140
SEPSIS PATOGENEZIDA PATOMORFOLOGIK JARAYONLARI VA KLINIK
ASOSLARI
Isroilov Asilbek Muxiddin o‘g‘li
Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti Patologiya va sud-
tibbiyot asoslari kafedrasi assistenti, Burhoniddin Marg‘inoniy ko‘chasi 64 uy,
Farg‘ona, O‘zbekiston, tel: +998 95 485 00 70, e-mail: info@camuf.uz
Akramova Mumtoza Abdumutal qizi
Email: mumtoza0201@gmail.com
Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti talabasi, O‘zbekiston,
Farg‘ona, Burhoniddin Marg‘inoniy ko‘chasi 64 uy, tel: +998 95 485 00 70,
e-mail: info@camuf.uz
https://doi.org/10.5281/zenodo.15589769
Annotatsiya:
Mazkur maqola sepsis va uning og‘ir shakli bo‘lgan septik holat davrida
organizmda yuzaga keladigan patomorfologik o‘zgarishlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan.
Sepsis — bu organizmning infeksiyaga nisbatan kuchli va nazoratsiz yallig‘lanish javobi bo‘lib,
u ko‘pincha hayot uchun xavfli holatlarga olib keladi. Septik holatda ko‘p organ
yetishmovchiligi, qon aylanish tizimining buzilishi, shuningdek, to‘qimalarda yallig‘lanish,
nekroz va shish holatlari kuzatiladi. Maqolada ayniqsa, qon aylanish tizimi, o‘pka, buyrak, jigar
va markaziy nerv tizimi kabi hayotiy muhim organlardagi asosiy patomorfologik o‘zgarishlar
keng yoritilgan. Disseminatsiyalangan intravaskulyar koagulyatsiya (DIC) — sepsisda keng
tarqalgan va og‘ir kechuvchi holat bo‘lib, kapillyarlarda tromblar shakllanishi bilan birga,
gemorragik sindromga olib keladi. Shuningdek, o‘pka to‘qimalarida alveolyar septalarning
shishishi, gemorragik infiltratsiya va diffuz alveolyar shikastlanishlar qayd etiladi. Buyraklarda
glomerulyar nekroz, jigar to‘qimasida distrofik va nekrotik o‘zgarishlar, markaziy nerv tizimida
esa gipoksik-ischemik shikastlanishlar uchraydi. Ushbu morfologik o‘zgarishlar sepsisning
klinik belgilari va og‘irligini tushunishda, hamda to‘g‘ri davolash strategiyasini ishlab chiqishda
muhim ahamiyatga ega. Maqola sepsisning patomorfologik asoslarini chuqur tahlil qilgan
holda, klinik amaliyotda muhim axborot manbasi bo‘la oladi.
Kalit so’zlar: se
psis, septik holat, patomorfologik o‘zgarishlar, disseminatsiyalangan
intravaskulyar koagulyatsiya (DIC), nekroz, yallig‘lanish, buyrak yetishmovchiligi, o‘pka
shikastlanishi, jigar distrofiyasi, gipoksiya.
Kirish:
Sepsis — bu organizmning jiddiy infeksiyaga qarshi norozilik reaksiyasi bo‘lib, u
yallig‘lanish jarayonining tartibsiz va nazoratsiz faollashuvi natijasida yuzaga keladi. Sepsis
ko‘pincha qon aylanish tizimi va boshqa organlarning disfunktsiyasiga olib keladi, natijada
bemor hayoti uchun xavf tug‘diradi. Septik holat esa sepsisning eng og‘ir bosqichlaridan biri
bo‘lib, u organizmda keng tarqalgan yallig‘lanish, qon aylanishining buzilishi va ko‘p
organlarning ishdan chiqishi bilan namoyon bo‘ladi.
Bu maqolada septik holat va sepsis paytida organizmda yuzaga keladigan patomorfologik
o‘zgarishlar haqida so‘z yuritiladi.
Sepsis va septik holat nima?
Sepsis — infektsiyaga javoban immun tizimining haddan tashqari faollashishi,
organizmning barcha to‘qimalarida yallig‘lanish jarayonining keng tarqalishi.
Septik holat — sepsisning og‘ir ko‘rinishi bo‘lib, u ko‘p organlarning yetishmovchiligi va
qon aylanishining patologik buzilishlari bilan tavsiflanadi.
Patomorfologik o‘zgarishlar
141
Sepsis va septik holatda organizmda yuzaga keladigan asosiy morfologik o‘zgarishlar
quyidagilardan iborat:
1. Qon aylanish tizimidagi o‘zgarishlar
Disseminatsiyalangan intravaskulyar koagulyatsiya (DIC): Sepsis paytida qon ivish tizimi
disfunktsiyasi yuzaga keladi, bu esa kichik qon tomirlarida tromblarning hosil bo‘lishiga olib
keladi. Natijada to‘qimalarga qon oqimi buziladi va ko‘p organlarning ishi yomonlashadi.
Kapillyarlarning shishishi va shikastlanishi: Endoteliya hujayralari shikastlanib, ularning
funksiyasi buziladi, bu qon tomirlari o‘tkazuvchanligini oshiradi va shish paydo bo‘ladi.
2. O‘pka o‘zgarishlari
Akut respirator distress sindromi (ARDS): O‘pkada kapillyarlar shikastlanib, alveolalarga
suyuqlik to‘planadi, bu nafas olish qiyinlashishiga va kislorod almashinuvi buzilishiga olib
keladi.
Yallig‘lanish va shish: O‘pka to‘qimalarida yallig‘lanish jarayoni va shish rivojlanadi.
3. Buyrak o‘zgarishlari
Akut buyrak yetishmovchiligi: Buyrak to‘qimalarida qon ta’minotining yomonlashuvi va
endoteliya shikastlanishi tufayli, nefronlarda nekroz yuzaga keladi.
Interstitsial yallig‘lanish: Bu yallig‘lanish jarayoni buyrak funksiyasining pasayishiga olib
keladi.
4. Jigar o‘zgarishlari
Geliozniy nekroz: Jigar hujayralarining kislorod yetishmovchiligidan kelib chiqqan
nekrozi rivojlanadi.
Qon aylanish buzilishi: Jigar kapillyarlarida tromb hosil bo‘lishi va yallig‘lanish paydo
bo‘ladi.
5. Markaziy nerv tizimi o‘zgarishlari
Gemorragik o‘zgarishlar va shish: Miya to‘qimalarida qon ketishi va shish kuzatiladi.
Neyronlarning degeneratsiyasi: Kislorod yetishmovchiligi sababli neyronlarda
zararlanish yuz beradi.
Klinik ahamiyati
Patomorfologik o‘zgarishlarning asosiy klinik natijasi ko‘p organ yetishmovchiligi bo‘lib,
bu sepsisdagi bemorlarning o‘limiga olib keluvchi sabab hisoblanadi. Shuning uchun sepsis va
septik holatni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash muhim ahamiyatga ega.
Xulosa:
Sepsis va septik holat bugungi kunda zamonaviy intensiv terapiya va
reanimatsiya amaliyotida eng muhim va murakkab patologik holatlar sirasiga kiradi. Ushbu
maqolada ushbu holatlarning organizmda keltirib chiqaradigan asosiy patomorfologik
o‘zgarishlari keng ko‘lamda tahlil qilinadi. Sepsisga olib keluvchi infektsiyalarga qarshi immun
tizimining haddan tashqari javob reaktsiyasi oqibatida yuzaga keladigan yallig‘lanish va
shikastlanishlar birinchi navbatda qon aylanish tizimi, o‘pka, buyrak, jigar va markaziy nerv
tizimida namoyon bo‘ladi. Ayniqsa, disseminatsiyalangan intravaskulyar koagulyatsiya (DIC)
holatining rivojlanishi organizmda mikrotromblar shakllanishiga, kapillyar perfuziyaning
buzilishiga va gemorragik sindromga sabab bo‘ladi. O‘pka to‘qimalarida alveolalar atrofida
yallig‘lanish, shish va nekroz, buyraklarda esa glomerulyar nekroz va tubular shikastlanish
kuzatiladi. Jigar hujayralarida distrofik va nekrotik o‘zgarishlar, markaziy asab tizimida esa
gipoksiya bilan bog‘liq ischemik o‘zgarishlar yuzaga keladi. Ushbu morfologik o‘zgarishlar
sepsis klinik oqimining og‘irligini belgilab beradi va davolash taktikasi tanlovida muhim rol
142
o‘ynaydi. Shuning uchun ham sepsisning patomorfologik asoslarini chuqur tushunish
shifokorlar uchun kasallikni erta aniqlash va samarali davolash choralarini ko‘rishda yordam
beradi. Maqolada keltirilgan tahlillar klinik amaliyotda diagnostika va davolashni individual
yondashuv asosida olib borishda ilmiy-nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ergashev, B. (2025). Sirkon dioksid qoplamalari va materialining klinik laborator
ahamiyati. Journal of Uzbekistan’s Development and Research (JUDR), 1(1), 627–632.
2.
Ergashev, B. (2025). Gingivitning bakteriologik etiologiyasi va profilaktikasi. In
International Scientific Conference "Innovative Trends in Science, Practise and Education",
1(1), 122–128.
3.
Ergashev, B. (2025). Bemorlar psixologiyasi va muloqot ko’nikmalari. Modern Science and
Research, 4(2), 151–156.
4.
Ergashev, B. (2025). Pulpitning etiologiyasi, patogenezi, morfologiyasi va klinik
simptomlari. Modern Science and Research, 4(3), 829–838.
5.
Ergashev, B. (2025). Stomatologiyada tish kariesi: Etiologiyasi, diagnostika va davolash
usullari. Modern Science and Research, 4(3), 821–828.
6.
Ergashev, B. (2025). Tish emal prizmalariga yopishib olgan tish blyashka matrixning
mikrobiologiyasi va tarkibi. Modern Science and Research, 4(3), 815–820.
7.
Ergashev, B. (2025). Advances in oral health: Prevention, treatment, and systemic
implications. American Journal of Education and Learning, 3(3), 1108–1114.
8.
Tursunaliyev, Z., & Ergashev, B. (2025). Bolalarda tish kariesini oldini olish usullari.
Modern Science and Research, 4(4), 686–691.
9.
Ergashev, B. (2025). Karies va paradont kasalliklari profilaktikasi. Modern Science and
Research, 4(4), 732–741.
10.
Ergashev, B. (2025). Psychological support for cancer patients. ИКРО журнал, 15(1),
164–167.
11.
Ergashev, B., & Raxmonov, Sh. (2025). Oral trichomoniasis: Epidemiology, pathogenesis,
and clinical significance. Kazakh Journal of Ecosystem Restoration and Biodiversity, 1(1), 19–
27.
12.
Ergashev, B., & Raxmonov, Sh. (2025). Transmission dynamics of tuberculosis: An
epidemiological and biological perspective. Kazakh Journal of Ecosystem Restoration and
Biodiversity, 1(1), 28–35.
13.
Ergashev, B. J. (2025). Uch shoxli nervning yallig’lanishi: Klinikasi, etiologiyasi va
davolash usullari. Research Focus, 4(3), 162–169.
14.
Ergashev, B. J. (2025). Tish kariesi tarqalishining ijtimoiy va biologik omillari: Tahliliy
yondashuv. Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 427–430.
15.
Rakhmanov, Sh., Bakhadirov, M., & Ergashev, B. (2025). Skin diseases laboratory
diagnosis. Международный мультидисциплинарный журнал исследований и разработок,
1(3), 130–132.
16.
Ergashev, B. J. (2025). Tish olish operatsiyasidan keyin yuzaga chiqishi mumkin bo’lgan
asoratlar. Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 421–426.
143
17.
Ergashev, B. J. (2025). Tish og’rig’ining etiologiyasi, klinik belgilari va zamonaviy davolash
usullari. Educational Development, 1(1), 57–63.
18.
Ergashev, B. J. (2025). To‘liq va qisman adentiya etiologiyasi va patogenezidagi muhim
faktorlar. Is’hoqxon Ibrat Followers Journal, 1(1), 9–17.
19.
Ergashev, B. J. (2025). Yuz nervining yallig’lanishi: Klinikasi, etiologiyasi, davolash
usullari. Research Focus, 4(3), 155–161.
20.
Ergashev, B. J. (2025). Energetik ichimliklarning tish emal qavatiga ta’siri va oldini olish
usullari (adabiyotlar sharhi). Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 416–420.
