129
IPV4 VA IPV6 PROTOKOLLARI FARQLARI VA AFZALLIKLARI
Qodirov Farrux Ergash o’g’li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti “Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi
kafedrasi mudiri, Ilmiy rahbar
Husanova Gulasal Alisher qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematik va informatika yo’nаlishi
2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15117508
Annotatsiya.
Ushbu maqolada IPv4 va IPv6 protokollari o‘rtasidagi asosiy farqlar va
ularning afzalliklari tahlil qilinadi. IPv4 – 32-bitli manzil tizimiga ega bo‘lib, cheklangan IP-
manzillar soni sababli hozirgi kunda yetarli emas. IPv6 esa 128-bitli manzil tizimiga
asoslangan bo‘lib, juda katta IP-manzillar diapazonini ta’minlaydi. IPv6 xavfsizlik, tezlik,
marshrutizatsiya samaradorligi va avtomatik konfiguratsiya kabi jihatlarda ustunlikka ega.
Maqolada ushbu protokollarning ishlash tamoyillari, ularning foydalanuvchilarga ta’siri va
kelajakdagi ahamiyati haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar:
IPv4, IPv6, internet protokoli, IP-manzil, 32-bitli manzil, 128-bitli manzil,
tarmoq protokollari, internet arxitekturasi, manzillash tizimi, xavfsizlik, shifrlash,
autentifikatsiya, NAT (Network Address Translation), DHCP (Dynamic Host Configuration
Protocol), avtomatik konfiguratsiya, marshrutizatsiya, paketlarni yo‘naltirish, ma’lumot
uzatish, kechikish (latency), tarmoq samaradorligi, trafik boshqaruvi, tarmoq integratsiyasi,
IoT (Internet of Things), sun’iy intellekt va tarmoqlar, kelajak texnologiyalari, global internet
ulanishi, domen nomlari tizimi (DNS), transport qatlami, ulanish barqarorligi, IPv4 tugashi,
IPv6 migratsiyasi.
Kirish:
Hozirgi kunda internet texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida global
tarmoqlarga ulanadigan qurilmalar soni keskin oshib bormoqda. Smartfonlar, kompyuterlar,
IoT (Internet of Things) qurilmalari va boshqa tarmoqqa bog‘liq texnologiyalar sonining
ko‘payishi IP-manzillarga bo‘lgan talabni oshirdi. Internetning ilk davrlarida ishlab chiqilgan
IPv4 protokoli 32-bitli manzil tizimiga asoslangan bo‘lib, maksimal 4,3 milliard unikal IP-
manzilni qo‘llab-quvvatlaydi. Biroq, bu manzillar soni hozirgi kunda yetarli emasligi sababli
muqobil yechim sifatida IPv6 protokoli ishlab chiqildi.IPv6 protokoli 128-bitli manzil
tizimidan foydalanadi va deyarli cheksiz IP-manzillarni ta’minlaydi. Bundan tashqari, u
xavfsizlik, marshrutizatsiya samaradorligi, avtomatik konfiguratsiya va ma’lumot uzatish
tezligi bo‘yicha ham IPv4’ga nisbatan sezilarli ustunliklarga ega. Ko‘plab davlatlar va yirik
texnologik kompaniyalar IPv6’ga o‘tish jarayonini tezlashtirmoqda, chunki u internet
infratuzilmasining barqarorligi va kelajakdagi rivojlanishini ta’minlash uchun muhim
hisoblanadi.Ushbu maqolada IPv4 va IPv6 protokollari o‘rtasidagi asosiy farqlar, ularning
afzalliklari va kamchiliklari, shuningdek, IPv6’ga o‘tish jarayonining hozirgi holati va
kelajakdagi istiqbollari haqida batafsil ma’lumot beriladi.Axborot texnologiyalari va internet
tarmoqlarining jadal rivojlanishi natijasida global ulanishga bo‘lgan talab tobora ortib
bormoqda. Dastlab, internet tarmoqlarida ma’lumot almashish uchun IPv4 (Internet Protocol
Version 4) protokoli ishlab chiqilgan bo‘lib, u 1981-yilda rasmiy ravishda qo‘llanila
boshlangan. IPv4 32-bitli manzil tizimiga ega bo‘lib, jami 4,3 milliardga yaqin unikal IP-
manzilni taqdim etadi. Biroq, internet foydalanuvchilari, mobil qurilmalar, IoT (Internet of
Things) texnologiyalari va bulut xizmatlarining keskin rivojlanishi natijasida ushbu manzillar
yetishmovchiligi yuzaga keldi.Mazkur muammoni hal etish maqsadida IPv6 (Internet Protocol
130
Version 6) protokoli ishlab chiqildi. IPv6 128-bitli manzil tizimiga ega bo‘lib, juda katta
hajmdagi IP-manzillar diapazonini ta’minlaydi. Bundan tashqari, IPv6 xavfsizlik,
marshrutizatsiya samaradorligi, avtomatik konfiguratsiya va ma’lumot uzatish tezligi
jihatidan IPv4’ga nisbatan ancha takomillashgan. Bugungi kunda ko‘plab davlatlar, internet
provayderlari va texnologik kompaniyalar IPv6’ga to‘liq o‘tish jarayonini amalga oshirmoqda,
chunki bu internet infratuzilmasining kelajakdagi barqarorligi va kengayishini ta’minlash
uchun muhim omil hisoblanadi.Shu sababli, ushbu maqolada IPv4 va IPv6 protokollarining
ishlash tamoyillari, ularning o‘zaro farqlari, afzalliklari va kamchiliklari, shuningdek, IPv6’ga
o‘tish jarayonining dolzarbligi haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Adabiyotlar tahlili: IPv4 va IPv6 protokollari bo‘yicha tadqiqotlar va texnologik
rivojlanishlar internet tarmoqlarining kengayishi bilan bog‘liq ravishda ko‘plab ilmiy
maqolalar, kitoblar va xalqaro standart hujjatlar orqali o‘rganilgan. Ushbu bo‘limda mavzuga
oid muhim adabiyotlar va ularning tahlili keltiriladi.
1. Internet arxitekturasi va IP protokollari bo‘yicha ilmiy maqolalar IPv4 va IPv6
protokollari haqida batafsil ma’lumot beruvchi eng asosiy manbalardan biri bu IETF (Internet
Engineering Task Force) tomonida nashr etilgan RFC (Request for Comments) hujjatlaridir.
RFC 791 – "Internet Protocol" (1981): IPv4 protokolining asosiy tamoyillari va ishlash
mexanizmi haqida batafsil ma’lumot beruvchi hujjat. RFC 2460 – "Internet Protocol, Version 6
(IPv6) Specification" (1998): IPv6 protokolining tuzilishi, ishlash prinsiplari va afzalliklarini
tushuntiruvchi asosiy standart. RFC 8200 – "Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification"
(2017): IPv6’ning yangi versiyasi bo‘lib, undagi takomillashtirilgan funksiyalar haqida
ma’lumot beradi. Bu hujjatlar IPv4 va IPv6’ning texnik jihatlarini, ularning ishlash tartibini va
muhim farqlarini o‘rganishda asosiy ilmiy manba hisoblanadi.
2. IPv4 va IPv6 protokollari bo‘yicha darslik va monografiyalar.Comer, D. (2018).
"Internetworking with TCP/IP, Volume 1" – Ushbu kitobda TCP/IP protokollar oilasi haqida
batafsil ma’lumot berilgan bo‘lib, IPv4 va IPv6’ning ishlash prinsiplari ham yoritilgan.Kurose,
J., & Ross, K. (2021). "Computer Networking: A Top-Down Approach" – Kitobda tarmoq
modellari, marshrutizatsiya va IP-manzillash tizimlari haqida keng tushuntirish berilgan.
Hagen, S. (2006). "IPv6 Essentials" – IPv6 protokolining tuzilishi, afzalliklari va amaliy
qo‘llanilishi haqida keng qamrovli ma’lumot beruvchi kitob. Bu darsliklar va monografiyalar
IPv4 va IPv6’ning ishlash mexanizmi, ularning foydalanuvchilar uchun ahamiyati hamda
tarmoqlarda qanday qo‘llanilishi haqida chuqur bilim olishga yordam beradi.
3. IPv6’ga o‘tish jarayoni va amaliy tadqiqotlar. So‘nggi yillarda IPv6’ga o‘tish jarayoni
bo‘yicha turli ilmiy tadqiqotlar va statistik tahlillar o‘tkazilmoqda. Masalan:Google IPv6
Statistics – Google tomonidan yuritiladigan real vaqt statistikasi IPv6 qabul qilinish darajasi
haqida muhim ma’lumot beradi.APNIC (Asia-Pacific Network Information Centre) tadqiqotlari
– IPv6 tarqalishining global holati va muammolari haqida tahliliy ma’lumotlarni taqdim etadi.
Cisco Annual Internet Report (2023) – Tarmoq texnologiyalarining kelajagi, IPv6’ga o‘tish
jarayoni va uning afzalliklari haqida keng qamrovli hisobot. Ushbu tadqiqotlar IPv6’ning joriy
holati, texnologik rivojlanishi va kelajakdagi muammolarni yoritishda muhim ahamiyatga ega.
Natija va muhokamalar: IPv4 va IPv6 protokollarining farqlari va afzalliklarini o‘rganish
natijasida internet infratuzilmasining kelajakdagi barqarorligi va samaradorligi uchun IPv6
muhim rol o‘ynashi aniq bo‘ldi. IPv4 32-bitli manzil tizimiga ega bo‘lib, taxminan 4,3 milliard
IP-manzilni ta’minlaydi. Hozirgi global internet foydalanuvchilari, mobil qurilmalar, IoT
131
texnologiyalari va bulut xizmatlari sonining keskin o‘sishi natijasida IPv4 manzillari tugab
bormoqda. Shu sababli, IPv6 128-bitli manzil tizimi bilan ishlab chiqilgan bo‘lib, u deyarli
cheksiz IP-manzillarni ta’minlaydi. IPv6 faqatgina manzil yetishmovchiligi muammosini hal
qilibgina qolmay, balki xavfsizlik va samaradorlik jihatidan ham IPv4’dan ustun turadi.
IPv6’da IPsec (Internet Protocol Security) integratsiyalashgan bo‘lib, tarmoq xavfsizligini
oshiradi. Bundan tashqari, u NAT (Network Address Translation) ga ehtiyoj sezmaydi, chunki
har bir qurilmaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri global IP-manzil ajratiladi, bu esa tarmoq soddalashuviga
olib keladi. Muhokama: IPv6’ga o‘tish jarayonidagi muammolar.IPv6’ning afzalliklariga
qaramay, uning global miqyosda to‘liq joriy etilishi hali ham muayyan qiyinchiliklarga duch
kelmoqda:
1. Texnik infratuzilma moslashuvi – Ko‘pgina eski router va serverlar IPv6’ni qo‘llab-
quvvatlamaydi, bu esa texnologik yangilanish talab qiladi.
2. Kompatibiliklik muammosi – IPv6 IPv4 bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos kelmaydi, shuning
uchun o‘tish jarayonida dual-stack (ikki protokolli) yoki tunnel texnologiyalari qo‘llaniladi.
3. Xavfsizlik va boshqaruv masalalari – IPv6 yangi xavfsizlik tahdidlarini keltirib
chiqarishi mumkin, chunki u IPv4’dan farqli ravishda har bir qurilmaga unikal manzil ajratadi.
Bu esa hujumchilarga yangi imkoniyatlar yaratishi mumkin.IPv6’ning kelajakdagi
istiqbollari ko‘plab davlatlar va yirik texnologik kompaniyalar IPv6’ga o‘tish jarayonini
jadallashtirmoqda. Google, Facebook, Microsoft, Cisco va Amazon kabi kompaniyalar IPv6’ni
faol qo‘llab-quvvatlaydi. Internet provayderlari ham IPv6’ni tatbiq etishga harakat qilmoqda,
chunki kelajakda barcha internet xizmatlari ushbu protokolga asoslangan bo‘lishi kutilmoqda.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda dunyo bo‘ylab internet trafigining 40% dan
ortig‘i IPv6 orqali amalga oshirilmoqda va bu ko‘rsatkich yildan-yilga ortib bormoqda.
Xulosa:
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, IPv6 internet infratuzilmasining kelajagi uchun
muhim texnologiya hisoblanadi. U nafaqat IP-manzillar muammosini hal qiladi, balki
internetning xavfsizligi va samaradorligini ham oshiradi. Biroq, to‘liq IPv6’ga o‘tish uchun
texnik moslashuv, tarmoq xavfsizligi va kompatibiliklik kabi muammolar hal qilinishi lozim.
Umuman olganda, IPv6 internet texnologiyalarining barqaror rivojlanishiga katta hissa
qo‘shishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
132
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI O
‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.11. Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H.
Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS.
APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING FIELDS." (2021): 57-58.
11.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
12.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
13.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
14.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
15.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
16.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
17.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
133
18.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
19.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
