YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
138
TARMOQDA MA'LUMOTLAR XAVFSIZLIGINING USKUNAVIY VA DASTURIY
TA'MINOTI
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti,
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri, Ilmiy rahbar
Abduxalilova Munisa Kamoliddin qizi
Ro‘zmurodova Gulsanam Sherzod qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti MI.2-23 talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15086885
Annotatsiya:
Tarmoq xavfsizligining zamonaviy dunyodagi ahamiyati, uskunaviy va
dasturiy ta'minotning umumiy roli, ayniqsa, Dasturiy ta'minot: Xavfsizlikni ta'minlovchi
dasturiy yechimlar, zamonaviy texnologiyalar
Kalit so'zlar
: Tarmoq xavfsizligi, Uskunaviy vosita, Fishing hujum , DDoS hujumlari,
Firewalls, ijtimoiy tarmoq.
Kirish.
Internet va tarmoq texnologiyalari zamonaviy jamiyatning asosiy qismiga
aylandi. Bank operatsiyalari, davlat xizmatlari, shaxsiy muloqot va hatto sog‘liqni saqlash
tizimlari bugungi kunda tarmoqqa bog‘liq holda ishlaydi. Shu bilan birga, ma'lumotlar
xavfsizligi masalasi tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Har kuni dunyoda millionlab
kiberhujumlar sodir bo‘lib, shaxsiy ma'lumotlardan tortib, korporativ sirlar va davlat
hujjatlari o‘g‘irlanmoqda. Statistikaga ko‘ra, 2023-yilda kiberjinoyatlar tufayli global
iqtisodiyotga 8 trillion AQSh dollari miqdorida zarar yetkazilgan, bu esa kelgusi yillarda
yanada oshishi kutilmoqda.
Tarmoq xavfsizligini ta'minlashda uskunaviy va dasturiy ta'minotning o‘rni beqiyos.
Uskunaviy vositalar tarmoq infratuzilmasini jismoniy himoya qilishda asosiy rol o‘ynasa,
dasturiy ta'minot ma'lumotlarni shifrlash, monitoring qilish va tahlil qilishda muhim hissa
qo‘shadi. Ushbu maqolada biz ushbu ikki sohani har tomonlama o‘rganamiz, ularning
afzalliklari, kamchiliklari, o‘zaro hamkorligi va zamonaviy tahdidlarga qarshi qo‘llanilishini
tahlil qilamiz.
Tarmoq xavfsizligining asosiy tushunchalari
Tarmoq xavfsizligi deganda ma'lumotlarning maxfiyligi, yaxlitligi va mavjudligini
ta'minlash tushuniladi. Ushbu uchta komponent xavfsizlikning asosiy ustunlari hisoblanadi.
Maxfiylik: Ma'lumotlar faqat ruxsat etilgan shaxslar tomonidan ko‘rilishi yoki ishlatilishi
mumkin bo‘lishini kafolatlaydi. Masalan, shaxsiy bank kartasi ma'lumotlari faqat egasi va
bank tizimi tomonidan bilinishi kerak.
Yaxlitlik:
Ma'lumotlarning
o‘zgartirilmaganligini,
ya'ni
buzilmasligini
yoki
soxtalashtirilmasligini ta'minlaydi. Agar elektron hujjat imzo qo‘yilganidan keyin o‘zgartirilsa,
uning yaxlitligi buziladi.
Mavjudlik: Tarmoq resurslari va ma'lumotlar har doim foydalanishga tayyor bo‘lishini
anglatadi. DDoS hujumlari kabi tahdidlar bu prinsipga xavf tug‘diradi.
Tarmoq xavfsizligiga qarshi turli tahdidlar mavjud
.
Masalan: Zararli dasturlar: Viruslar, troyanlar, ransomware kabi dasturlar
ma'lumotlarni o‘g‘irlash yoki yo‘q qilish uchun ishlatiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
139
Fishing hujumlari: Foydalanuvchilarni aldab, shaxsiy ma'lumotlarni olishga qaratilgan
usul.
DDoS hujumlari: Serverlarni haddan tashqari yuklash orqali xizmat ko‘rsatishni
to‘xtatish.
Ma'lumotlar bazasini buzish: Hackarlar tomonidan maxfiy ma'lumotlarni o‘g‘irlash.
Ushbu tahdidlarga qarshi kurashish uchun har ikkala – uskunaviy va dasturiy –
yechimlar zarur. Ular birgalikda tarmoqni har tomonlama himoya qilish imkonini beradi.
Uskunaviy ta'minot
Tarmoq xavfsizligini ta'minlashda uskunaviy ta'minot tarmoq infratuzilmasining
jismoniy asosini tashkil qiladi. U ma'lumotlar oqimini boshqarish, trafikni filtrlashtirish va
tarmoqqa kirishni nazorat qilish uchun ishlatiladi. Quyida asosiy uskunaviy vositalarni ko‘rib
chiqamiz:
Firewalls (Tarmoq devorlari)
Firewalls tarmoqqa kiruvchi va undan chiqadigan trafikni nazorat qiluvchi asosiy
qurilmalardir. Ular oldindan belgilangan qoidalar asosida ishlaydi va zararli trafikni bloklaydi.
Zamonaviy firewalls “Deep Packet Inspection” (DPI) texnologiyasidan foydalanadi, bu esa
ma'lumot paketlarini chuqur tahlil qilib, potentsial xavf-xatarlarni aniqlash imkonini beradi.
Masalan, agar tarmoqqa kirishga urinayotgan trafikda virus aniqlansa, firewall uni darhol
to‘xtatadi.
Misol: Cisco ASA seriyali firewalls katta korporatsiyalarda keng qo‘llaniladi va yuqori
samaradorlik bilan mashhur.
Routerlar va Switchlar
Routerlar ma'lumotlarni bir tarmoqdan ikkinchisiga yo‘naltiradi, switchlar esa mahalliy
tarmoq (LAN) ichida qurilmalarni bir-biriga ulaydi. Xavfsiz routerlar VPN (Virtual Private
Network) protokollari bilan jihozlangan bo‘lib, ma'lumotlarning shifrlangan holda uzatilishini
ta'minlaydi. Switchlar esa VLAN (Virtual Local Area Network) texnologiyasi orqali tarmoqni
segmentlarga ajratib, xavfsizlikni oshiradi.
Afzallik: Routerlar va switchlar tarmoqning asosiy “darvozasi” bo‘lib xizmat qiladi.
Kamchilik: Ular faqat jismoniy ulanishni boshqaradi va dasturiy tahdidlarni to‘liq
aniqlay olmaydi.
Intrusion Detection Systems (IDS) va Intrusion Prevention Systems (IPS)
IDS tarmoqqa noqonuniy kirish urinishlarini aniqlashga xizmat qiladi, IPS esa bu
urinishlarni bloklaydi. Masalan, agar tarmoqqa kirishga urinayotgan IP-manzil shubhali
harakatlar qilsa, IDS bu haqda xabar beradi, IPS esa uni avtomatik ravishda to‘sadi. Ushbu
qurilmalar real vaqt rejimida ishlaydi va katta hajmdagi trafikni tahlil qila oladi.
Misol: Snort – ochiq kodli IDS/IPS tizimi bo‘lib, kichik va o‘rta biznesda keng qo‘llaniladi.
Xavfsiz serverlar va saqlash qurilmalari
Serverlar va NAS (Network Attached Storage) qurilmalari maxfiy ma'lumotlarni
saqlashda muhim ahamiyatga ega. Ular shifrlash texnologiyalari (masalan, AES-256) va
autentifikatsiya tizimlari (masalan, biometrik tekshiruv) bilan jihozlanadi. Zamonaviy
serverlar RAID (Redundant Array of Independent Disks) texnologiyasidan foydalanib,
ma'lumotlarning yo‘qolishiga qarshi qo‘shimcha himoya yaratadi.
Afzallik: Yuqori ishonchlilik va ma'lumotlarning jismoniy xavfsizligi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
140
Kamchilik: Qurilmalar qimmat va yangilash qiyin.
Uskunaviy ta'minotning umumiy afzalligi shundaki, u yuqori tezlikda ishlaydi va
dasturiy ta'minotga qaraganda kiberhujumlarga kamroq zaifdir. Biroq, uskunaviy yechimlar
moslashuvchan emas – yangi tahdid paydo bo‘lganda apparatni almashtirish yoki yangilash
talab qilinadi, bu esa qo‘shimcha xarajatlarga olib keladi.
Dasturiy ta'minot
Dasturiy ta'minot tarmoq xavfsizligining moslashuvchan va dinamik qismidir. U
ma'lumotlarni shifrlash, tahlil qilish va real vaqtda monitoring qilish kabi vazifalarni bajaradi.
Quyida asosiy dasturiy yechimlarni ko‘rib chiqamiz:
Antivirus dasturlari
Antiviruslar zararli dasturlarga (viruslar, troyanlar, ransomware) qarshi kurashda eng
keng tarqalgan vositadir. Zamonaviy antiviruslar sun'iy intellekt va mashinaviy o‘qitish
texnologiyalaridan foydalanadi. Masalan, ular “imzo” (signature) asosidagi aniqlashdan
tashqari, xatti-harakat tahlili (behavioral analysis) orqali yangi, noma'lum tahdidlarni ham
aniqlaydi.
Misol: Kaspersky, Norton va Bitdefender kabi dasturlar global miqyosda mashhur.
VPN (Virtual Private Network)
VPN ma'lumotlar oqimini shifrlash orqali maxfiylikni ta'minlaydi. U foydalanuvchining
IP-manzilini yashiradi va ochiq Wi-Fi tarmoqlari kabi xavfli muhitlarda xavfsiz ulanish
imkonini beradi. Masalan, agar xodim kafe Wi-Fi tarmog‘idan korporativ tizimga kirsa, VPN
ma'lumotlarni xackerlardan himoya qiladi.
Afzallik: Foydalanish qulayligi va yuqori maxfiylik.
Kamchilik: Internet tezligini sekinlashtirishi mumkin.
SIEM (Security Information and Event Management)
SIEM tizimlari tarmoq faoliyatini monitoring qiladi va xavfsizlik hodisalarini boshqaradi.
Ular log-fayllarni tahlil qilib, shubhali harakatlarni aniqlaydi. Masalan, agar tarmoqqa bir
nechta muvaffaqiyatsiz kirish urinishlari qayd etilsa, SIEM bu haqda xabar beradi va
administratorga choralar ko‘rish imkonini beradi.
Misol: Splunk va IBM QRadar kabi SIEM tizimlari yirik tashkilotlarda keng qo‘llaniladi.
Shifrlash dasturlari
Ma'lumotlarni uzatish va saqlashda shifrlash uchun maxsus algoritmlar qo‘llaniladi. AES-
256 va RSA kabi algoritmlar zamonaviy xavfsizlik standartlari hisoblanadi. Masalan, agar
elektron pochta shifrlansa, uni faqat maxsus kalitga ega bo‘lgan shaxs ochishi mumkin.
Afzallik: Ma'lumotlarning o‘g‘irlanishi xavfini kamaytiradi.
Kamchilik: Shifrlash jarayoni qo‘shimcha resurslar talab qiladi.
Dasturiy ta'minotning asosiy afzalligi – uning yangilanish qobiliyati. Masalan, yangi virus
paydo bo‘lganda, antivirus dasturi bir necha soat ichida yangilanishi mumkin. Biroq, dasturiy
yechimlar uskunaviy infratuzilmaga bog‘liq bo‘lib, agar apparat zaif bo‘lsa, dastur samarasi
ham pasayadi.
Uskunaviy va dasturiy ta'minotning integratsiyasi
Tarmoq xavfsizligida eng yuqori samaradorlikka erishish uchun uskunaviy va dasturiy
ta'minot birgalikda ishlatilishi kerak. Bu integratsiya sinergetik effekt yaratadi, ya'ni har bir
komponentning afzalliklari bir-birini to‘ldiradi. Quyida bir nechta misollar keltiramiz:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
141
Firewall + SIEM: Firewall zararli trafikni bloklasa, SIEM bu hujumni tahlil qilib, kelajakda
oldini olish uchun strategiya taklif qiladi.
VPN + Xavfsiz router: VPN ma'lumotlarni shifrlasa, router bu jarayonni tezlashtiradi va
uzatish sifatini oshiradi.
IDS/IPS + Antivirus: IDS/IPS tarmoq darajasida tahdidlarni aniqlasa, antivirus qurilma
darajasida himoya qiladi.
Katta tashkilotlarda ushbu integratsiya yagona xavfsizlik tizimini shakllantiradi.
Masalan, banklar va moliyaviy institutlar uskunaviy va dasturiy yechimlarni birlashtirib,
ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlaydi. Statistikaga ko‘ra, integratsiyalashgan yondashuvni
qo‘llagan tashkilotlarda kiberhujumlar muvaffaqiyati 30% ga kamayadi.
Zamonaviy kiberxavf-xatarlar
Bugungi kunda tarmoq xavfsizligiga qarshi eng keng tarqalgan tahdidlar quyidagilar:
Ransomware: To‘lov talab qiluvchi dasturlar ma'lumotlarni shifrlab, foydalanuvchidan
pul talab qiladi. 2023-yilda ransomware hujumlari 40% ga oshdi.
APT (Advanced Persistent Threats): Uzoq muddatli, maxfiy hujumlar bo‘lib, asosan
davlat tashkilotlari yoki yirik kompaniyalarga qaratiladi.
IoT qurilmalariga hujumlar: Aqlli uy qurilmalari (masalan, smart-TV, kamera) zaif
himoyaga ega bo‘lib, xackerlar uchun oson nishon hisoblanadi.
Ushbu tahdidlarga qarshi choralar:
Uskunaviy: IDS/IPS tizimlari, xavfsiz serverlar va zaxira saqlash qurilmalari.
Dasturiy: SIEM, antiviruslar, ma'lumotlarning zaxira nusxasini saqlash (backup).
Misol: 2021-yilda Colonial Pipeline kompaniyasiga ransomware hujumi natijasida
millionlab dollar yo‘qotildi. Agar zaxira nusxasi bo‘lganida, zarar miqdori ancha kam bo‘lardi.
Kelajakdagi tendensiyalar
Tarmoq xavfsizligi sohasida sun'iy intellekt (AI) va mashinaviy o‘qitish (ML)
texnologiyalari katta o‘zgarishlar keltirmoqda. AI asosidagi tizimlar real vaqtda tahdidlarni
aniqlab, ularga moslashadi. Masalan, Darktrace kabi AI-platformalar xatti-harakat tahlili
orqali noma'lum tahdidlarni aniqlaydi. Kelajakda kvant kompyuterlari shifrlash tizimlarini
yanada rivojlantirishi kutilmoqda, ammo bu yangi xavf-xatarlarni ham keltirib chiqarishi
mumkin.
Uskunaviy ta'minotning roli
Uskunaviy ta'minot tarmoq xavfsizligini ta'minlashda asosiy himoya qatlamini tashkil
etadi. U xavfsizlik devorlari (firewalls), tarmoqqa kirishni boshqarish qurilmalari (NAC),
shifrlash uskunalari va maxsus serverlar kabi qurilmalarni o‘z ichiga oladi. Ushbu jihozlar
ma'lumotlar oqimini nazorat qilish, shubhali harakatlarni bloklash va tashqi tahdidlarni
aniqlash uchun mo‘ljallangan.
Xavfsizlik devorlari (Firewalls):
Xavfsizlik devorlari tarmoqqa kiruvchi va chiqadigan trafikni filtrlash uchun ishlatiladi.
Ular maxsus qoidalar asosida faoliyat yuritadi va shubhali ma'lumotlar oqimini to‘xtatadi.
Zamonaviy “Next-Generation Firewalls” (NGFW) ilovalar darajasidagi tahdidlarni aniqlash va
ularga qarshi kurashish imkoniyatiga ega. Masalan, ular virus yoki zararli dasturni tarmoqqa
kirishidan oldin bloklay oladi.
Tarmoqqa kirishni boshqarish (NAC):
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
142
NAC tizimlari tarmoqqa ulanadigan qurilmalarni tekshiradi va faqat ruxsat etilgan
qurilmalarga kirish imkonini beradi. Bu korxonalarda xodimlarning shaxsiy qurilmalari orqali
keladigan xavf-xatarlarni kamaytiradi. Masalan, agar qurilmada antivirus o‘rnatilmagan
bo‘lsa, NAC uni tarmoqqa ulanishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Shifrlash qurilmalari:
Ma'lumotlarni uzatish jarayonida shifrlash xavfsizlikni oshiradi. VPN (Virtual Private
Network) qurilmalari yoki SSL-shifrlash serverlari ma'lumotlarni tashqi ko‘zlardan himoya
qiladi. Bu, ayniqsa, ochiq tarmoqlarda ishlaydigan foydalanuvchilar uchun muhimdir.
Maxsus serverlar:
Katta tashkilotlar ma'lumotlarni xavfsiz saqlash va qayta ishlash uchun maxsus
serverlardan foydalanadi. Bu serverlar ko‘pincha ichki tarmoqni tashqi tahdidlardan ajratib
turadi.
Uskunaviy ta'minotning afzalliklari orasida yuqori tezlik, katta hajmdagi ma'lumotlarni
qayta ishlash qobiliyati va mustahkamlik mavjud. Biroq, uning kamchiliklari ham bor: yuqori
narx, yangilashning murakkabligi va moslashuvchanlikning cheklanganligi. Shu sababli,
uskunaviy yechimlar ko‘pincha dasturiy ta'minot bilan birgalikda ishlatiladi
Dasturiy ta'minotning o‘rni
Dasturiy ta'minot tarmoq xavfsizligini ta'minlashda moslashuvchan va dinamik
yechimlar taklif etadi. Antivirus dasturlari, zararli dasturlarga qarshi tizimlar, tarmoq
monitoringi vositalari va shifrlash algoritmlari zamonaviy kiberxavfsizlikning muhim
qismidir.
Antivirus va antimalware dasturlari:
Antivirus dasturlari viruslar, troyanlar va boshqa zararli dasturlardan himoya qiladi.
Zamonaviy antiviruslar sun'iy intellekt va mashinaviy o‘qitishdan foydalanib, yangi
tahdidlarni aniqlaydi. Masalan, “Kaspersky” yoki “Bitdefender” kabi dasturlar real vaqt
rejimida himoya ta'minlaydi va doimiy yangilanadi.
Tarmoq monitoringi vositalari:
Wireshark yoki SolarWinds kabi dasturlar tarmoq ichidagi harakatlarni kuzatadi va
shubhali faoliyatni aniqlaydi. Ular tarmoqqa kirish urinishlari yoki ma'lumotlar oqimidagi
anomaliyalarni sezib, administratorlarni ogohlantiradi.
Shifrlash dasturlari:
AES (Advanced Encryption Standard) yoki RSA kabi algoritmlar ma'lumotlarni shifrlaydi
va faqat maxsus kalitga ega foydalanuvchilar uchun ochiq qiladi. Bu ma'lumotlarni uzatishda
xavfsizlikni ta'minlaydi.
Penetration Testing dasturlari:
Tizimning zaif nuqtalarini aniqlash uchun maxsus dasturlar (masalan, Metasploit)
qo‘llaniladi. Bu tashkilotlarga o‘z xavfsizlik tizimini sinab ko‘rish imkonini beradi.
Dasturiy ta'minotning asosiy afzalligi uning moslashuvchanligi va yangilanish
qulayligidadir. Yangi tahdidlar paydo bo‘lganda, dasturiy yechimlar tezda yangilanadi. Biroq,
ularning samaradorligi uskuna resurslariga bog‘liq bo‘lib, sekin qurilmalarda ish faoliyati
pasayishi mumkin.
Uskunaviy va dasturiy ta'minotning o‘zaro ta'siri
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
143
Tarmoq xavfsizligini ta'minlashda eng samarali yondashuv uskunaviy va dasturiy
ta'minotni birgalikda qo‘llashdir. Masalan, xavfsizlik devori tarmoqqa kiruvchi trafikni
filtrlasa, antivirus dasturi ichki tizimda yashirin tahdidlarni aniqlaydi. Shu tarzda, ikki
qatlamli himoya tizimi yaratiladi.
Korxonalar ko‘pincha “Unified Threat Management” (UTM) deb ataladigan yechimlarni
qo‘llaydi. UTM tizimlari xavfsizlik devori, VPN, antimalware va monitoring vositalarini
birlashtirib, yagona boshqaruv platformasini taqdim etadi. Bu yondashuv xarajatlarni
kamaytiradi va boshqaruvni soddalashtiradi. Masalan, bir UTM qurilmasi DDoS hujumlarini
bloklash bilan birga, ichki tizimda ransomware tahdidlarini aniqlashi mumkin.
Bundan tashqari, sun'iy intellektning rivojlanishi ushbu integratsiyani yanada samarali
qilmoqda. AI-ga asoslangan uskunalar va dasturlar nafaqat mavjud tahdidlarni aniqlaydi, balki
kelajakdagi xavf-xatarlarni bashorat qilishga ham yordam beradi.
Xulosa:
Tarmoqda ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash zamonaviy dunyoning eng
muhim vazifalaridan biridir. Kiberhujumlarning tobora murakkablashib borayotgani ushbu
sohada samarali choralar ko‘rishni talab qiladi. Uskunaviy ta'minot tezkor va mustahkam
himoya qatlamini ta'minlasa, dasturiy ta'minot moslashuvchanlik va yangi tahdidlarga qarshi
kurashda muhim rol o‘ynaydi. Ularning birgalikdagi ishlatilishi kiberxavfsizlikni yanada
samarali qiladi.
Kelajakda sun'iy intellekt va mashinaviy o‘qitish texnologiyalarining rivojlanishi ushbu
tizimlarning imkoniyatlarini yanada oshiradi. Shu bilan birga, foydalanuvchilarning o‘z
xavfsizligi uchun mas'uliyatli yondashuvi ham muhimdir: oddiy ehtiyot choralaridan tortib,
murakkab tizimlarni joriy qilishgacha bo‘lgan har bir qadam kiberxavf-xatarlardan himoya
qilishda o‘z hissasini qo‘shadi. Shunday qilib, uskunaviy va dasturiy ta'minotning oqilona
kombinatsiyasi orqali biz ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlab, raqamli dunyoda ishonchli
kelajak qurishimiz mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
144
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.
11.
Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H. Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH
COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS. APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING
FIELDS." (2021): 57-58.
12.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
13.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
14.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
15.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
16.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
17.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
18.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
19.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
145
20.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
21.
Qodirov, F. "ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF IMMITATION TRAINING."
ACUMEN: International journal of multidisciplinary research 2.2 (2025): 296-301.
22.
Qodirov, Farrux, Sabrina Turayeva, and Sevinch Negmatova. "EKOTURIZM ORQALI
TABIIY
RESURSLARDAN
BARQAROR
FOYDALANISH."
Журнал
академических
исследований нового Узбекистана 2.1, 2-qism (2025): 4-8.
23.
Qodirov, Farrux, and Jasmina Murodulloyeva. "O'ZBEKISTONDA RAQAMLI
IQTISODIYOT." Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
3.15 (2024): 178-181.
24.
Qodirov, Farrux, and Mushtariy Musayeva. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O'ZIGA
XOS JIHATLARI VA INSONNING TUTGAN O'RNI." Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика 3.15 (2024): 41-48.
