YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
152
ATM, ISDN, xDSL TEXNOLOGIYALARI
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri, Ilmiy rahbar
Keldiyorova Gulsevar Otabek qizi
Shahrisabz davlat pedagogika insistuti
Matematika va Informatika yo’nalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15086921
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ATM (Asynchronous Transfer Mode), ISDN (Integrated
Services Digital Network) va xDSL (Digital Subscriber Line) texnologiy alari haqida batafsil
ma'lumot beriladi.
Kalit so'zlar:
ATM (Asynchronous Transfer Mode), ISDN (Integrated Services Digital
Network), xDSL (Digital Subscriber Line)
Аннотация:
В статье представлена подробная информация о технологиях ATM
(асинхронный режим передачи), ISDN (цифровая сеть с интеграцией услуг) и xDSL
(цифровая абонентская линия).
Ключевые слова:
ATM (асинхронный режим передачи), ISDN (цифровая сеть с
интеграцией услуг), xDSL (цифровая абонентская линия)
Annotation:
This article provides detailed information about ATM (Asynchronous
Transfer Mode), ISDN (Integrated Services Digital Network), and xDSL (Digital Subscriber
Line) technologies.
Keywords:
ATM (Asynchronous Transfer Mode), ISDN (Integrated Services Digital
Network), xDSL (Digital Subscriber Line).
Kirish.
Zamonaviy telekommunikatsiya texnologiyalari axborot almashinuvining tezligi
va sifatini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada ATM (Asynchronous Transfer
Mode), ISDN (Integrated Services Digital Network) va xDSL (Digital Subscriber Line)
texnologiyalari haqida batafsil ma'lumot beriladi.
1. ATM (Asynchronous Transfer Mode)
ATM (Asinxron uzatish rejimi) – yuqori tezlikdagi ma’lumotlarni uzatish texnologiyasi
bo‘lib, asosan tarmoq infrastrukturasi va keng polosali aloqa uchun ishlatiladi.
ATM'ning asosiy xususiyatlari:
Mikropaketli uzatish: ATM ma’lumotlarni 53 baytlik (5 bayt – sarlavha, 48 bayt – foydali
yuk) qattiq o‘lchamdagi paketlar orqali uzatadi.
Asinxron rejim: Ma’lumotlar kerakli bo‘lganda jo‘natiladi, bu esa tarmoqqa yuklamani
optimallashtirishga yordam beradi.
Qulaylik va moslashuvchanlik: Ovozni, videoni va ma’lumotlarni bir vaqtning o‘zida
uzatish imkonini beradi.
Yuqori tezlik: ATM texnologiyasi 155 Mbps dan 10 Gbps gacha bo‘lgan tezliklarni qo‘llab
quvvatlaydi.
ATM texnologiyasining qo‘llanilishi:
Telekommunikatsiya provayderlari tomonidan yuqori tezlikdagi ma’lumot uzatish
uchun. Katta korporativ tarmoqlarda ma’lumotlarni tezkor va ishonchli almashish uchun. IP,
Frame Relay va boshqa tarmoq texnologiyalarini qo‘llab-quvvatlash uchun.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
153
2. ISDN (Integrated Services Digital Network)
ISDN (Integratsiyalashgan raqamli xizmatlar tarmog‘i) – raqamli telefon tarmog‘i orqali
ovoz, video va ma’lumotlarni uzatish uchun mo‘ljallangan texnologiya. ISDN an’anaviy analog
telefon liniyalaridan farqli ravishda yuqori sifat va tezlikni ta’minlaydi.
ISDN'ning asosiy turlari:
1. BRI (Basic Rate Interface) – kichik biznes va uy foydalanuvchilari uchun mo‘ljallangan,
2 ta B-kanal (64 Kbps) va 1 ta D-kanal (16 Kbps) mavjud.
2. PRI (Primary Rate Interface) – yirik tashkilotlar uchun, 23 ta B-kanal (AQShda) yoki
30 ta B-kanal (Yevropada) va 1 ta D-kanaldan iborat.
ISDN'ning afzalliklari:
Ma’lumotlarni tezroq va ishonchli uzatish.
Bir vaqtning o‘zida bir nechta xizmatlarni qo‘llab-quvvatlash (ovoz, video, internet).
Odatdagi telefon liniyasiga qaraganda ancha yaxshi sifat.
ISDN texnologiyasining qo‘llanilishi:
Videoaloqa va telekonferensiyalar uchun. Internetga ulanishning dastlabki tezkor
usullaridan biri sifatida. Telekommunikatsiya operatorlari tomonidan biznes va uy
foydalanuvchilari uchun xizmat ko‘rsatishda.
3. xDSL (Digital Subscriber Line) texnologiyasi
xDSL – telefon liniyalari orqali yuqori tezlikda ma’lumot uzatishga imkon beruvchi
texnologiyalar oilasi.
Eng mashhur xDSL turlari:
1. ADSL (Asymmetric DSL) – yuklab olish tezligi 8-24 Mbps, jo‘natish tezligi 1-3 Mbps.
Ko‘p hollarda uy foydalanuvchilari uchun ishlatiladi.
2. VDSL (Very-high-bit-rate DSL) – yuklab olish tezligi 52-100 Mbps, jo‘natish tezligi 10-
50 Mbps. FTTN (Fiber to the Node) tarmoqlarida ishlatiladi.
3. SDSL (Symmetric DSL) – yuklab olish va jo‘natish tezligi bir xil bo‘lgan texnologiya.
4. HDSL (High-bit-rate DSL) – yuqori sifatli biznes aloqa uchun mo‘ljallangan.
xDSL'ning afzalliklari:
Mavjud mis simli telefon liniyalaridan foydalanish imkoniyati. Nisbatan yuqori tezlik va
barqaror aloqa.
1. ATM (Asynchronous Transfer Mode) Texnologiyasi
ATM – bu paketli kommutatsiya texnologiyasi bo‘lib, turli xil ma’lumotlarni (ovoz, video,
fayllar) yuqori tezlikda uzatish uchun mo‘ljallangan. Bu texnologiya tarmoq orqali axborotni
53 baytlik paketlar shaklida jo‘natadi, bu esa ma’lumot uzatish jarayonini optimallashtirishga
imkon beradi.
ATM’ning asosiy tamoyillari
1. Asinxron uzatish – ATM tarmoqlari axborotni ma’lum vaqt oralig‘ida emas, balki
talabga qarab jo‘natadi.
2. Mikropaket texnologiyasi – 53 baytlik hujayralarga bo‘lingan ma’lumotlar aniq va
tezkor uzatiladi.
3. Yuqori tezlik – ATM 155 Mbps dan 10 Gbps gacha bo‘lgan tezliklarni qo‘llab-
quvvatlaydi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
154
4. Xizmat sifatining kafolatlanishi (QoS) – ATM real vaqtdagi ma’lumot uzatish uchun
kafolatlangan sifatni ta’minlaydi.
ATM'ning afzalliklari
Ovoz, video va ma’lumotlarni bir tarmoq orqali uzatish imkoniyati. Yuqori tezlik va kam
kechikish. Telekommunikatsiya va korporativ tarmoqlarda keng qo‘llanilishi.
ATM texnologiyasining qo‘llanilishi
Internet provayderlari tomonidan tezkor ma’lumot uzatish uchun. Telekom
kompaniyalari tomonidan keng polosali xizmatlar ko‘rsatish uchun. Katta korporativ
tarmoqlarda tezkor ulanishni ta’minlash uchun.
2. ISDN (Integrated Services Digital Network) Texnologiyasi
ISDN – bu an’anaviy telefon liniyalari orqali raqamli signallarni uzatishga imkon
beruvchi texnologiya. Analog telefon tarmoqlaridan farqli ravishda, ISDN ovoz, video va
boshqa ma’lumotlarni yuqori tezlikda va sifatli uzatadi.
ISDN'ning asosiy tamoyillari
1. Raqamli aloqa – ISDN ma’lumotlarni raqamli shaklda uzatadi, bu esa an’anaviy analog
tarmoqlarga nisbatan yuqori sifatni ta’minlaydi.
2. Tarmoqli ulanish – ISDN tarmog‘idan bir nechta xizmatlar uchun foydalanish mumkin.
3. Tez ulanish – An’anaviy dial-up texnologiyasiga nisbatan tezroq internet ulanishi.
ISDN turlari
BRI (Basic Rate Interface) – kichik biznes va uy foydalanuvchilari uchun, 2 ta B-kanal
(64 Kbps) va 1 ta D-kanal (16 Kbps) mavjud.
PRI (Primary Rate Interface) – yirik tashkilotlar uchun, 23 ta B-kanal (AQShda) yoki 30
ta B-kanal (Yevropada) va 1 ta D-kanaldan iborat.
ISDN'ning afzalliklari: Ma’lumotlarni tezkor va ishonchli uzatish. Ovoz va ma’lumotlarni
bir vaqtning o‘zida ishlatish. An’anaviy telefon liniyalariga nisbatan yuqori sifat.
ISDN texnologiyasining qo‘llanilishi: Videokonferensiyalar uchun. Telekommunikatsiya
xizmatlarida yuqori sifatli ovozli aloqa ta’minlash uchun. Internetga ulanishning dastlabki
texnologiyalaridan biri sifatida.
3. xDSL (Digital Subscriber Line) Texnologiyalari
xDSL – bu mis simli telefon liniyalari orqali yuqori tezlikda ma’lumot uzatishga imkon
beruvchi texnologiyalar to‘plami. U har xil DSL texnologiyalarini o‘z ichiga oladi, ulardan eng
mashhurlari quyidagilardir:
xDSL texnologiyalari turlari
1. ADSL (Asymmetric DSL) – yuklab olish tezligi 8-24 Mbps, jo‘natish tezligi 1-3 Mbps.
Ko‘p hollarda uy foydalanuvchilari uchun ishlatiladi.
2. VDSL (Very-high-bit-rate DSL) – yuklab olish tezligi 52-100 Mbps, jo‘natish tezligi 10-
50 Mbps. Asosan shahar joylarida yuqori tezlikdagi internet uchun ishlatiladi.
3. SDSL (Symmetric DSL) – yuklab olish va jo‘natish tezligi bir xil bo‘lib, biznes
foydalanuvchilari uchun mo‘ljallangan.
4. HDSL (High-bit-rate DSL) – biznes uchun mo‘ljallangan yuqori sifatli internet ulanishi.
xDSL'ning afzalliklari: Mavjud mis simli telefon liniyalaridan foydalanish imkoniyati.
Nisbatan yuqori tezlik va barqaror aloqa. Telefon qo‘ng‘iroqlari va internet xizmatlarini birga
ishlatish imkoni.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
155
xDSL texnologiyasining qo‘llanilishi: Uy va ofis internet tarmoqlarida. Internet
provayderlari tomonidan keng polosali internet xizmatlari uchun. Videotranslyatsiyalar va
onlayn o‘yinlar uchun yuqori tezlikda ulanish. ATM, ISDN va xDSL texnologiyalari zamonaviy
telekommunikatsiya infratuzilmasining muhim qismlaridan biri hisoblanadi. ATM tarmoqlari
yuqori tezlik va sifat bilan ma’lumot uzatish uchun ishlatiladi, ISDN esa an’anaviy telefon
tarmoqlariga qaraganda yaxshiroq sifat va tezlikni ta’minlaydi. xDSL texnologiyalari esa keng
polosali internet xizmatlarini taqdim etishda eng ommabop usullardan biridir. Ushbu
texnologiyalar global internet infratuzilmasining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi va
kelajakda yanada takomillashib borishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
156
11.
Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H. Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH
COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS. APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING
FIELDS." (2021): 57-58.
12.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
13.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
14.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
15.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
16.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
17.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
18.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
19.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
20.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
21.
Qodirov, F. "ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF IMMITATION TRAINING."
ACUMEN: International journal of multidisciplinary research 2.2 (2025): 296-301.
22.
Qodirov, Farrux, Sabrina Turayeva, and Sevinch Negmatova. "EKOTURIZM ORQALI
TABIIY
RESURSLARDAN
BARQAROR
FOYDALANISH."
Журнал
академических
исследований нового Узбекистана 2.1, 2-qism (2025): 4-8.
23.
Qodirov, Farrux, and Jasmina Murodulloyeva. "O'ZBEKISTONDA RAQAMLI
IQTISODIYOT." Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
3.15 (2024): 178-181.
24.
Qodirov, Farrux, and Mushtariy Musayeva. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O'ZIGA
XOS JIHATLARI VA INSONNING TUTGAN O'RNI." Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика 3.15 (2024): 41-48.
