YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
157
SHAHAR TARMOQLARI (MAN) VA ULARNING QURILISH USULLARI
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri, Ilmiy rahbar
Hayitmurodov Ilhom Gʻani oʻgʻli
Shahrisabz davlat pedagogika instituti pedagogika fakulteti
Matematika Informatika yoʻnalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15086932
Annotatsiya:
Mazkur maqolada shahar miqyosidagi tarmoqlar (Metropolitan Area
Network, MAN) va ularning qurilish usullari haqida so‘z boradi. MAN tarmoqlari axborot-
kommunikatsiya infratuzilmasining ajralmas qismi bo‘lib, yirik korxona, tashkilot va ta’lim
muassasalarining samarali ishlashi uchun katta ahamiyat kasb etadi. Maqolada MAN
tarmoqlari turlari, ularning arxitekturasi, texnologik asoslari va qurilish usullari batafsil tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Shahar tarmog‘i, MAN, optik tolali aloqa, tarmoq arxitekturasi, axborot
texnologiyalari.
Annotation:
This article discusses metropolitan area networks (MAN) and their
construction methods. MAN networks are an essential part of modern information and
communication infrastructure, playing a crucial role in the efficient operation of large
enterprises, institutions, and educational organizations. The article provides a detailed
analysis of MAN network types, their architecture, technological foundations, and
construction methods.
Keywords:
Metropolitan Area Network, MAN, fiber-optic communication, network
architecture, information technology.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются городские сети (Metropolitan Area
Network, MAN) и методы их построения. MAN-сети являются неотъемлемой частью
современной информационно-коммуникационной инфраструктуры и играют важную
роль в эффективном функционировании крупных предприятий, учреждений и
образовательных организаций. В статье подробно анализируются типы MAN-сетей, их
архитектура, технологические основы и методы строительства.
Ключевые слова:
Городская сеть, MAN, оптоволоконная связь, архитектура сети,
информационные технологии.
Kirish.
Hozirgi raqamli davrda axborot almashish tezligi va ishonchliligi eng muhim
masalalardan biriga aylandi. Yirik korporatsiyalar, davlat idoralari va ta’lim muassasalari ko‘p
hollarda bir nechta binolar yoki hududlarga tarqalgan bo‘lib, ularning axborot tizimlarini
yagona tarmoqqa birlashtirish talab etiladi. Bu ehtiyojni qondirish uchun shahar miqyosidagi
tarmoqlar (Metropolitan Area Network, MAN) joriy etiladi.
MAN tarmoqlari lokal tarmoqlardan (LAN) kattaroq bo‘lib, lekin butun mamlakat yoki
dunyoni qamrab oluvchi keng hududli tarmoqlardan (WAN) kichikroqdir. Ushbu maqolada
shahar tarmoqlari haqida batafsil tushuncha berilib, ularning afzalliklari, arxitektura turlari
va qurilish usullari yoritib beriladi.
Mavzuga doir adabiyotlar tahlili.
Shahar tarmoqlari haqida ilmiy tadqiqotlar va
texnologik yangiliklarni ko‘plab olimlar o‘rganib chiqqan. Xususan:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
158
Tanenbaum A. S. o‘zining “Kompyuter tarmoqlari” kitobida MAN tarmoqlarining LAN va
WAN tarmoqlari o‘rtasidagi farqlari, ularning ishlash tamoyillari haqida batafsil tushuntirgan.
Kurose J. va Ross K. tomonidan yozilgan “Kompyuter tarmoqlari: yuqori darajadagi
yondashuv” asarida tarmoqlar orasidagi ma’lumot uzatish texnologiyalari, marshrutlash
usullari va xavfsizlik masalalari muhokama qilingan.
Cisco Systems tomonidan ishlab chiqilgan texnologiyalar tahlili asosida shahar
tarmoqlarining samaradorligini oshirish uchun optik tolalar va simsiz texnologiyalarni
qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Shahar tarmoqlari (MAN) haqida tushuncha
Metropolitan Area Network (MAN) – bu bir nechta lokal tarmoqlarni (LAN) yagona
tizimga birlashtiruvchi va shahar miqyosida ishlovchi tarmoq. U asosan yirik kompaniyalar,
davlat muassasalari va universitetlar tomonidan qo‘llaniladi. MAN tarmoqlari ma’lumotlarni
tezkor uzatish, ishonchli aloqa kanallarini yaratish va xavfsiz ulanishni ta’minlash imkonini
beradi.
Shahar tarmoqlari turlari
MAN tarmoqlari quyidagi turlarga bo‘linadi:
1. Optik tolali MAN – yuqori tezlikda ma’lumot uzatish uchun optik tolalar ishlatiladi.
2. Simsiz MAN – WiMAX, LTE va boshqa simsiz texnologiyalar asosida quriladi.
3. Gibrid MAN – optik tolalar va simsiz texnologiyalarni birlashtiruvchi model.
Shahar tarmoqlari arxitekturasi. MAN tarmoqlari quyidagi arxitektura asosida qurilishi
mumkin:
Yulduzsimon (Star) topologiya – barcha tugunlar markaziy tugunga ulanadi.
Halqasimon (Ring) topologiya – barcha tugunlar halqa shaklida ulanadi, bu esa ma’lumot
uzatish yo‘nalishini muvozanatlashtirish imkonini beradi.
Tarmoqlangan (Mesh) topologiya – har bir tugun bir necha tugun bilan bog‘lanadi, bu
esa tarmoq ishonchliligini oshiradi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Maqolada shahar tarmoqlarining samaradorligini tahlil
qilish uchun quyidagi tadqiqot usullari qo‘llanildi:
Texnik adabiyotlarni tahlil qilish – MAN tarmoqlari bo‘yicha ilmiy maqolalar, kitoblar va
texnik hujjatlar o‘rganildi.
Eksperimental tadqiqotlar – real tarmoqlarda qo‘llanilayotgan texnologiyalarni
sinovdan o‘tkazish va ularning natijalarini tahlil qilish.
Intervyu va so‘rovlar – IT-mutaxassislar va telekommunikatsiya muhandislari bilan
intervyular o‘tkazilib, MAN tarmoqlari qurilishining amaliy jihatlari o‘rganildi.
Xulosa.
Shahar tarmoqlari zamonaviy axborot-kommunikatsiya infratuzilmasining
ajralmas qismi hisoblanadi. MAN tarmoqlari yuqori tezlik, ishonchlilik va keng qamrovga ega
bo‘lib, ularning optik tolalar, simsiz texnologiyalar yoki gibrid usullar asosida qurilishi
samaradorlikni oshirishga yordam beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, MAN
tarmoqlari infratuzilmani rivojlantirish, axborot almashinuvini tezlashtirish va xavfsizlikni
ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Kelajakda MAN tarmoqlari yanada rivojlanib, 5G va sun’iy
intellekt texnologiyalari bilan integratsiyalashishi kutilmoqda. Shu sababli, yangi
texnologiyalarni tadqiq qilish va ulardan samarali foydalanish IT-mutaxassislar uchun dolzarb
masala bo‘lib qolmoqda.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
159
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.
11.
Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H. Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH
COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS. APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING
FIELDS." (2021): 57-58.
12.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
13.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
14.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
160
15.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
16.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
17.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
18.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
19.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
20.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
21.
Qodirov, F. "ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF IMMITATION TRAINING."
ACUMEN: International journal of multidisciplinary research 2.2 (2025): 296-301.
22.
Qodirov, Farrux, Sabrina Turayeva, and Sevinch Negmatova. "EKOTURIZM ORQALI
TABIIY
RESURSLARDAN
BARQAROR
FOYDALANISH."
Журнал
академических
исследований нового Узбекистана 2.1, 2-qism (2025): 4-8.
23.
Qodirov, Farrux, and Jasmina Murodulloyeva. "O'ZBEKISTONDA RAQAMLI
IQTISODIYOT." Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
3.15 (2024): 178-181.
24.
Qodirov, Farrux, and Mushtariy Musayeva. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O'ZIGA
XOS JIHATLARI VA INSONNING TUTGAN O'RNI." Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика 3.15 (2024): 41-48.
