YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
179
TARMOQ TOPOLOGIYALARI: MESH, YULDUZ, DARAXT, SHINA VA HALQA
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti,
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri, Ilmiy rahbar
Buxorova Iroda Tufli qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti,
Matematika va Informatika yo’nalishi 2-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15086978
Annotatsiya:
Ushbu maqolada tarmoq topologiyalarining asosiy turlari – Mesh (to‘r),
Yulduz (star), Daraxt (tree), Shina (bus) va Halqa (ring) topologiyalari batafsil tahlil qilingan.
Har bir topologiyaning tuzilishi, ishlash prinsipi, afzalliklari va kamchiliklari ko‘rib chiqilgan.
Shuningdek, real hayotdagi qo‘llanilish sohalari, tarmoq samaradorligiga ta’siri, xavfsizlik
darajasi va nosozliklarga chidamliligi haqida qo‘shimcha ma’lumotlar taqdim etilgan.
Zamonaviy texnologiyalar, jumladan, Wi-Fi, 5G, IoT va bulutli tarmoqlar bilan bog‘liq
kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari ham yoritilgan. Maqola tarmoq texnologiyalari bilan
shug‘ullanuvchi mutaxassislar, talabalar va axborot texnologiyalari sohasi bilan qiziquvchilar
uchun foydalidir.
Kalit so‘zlar:
Tarmoq topologiyasi, Mesh, Yulduz, Daraxt, Shina, Halqa, Tarmoq
arxitekturasi, Ma’lumotlar uzatish, Xavfsizlik, Nosozliklarga chidamlilik, Wi-Fi, 5G, IoT, Bulutli
tarmoqlar.
Аннотация.
В данной статье подробно рассматриваются основные виды сетевых
топологий – Mesh (ячеистая), Star (звезда), Tree (дерево), Bus (шина) и Ring
(кольцевая). Описаны структура, принцип работы, преимущества и недостатки каждой
топологии. Также рассмотрены области применения, влияние на эффективность сети,
уровень безопасности и устойчивость к сбоям. Дополнительно освещены перспективы
развития сетевых технологий, включая Wi-Fi, 5G, IoT и облачные сети. Статья будет
полезна специалистам в области сетевых технологий, студентам и всем, кто
интересуется информационными технологиями.
Ключевые слова:
Сетевая топология, Mesh, Звезда, Дерево, Шина, Кольцо,
Сетевая архитектура, Передача данных, Безопасность, Устойчивость к сбоям, Wi-Fi, 5G,
IoT, Облачные сети.
Annotation.
This article provides a detailed analysis of the main types of network
topologies – Mesh, Star, Tree, Bus, and Ring. It describes the structure, working principles,
advantages, and disadvantages of each topology. Additionally, it explores their applications,
impact on network efficiency, security level, and fault tolerance. The article also highlights
future developments in networking technologies, including Wi-Fi, 5G, IoT, and cloud
networks. It is useful for network technology professionals, students, and anyone interested
in information technology.
Keywords:
Network topology, Mesh, Star, Tree, Bus, Ring, Network architecture, Data
transmission, Security, Fault tolerance, Wi-Fi, 5G, IoT, Cloud networks.
Kirish.
Kompyuter tarmoqlari qurilmalar va serverlar o‘rtasida ma’lumot almashinuvini
ta’minlovchi tuzilmalarga ega bo‘lib, bu tuzilmalar tarmoq topologiyalari deb ataladi. Har bir
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
180
topologiya tarmoqning samaradorligi, ishonchliligi va narxiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Zamonaviy tarmoqlarda eng keng tarqalgan topologiyalar Mesh, Yulduz, Daraxt, Shina va
Halqa bo‘lib, ularning har biri o‘ziga xos afzallik va kamchiliklarga ega.
Mesh (To‘r) topologiyasi barcha tugunlarning bir-biri bilan bevosita bog‘langanligi bilan
ajralib turadi. Ushbu topologiya yuqori ishonchlilik va uzilishlarga chidamliligi bilan mashhur.
Agar bitta ulanish ishdan chiqsa, ma’lumotlar boshqa yo‘nalish orqali uzatiladi. Mesh
topologiyasi to‘liq (full mesh) va qisman (partial mesh) turlarga bo‘linadi. To‘liq meshda har
bir tugun barcha tugunlar bilan bog‘langan bo‘ladi, qisman meshda esa faqat ba’zi tugunlar
o‘zaro bog‘lanadi. Biroq, ushbu topologiya ko‘p kabel va murakkab konfiguratsiyani talab
qilishi sababli juda qimmatga tushadi.
Yulduz (Star) topologiyasi markaziy tugunga asoslanadi, ya’ni barcha qurilmalar bitta
switch yoki hub orqali ulanadi. Ushbu modelning asosiy afzalligi shundaki, agar bitta qurilma
ishdan chiqsa, qolganlari normal ishlashda davom etadi. Yulduz topologiyasining ishlashi
markaziy tugunga bog‘liq bo‘lib, agar u ishdan chiqsa, butun tarmoq faoliyati to‘xtaydi. Bu
topologiya oddiy va samarali bo‘lib, ko‘pincha ofis va uy tarmoqlarida qo‘llaniladi.
Daraxt (Tree) topologiyasi yulduz va shina topologiyalarining kombinatsiyasidir. Bunda
markaziy magistralga bir nechta yulduz shaklidagi segmentlar ulanadi. Ushbu model katta
korporativ tarmoqlarda qo‘llanadi, chunki u tarmoqni bosqichma-bosqich kengaytirish
imkonini beradi. Daraxt topologiyasining asosiy kamchiligi shundaki, agar magistral liniya
ishdan chiqsa, butun tarmoq ishdan chiqadi. Shu bilan birga, tarmoqni boshqarish va sozlash
ham nisbatan murakkab hisoblanadi.
Shina (Bus) topologiyasi barcha qurilmalarning bitta umumiy kabelga ulanib,
ma’lumotlarni shu kabel orqali jo‘natishi bilan ajralib turadi. Ushbu topologiya arzon va oddiy
bo‘lib, kichik tarmoqlarda keng qo‘llanadi. Lekin asosiy kabelga yuklama oshganda,
tarmoqning tezligi pasayishi mumkin. Shuningdek, agar umumiy kabel ishdan chiqsa, butun
tarmoq ishdan chiqadi, bu esa uni kam ishonchli qiladi.
Halqa (Ring) topologiyasida qurilmalar yopiq halqa shaklida bog‘lanadi va ma’lumotlar
bitta yo‘nalishda yoki ikkala yo‘nalishda harakatlanadi. Ushbu tizim ma’lumotlarning uzatilish
tartibini aniq belgilaydi va tiqilinchlar kamroq yuzaga keladi. Lekin halqa topologiyasining
asosiy muammosi shundaki, agar bitta tugun yoki kabel nosoz bo‘lsa, butun tarmoq ishlamay
qoladi. Shu sababli, zamonaviy halqa topologiyalarida uzilishlarning oldini olish uchun
ikkitalik halqa (Dual Ring) tizimlari qo‘llanadi.
Har bir tarmoq topologiyasi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, tanlov tarmoq hajmi,
ishonchlilik darajasi va xarajatga bog‘liq. Masalan, mesh topologiyasi yuqori xavfsizlik va
ishonchlilik talab qilinadigan yirik tarmoqlar uchun mos keladi, yulduz topologiyasi esa oddiy
va samarali bo‘lgani uchun ofis va uy tarmoqlarida keng qo‘llaniladi. Daraxt topologiyasi katta
korporativ tarmoqlar uchun qulay bo‘lsa, shina topologiyasi kichik tarmoqlarda ishlatiladi.
Halqa topologiyasi esa uzluksiz ma’lumot almashinuvi talab qilinadigan joylarda afzallik
beriladi.
To‘g‘ri topologiya tanlash tarmoqning samaradorligini oshirish, ish unumdorligini
ta’minlash va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi.
Tarmoq topologiyasining samaradorligi bir necha omillarga bog‘liq. Ular qatoriga tarmoqning
tezligi, yuklama taqsimoti, nosozliklarni bartaraf etish imkoniyati va xavfsizlik kiradi. Mesh
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
181
topologiyasi eng ishonchli bo‘lsa-da, katta hajmdagi tarmoqlar uchun juda qimmat va
murakkab. Yulduz topologiyasi ko‘p hollarda eng yaxshi balansni ta’minlaydi, chunki u tezlik
va boshqarish qulayligi jihatidan afzal. Shina va halqa topologiyalari esa resurslardan
samarali foydalanishga yordam beradi, lekin ularda nosozliklarni bartaraf etish qiyin bo‘lishi
mumkin. Har bir topologiya real hayotda turli sohalarda qo‘llaniladi. Mesh topologiyasi harbiy
tizimlar, bank infratuzilmalari va sanoat avtomatlashtirish tizimlarida keng qo‘llanadi. Yulduz
topologiyasi ofis tarmoqlari, ta’lim muassasalari va uy internet tarmoqlari uchun juda mos
keladi. Daraxt topologiyasi katta korporativ tarmoqlar, ma’lumot markazlari va davlat
tashkilotlarida ishlatiladi. Shina topologiyasi ishlab chiqarish liniyalari, kichik ofis va
do‘konlarda qo‘llaniladi. Halqa topologiyasi esa telekommunikatsiya kompaniyalari, metro va
temir yo‘l tizimlarida keng ishlatiladi. Tarmoq xavfsizligi nuqtayi nazaridan qaralganda, mesh
topologiyasi eng xavfsiz hisoblanadi, chunki ma’lumotlar turli yo‘nalishlar bo‘ylab uzatiladi va
tarmoqni buzish qiyin. Yulduz va daraxt topologiyalari ham xavfsizlik jihatidan yaxshi, lekin
markaziy tugunga hujum qilinsa, butun tarmoq xavf ostida qolishi mumkin. Shina va halqa
topologiyalarida esa xavfsizlik darajasi pastroq, chunki bitta kabel yoki tugun buzilsa, butun
tarmoq ishlamay qoladi. Kelajakda tarmoq texnologiyalari rivojlanishi bilan yangi
topologiyalar paydo bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, 5G, sun’iy intellekt va bulutli hisoblash
texnologiyalari rivojlanishi bilan tarmoqlarning moslashuvchanligi va xavfsizligi oshadi.
Zamonaviy tarmoqlarda ko‘pincha yulduz, daraxt va mesh topologiyalari eng afzal tanlov
hisoblanadi, chunki ular yuqori tezlik, ishonchlilik va moslashuvchanlikni ta’minlaydi. Tarmoq
topologiyalarini chuqurroq tushunish uchun ularning afzalliklari, kamchiliklari, ishlash
tamoyillari, nosozliklarga chidamliligi va amaliyotdagi qo‘llanilishi haqida qo‘shimcha
ma’lumotlarni ko‘rib chiqamiz. Tarmoqni loyihalashda ma’lumot uzatish tezligi, xavfsizlik,
nosozliklarni bartaraf etish, xarajatlar va kengayish imkoniyati kabi jihatlar muhim
hisoblanadi. Shuning uchun har bir topologiya o‘ziga xos foydali xususiyatlari va kamchiliklari
bilan ajralib turadi.
Tarmoq topologiyalarining nosozliklarga chidamliligi tarmoqdagi muammolarni hal
qilish qanchalik tez va samarali bo‘lishi uning nosozliklarga chidamliligiga bog‘liq. Mesh
topologiyasi eng ishonchli, chunki muqobil yo‘llar mavjud. Yulduz topologiyasi markaziy
tugun nosoz bo‘lmasa, barqaror ishlaydi. Daraxt topologiyasi magistral liniya buzilmaguncha
yaxshi ishlaydi. Shina va halqa topologiyalari esa bitta element ishdan chiqsa, butun tarmoq
buzilishi mumkin. Zamonaviy tarmoq texnologiyalarida qo‘llanilishi: Hozirgi kunda tarmoqlar
Wi-Fi, 5G, bulutli texnologiyalar va IoT (Internet of Things) kabi yangi yechimlar bilan
rivojlanmoqda. Wi-Fi routerlar asosan yulduz topologiyasiga asoslanadi, chunki barcha
qurilmalar markaziy routerga ulanadi. Korporativ tarmoqlar ko‘pincha daraxt topologiyasini
ishlatadi, chunki u katta tashkilotlar uchun mos keladi. IoT tarmoqlari esa mesh
topologiyasiga asoslanib, sensorlar va aqlli qurilmalar o‘rtasida mustahkam aloqa ta’minlaydi.
Kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari: Texnologiyalar rivojlanib borishi bilan tarmoq
topologiyalari yanada samarali va moslashuvchan bo‘lishi kutilmoqda. Sun’iy intellekt asosida
optimallashgan tarmoqlar avtomatik ravishda yuklamani taqsimlab, samaradorlikni oshiradi.
Bulutli tarmoqlar markaziy tugunga qaram bo‘lmagan yangi topologiyalarni yaratadi. 5G va
IoT tarmoqlari esa mesh topologiyasining rivojlanishini ta’minlaydi, chunki ko‘p qurilmalar
real vaqt rejimida o‘zaro bog‘lanishi kerak. Tarmoq topologiyalarining har biri ma’lum
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
182
ehtiyojlarga mos keladi. Shuning uchun tarmoq loyihalashda maqsad, hajm, xavfsizlik va
byudjet kabi omillarni hisobga olish lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.
11.
Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H. Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH
COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS. APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING
FIELDS." (2021): 57-58.
12.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
13.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
183
14.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
15.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
16.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
17.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
18.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
19.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
20.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
21.
Qodirov, F. "ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF IMMITATION TRAINING."
ACUMEN: International journal of multidisciplinary research 2.2 (2025): 296-301.
22.
Qodirov, Farrux, Sabrina Turayeva, and Sevinch Negmatova. "EKOTURIZM ORQALI
TABIIY
RESURSLARDAN
BARQAROR
FOYDALANISH."
Журнал
академических
исследований нового Узбекистана 2.1, 2-qism (2025): 4-8.
23.
Qodirov, Farrux, and Jasmina Murodulloyeva. "O'ZBEKISTONDA RAQAMLI
IQTISODIYOT." Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
3.15 (2024): 178-181.
24.
Qodirov, Farrux, and Mushtariy Musayeva. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O'ZIGA
XOS JIHATLARI VA INSONNING TUTGAN O'RNI." Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика 3.15 (2024): 41-48.
