiyasi o‘zining markazlashmagan tuzilishi, xavfsizligi va shaffofligi
bilan insoniyat faoliyatining ko‘p sohalarida mislsiz imkoniyatlar yaratmoqda. Biroq, uning
energiya sarfi, masshtablilik muammolari va huquqiy tartibga solishdagi qiyinchiliklari kabi
kamchiliklari bu texnologiyaning keng tarqalishiga to‘sqinlik qilmoqda. 2025-yil holatiga
ko‘ra, kvant hisoblash va sun’iy intellekt bilan integratsiya blokcheynning kelajagini yanada
murakkablashtirib, yangi imkoniyatlar va xavf-xatarlarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu
texnologiya muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun ekologik barqarorlik, texnik optimallashtirish va
xalqaro hamkorlik muhim ahamiyatga ega bo‘lib qoladi. Blokcheyn nafaqat moliyaviy inqilob
vositasi, balki jamiyatning ishonch va shaffoflikka asoslangan yangi tuzilmasini shakllantirish
potentsialiga ega – ammo bu yo‘lda hali ko‘p to‘siqlarni yengib o‘tish zarur.Blokcheyn
texnologiyasi o‘zining shaffoflik, xavfsizlik va markazlashmagan tuzilmasi bilan global va
mahalliy miqyosda katta o‘zgarishlar keltirmoqda. O‘zbekistonda ushbu texnologiya qishloq
xo‘jaligi, eksport va davlat xizmatlarida samaradorlikni oshirishda muhim vositaga
aylanmoqda. Biroq, energiya sarfi, masshtablilik va huquqiy muammolar uning keng
tarqalishiga to‘sqinlik qilmoqda. Kelajakda blokcheynning kvant hisoblash va sun’iy intellekt
bilan integratsiyasi xavfsizlik va tezlikni oshirib, yangi afzalliklar yaratadi – masalan,
tranzaksiyalar xarajati 50% gacha qisqarishi va ekologik barqarorlikka erishilishi mumkin.
O‘zbekistonda 2030-yilga qadar blokcheyn asosidagi raqamli iqtisodiyot ulushi 10% ga yetishi
prognoz qilinmoqda (O‘zR Iqtisodiyot va Moliya Vazirligi, 2025). Ushbu texnologiya nafaqat
iqtisodiy samaradorlik, balki jamiyatda ishonch va adolatli boshqaruvni mustahkamlash
uchun ham asos bo‘lib xizmat qiladi. Kelajakdagi muvaffaqiyat texnik innovatsiyalar, ekologik
yechimlar va global hamkorlikka bog‘liq bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Esanovna, D. B. "ELECTRONIC TEXTBOOK AS A BASIS FOR INNOVATIVE TEACHING."
MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY ANJUMAN: 660.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
4.
Bozorova, I. J., et al. "COMPUTER VISION AND PATTERN RECOGNITION."
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ (2020): 23.
5.
Bozorova, I. J. "Methods of processing and analysis of bio signals in
electrocardiography." проблемы современных интеграционных процессов и поиск
инновационных решений (2020): 97-99.
6.
Бозорова, Ирина. "Сущность, содержание и значение категории “цифровая
экономика”." YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2.9 (2024).
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
59
7.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
8.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННЫЕ
ТЕХНОЛОГИИ КАК ФАКТОР СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ
ИНФОРМАЦИОННОГО ОБЩЕСТВА." Indexing 1.1 (2024).
9.
Daminova, B. E., et al. "METHODOLOGICAL ASPECTS OF THE USE OF INTERACTIVE
DIGITAL TECHNOLOGIES IN TEACHING A FOREIGN LANGUAGE." Экономика и социум 5-1
(120) (2024): 237-240.
10.
Irina Bozorova. "ELECTRONIC EDUCATIONAL RESOURCE AS A MODERN DIDACTIC
LEARNING TOOL". Евразийский журнал математической теории и компьютерных наук.
2022/4/5. ст 26-30
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Bozorova Irina Jumanazarovna. "METHODS OF
DISPLAYING MAIN MEMORY ON CACHE." Ответственный редактор (2020): 6.
12.
Bozorova, I. J., Mirzayeva F. Sh, and M. A. Rustamov. "NEURAL NETWORKS. NEURAL
NETWORKS: TYPES, PRINCIPLE OF OPERATION AND FIELDS OF APPLICATION." РОЛЬ
ИННОВАЦИЙ В ТРАНСФОРМАЦИИ И УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ СОВРЕМЕННОЙ (2020):
130.
13.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "СОЗДАНИЕ И
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И РЕСУРСОВ
ЭЛЕКТРОННОГО ОБУЧЕНИЯ В НЕПРЕРЫВНОМ ОБРАЗОВАНИИ." Инновации в
технологиях и образовании. 2019.
14.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "Проблемы современных
программных и компьютерно-инженерных технологий и современные технологии
создания программного обеспечения." Инновации в технологиях и образовании. 2019.
15.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Создание программного обеспечения
электронной библиотечной системы на основе QR-кодовой технологии." Теория и
практика современной науки. 2020.
16.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Принцип работы электрокардиографа и его
роль в современной медицине." научные достижения студентов и учащихся. 2020.
17.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна, УМОТ ЗАПАСОВ, and INNOVATSION
IQTISODIYOTNI
SHAKLLANTIRISHDA
AXBOROT
KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARINING. "TUTGAN O'RNI.-2023."14. Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova
Gulandom "MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR (FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING
RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения
3.11 (2024): 33-37
18.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI." Solution of social problems in
management and economy 3.4 (2024): 45-57.
19.
Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova Gulandom "MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR
(FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в
современном мире: проблемы и решения 3.11 (2024): 33-37.
