Роль экологического образования в повышении участия молодежи в обеспечении экологической стабильности в стране

CC BY f
185-188
0

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Omirzakov, R. (2024). Роль экологического образования в повышении участия молодежи в обеспечении экологической стабильности в стране. in Library, 1(2), 185–188. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/35220
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В статье обсуждалась актуальность экологического образования молодежи с точки зрения вредного воздействия человека на природные ресурсы и экосистемы. Представлены особенности экологического образования и его цели. Предлагаются эффективные методы экологического воспитания молодежи.

Похожие статьи


background image

185

Mámlekette ekologiyalıq turaqlılıqtı támiynlewge jaslardıń qatnasın asırıwda

ekologiyalıq tálimniń ornı

Omirzakov Rustem Abdirazaq uli

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik

universiteti stajer-oqıtıwshısı

+99 899 741 24 96

omirzakov_r@karsu.uz

Annotaciya:

Maqalada insannıń tábiyiy resurslar hám ekosistemalarǵa zıyanlı tásiri

kózqarasınan jaslardıń ekologiyalıq táliminiń aktuallıǵı talqılanadı. Ekologiyalıq tálimdiń

xarakterli qásiyetleri, onıń maqsetleri keltirilgen. Jaslarǵa ekologiyalıq tárbiya beriwdiń nátiyjeli

usılları usınıs etilgen.

Gilt sózler:

ekologiya, jaslardıń ekologiyalıq tárbiyası, social ekologiya, insan ekologiyası,

ǵalabalıq mádeniyat hám tálim.

Аннотация:

Maqolada insonning tabiiy resurslar va ekotizimlarga zararli tasiri nuqtai-

nazaridan yoshlar ekologik ta‘limi dolzarbligi muhokama qilindi. Ekologik ta‘limning o‘ziga xos

hususiyatlari, uning maqsadlari keltirilgan. Yoshlarga ekologik tarbiya berishning natijali

usullari taklif etilgan.

Kalit so‟zlar:

ekologiya, yoshlar ekologik tarbiyasi, ijtimoiy ekologiya, inson ekologiyasi,

ommoviy mamadaniyat va ta‘lim.

Аннотация:

В статье обсуждалась актуальность экологического образования

молодежи с точки зрения вредного воздействия человека на природные ресурсы и

экосистемы. Представлены особенности экологического образования и его цели.

Предлагаются эффективные методы экологического воспитания молодежи.

Ключевые слова:

экология, экологическое образование молодежи, социальная

экология, экология человека, общественная культура и образование.

Annotation:

The article discussed the relevance of environmental education for young

people in terms of harmful human impacts on natural resources and ecosystems. The features of

ecological education and its goals are presented. Effective methods of ecological education of

youth are proposed.

Key words:

ecology, ecological education of youth, social ecology, human ecology, social

culture and education.

Ótken XX ásirde islep shıǵarıw, awıl xojalıǵı tarawındaǵı qorshaǵan tábiyiy ortalıqqa

tikkley hám aqılǵa uǵras kelmeytuǵın tásir nátiyjesinde búgingi kúnde insaniyattıń aldına bir

qatar keyinge qaldırip bolmaytuǵın ekologiyalıq mashqalalardı qoymaqta. Bul mashqalalar tek

ǵana bir neshe mámleket penen sheklenbesten pútkil dúnya juzin qamtıp almaqta.


background image

186

Sistemanı uǵımsız hám tez ózgeriwshen átirap -ortalıq sharayatlarına tabıslı maslastırıwdıń

tiykarǵı quralı házirgi jaǵdayda eń jaqsı nátiyjelerdi támiyinleytuǵın bunday rawajlanıw usılın

qáliplestiriw hám ámelge asırıwdı támiyinleytuǵın nátiyjeli basqarıw mexanizmi bolıp tabıladı.

Ekologiyalıq tálim YuNESKO hám Birlesken Milletler Shólkeminiń Átirap -ortalıq

programması tárepinen insan hám tábiyaat ortasındaǵı óz-ara munasábetlerdi uyqaslashtirishning

tiykarǵı quralı retinde ilgeri surilgan. Átirap -ortalıqtı qorǵaw boyınsha Stokgolm konferenciyası

(1972) xalıq aralıq ekologiyalıq tálim programmasınıń mazmunı boyınsha usınıslar qabılladı.

1975-jıl basına kelip, programma YuNESKO tárepinen Birlesken Milletler Shólkeminiń

Átirap -ortalıq boyınsha Komissiyası (UNEP) menen birgelikte islep shıǵılǵan. Ekologiyalıq

tálim boyınsha húkimetleraro konferenciya (Tbilisi, 1977), BMTning átirap -ortalıq hám

rawajlanıw boyınsha konferenciyası (Rio-de-Janeyro, 1992) bul tarawdaǵı zárúrli waqıya boldı,

Tbilisi konferenciyası kólemin keńeytirdi, tálimdi rawajlandırıwǵa kómeklesiwge qarar etildi. sol

tárzde, sol túrde, sonday etip. Turaqlı rawajlanıw konsepsiyasın insaniyattıń ruwxıy hám kásiplik

munasábetler sistemasına aylandırıw maqsetinde xalıqtı xabarlı qılıw hám kadrlar tayarlaw. [ 1.

61-62 b]

Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń 62-statyasında ―Puqaralar átirap tábiyiy

ortalıqqa abaylılıq penen munasábette bolıwǵa minnetli.‖[2]

Ekologiyalıq mashqalalardıń barǵan sayın globallıq tárizde ósip baratırǵanlıǵı inabatqa

alınıp, sońǵı jıllarda áhmiyetli baslı wazıypalar menen bir qatarda qorshaǵan ortalıq qorǵawı,

ekologiyalıq mádeniyat, ekologiyalıq tálim – tárbiya, ekologiyalıq aǵartıwshılıq máselelerine

ayrıqsha itibar berilmekte. Ekologiyalıq tálimniń aktuallıǵı mámleketimiz tábiyatı,

ekosistemaları, qorshaǵan ortalıqtı turaqsızlıq hám izden shıǵarıwdan asıraw, xalıqtıń

ekologiyalıq mádeniyatın asırıw, usı óte áhmiyetli, turmıslıq máselelerdi sheshiwde hám

saplastırıwda xalıqtıń bárshe qatlamlarınıń, ásirese jaslardıń sıyasıy belsendiligin asırıw zárúrligi

menen belgilenedi.[3]

Mámleketimizde 30 jasqa shekemgi bolǵan jaslardıń sanı 18 millionnan zıyat. Bul –

mámleketimizdiń derlik 55 procenttin quraydı. Zaman talapların ańlaw hám ámelge asırıw,

mámleketlik sıyasattıń ekologiyalıq qáwipsizlikti támiynlew tarawı hám basqarıwı

tarmaqlarındaǵı is-ilajlardı alǵa ilgerletiwde bul úlken tayanısh, hám biybaha ǵáziyne

esaplanadı[

https://president.uz/oz/lists/view/4105

]. Jurtımızda basqa tarawlar qatarı ekologiyalıq

turaqlılıqtı támiynlew, xalıqtıń qolay tábiyiy ortalıqqa iye bolıwı ushın zárúr shárt-sharayatlar

jaratıw, tábiyiy resurslardan aqılǵa muwapıq hám nátiyjeli paydalanıw, júzege kelip atırǵan

ekologik mashqalalardıń aldın alıw hám olardıń unamsız aqıbetlerin saplastırıw máselelerine de

úlken itibar qaratılıp kelinbekte.


background image

187

Ekologik turaqlıqlılıqtı támiynlewde jaslarǵa ekologik tálim beriw baslı ról oynaydi hám

mámleketimiz ǵarezsizlikke erisken kúnnen baslap búǵan ayrıqsha itibar berilmekte. Bıraq,

ekologik tálimdi ámelge asırıw processiniń sistemalı analizi ekologik tálimdi shólkemlestiriwde

bul máseledegi reformalardı tolıq ámelge asırıwǵa tosqınlıq etiwshi mashqala hám kemshilikler

saqlanıp qalıp atırǵanlıǵın kórsetpekte. Atap aytqanda:

bárshe túrdegi tálim mekemelerinde Ózbekstan Respublikasınıń «Tábiyattı

qorǵaw haqqında» Nızamıniń 4-statyasinda názerde tutılǵan ekologik tálimniń májbúriyligine

tiyisli talaplar jeterli dárejede orınlanbay atır;[4]

ámeldegi mámleketlik tálim standartları hám oqıw dástúrleri mazmunı jaǵınan

ekologik bilim, kónlikpe hám kompetenciyalar menen zárúr dárejede bayıtılmaǵan;

tálim sistemasınıń bárshe basqıshlarında ámelde bolǵan tálim dástúrleri búgingi

kúndegi global mashqalalrdı saplastırıw, bar ekologiyalıq qáwip-qáter dárejesin kemeytiriw,

tábiyiy ortalıqtı qayta tiklewge qaratılǵan ulıwma milliy is-ilajlar mazmunı menen

muwapıqlastırılmaǵan;

tálim orınlarında ekologiyalıq úgit-násiyatlaw (propaganda) sisteması da

qanıǵarsız awhalda, bul barada ekologiyalıq úgit-násiyatlaw(propaganda)dı ámelge asırıw

mexanizmlerin jolǵa qoyıw hám usı mexanizmlerdi múnásip xoshametlew is-ilajları jeterli

dárejede ámelge aırılmay atır;

ekologiyalıq tálim tarawında oqıtıwshılardıń iskerligin metodikalıq jaqtan

támiynlewshi oqıw materialları, sol qatarı, ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw tarawına

tiyisli oqıw qollanbaları, oqıwshı hám studentler ushın zárúrli sabaqlıqlardıń jeterli emesligi;

2017-2021 – jıllarda Ózbekstan Respublkasın rawajlandırıwdıń bes baslı baǵdarı boyınsha

Háreketler strategiyasında belgilengen waziyplaradı sózsiz ámelge asırıw, respublika

aymaqlarındaǵı ekologik mashqalalar sheshimine tálim sistemasın engiziw menen úles qosıw,

ósip kiyatırǵan jas áwladtıń ekologik sawatxanlıǵin asırıw, ekologik sananı hám ekologik

mádeniyattı qáliplestiriw hám rawajlandırıw, ekologiyalıq tálim hám tárbiya processin nátiyjeli

shólkemlestiriw maqsetinde 2019-jılı 27-may sánesinde «Ózbekstan Respublikasında

Ekologiyalıq tálimdi rawajlandırıw» KONCEPCIYASI qabıllandı.

Bunnan tısqarı, Ózbekstan Respublikası Ministrler kábinetiniń 2021-jıl 18-yanvardaǵı

№23 sanalı Qararı menen tastıyqlanǵan «Ózbekstanda jaslarǵa tiyisli mámleketlik sıyasattı

2025-jılǵa shekem rawajlandırıw» KONCENCIYASI na tiykar, ósip kiyatırǵan jas áwladttıń

ekologik sawatxanlıǵın asırıw, ekologiyalıq sanası hám mádeniyatın rawajlandırıw maqsetinde

ekologik dem alıw ornı(oromgoh) sólkemlestiriw mólsherlengen.[ 3]


background image

188

Juwmaqlap aytqanda jaslar tábiyaat hám jámiyettiiń turaqlı rawajlanıwına tásir etiwshi

tiykarǵı faktor bolıp kelgen hám sonday bolıp qaladı. Onıń social tákirar óndiristegi roli

sotsiologiyada bul social-demografik gruppanıń eń zárúrli belgisi bolıp esaplanadı.

Hár bir jańa áwlad social strukturaǵa kirip barıwı menen tek ǵana social normalar,

qádiriyatlar, minez-qulıq usılların ótken zamannan keleshekke ótkeriw emes, bálki olardı

jańalaw procesi de júz beredi. Bul jaslardıń da, jámiyettiń de social rawajlanıwın támiyinleydi.

Paydalanılǵan ádebiyatlar dizimi:

1)

"Мировая наука" №6(39) 2020 61-62 b Pulatova N. teacher Xasanov N. student

Fergana state university Fergana city, Uzbekistan THE ROLE OF ENVIRONMENTAL

EDUCATION IN MODERN EDUCATION;

2)

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси //Қонунчилик маълумотлари

миллий базаси, 01.05.2023 й., 03/23/837/0241-сон;

3)

Ўзбекистон

Республикасида

Экологик

таълимни

ривожлантириш

КОНЦЕПЦИЯСИ // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.05.2021 й.,

09/21/320/0482-сон, 04.06.2021 й., 09/21/345/0522-сон;

4)

Ўзбекистон Республикасининг «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги

Қонуни //

Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон,

12.10.2021 й., 03/21/721/0952-сон;

Библиографические ссылки

"Мировая наука" №6(39) 2020 61-62 b Pulatova N. teacher Xasanov N. student Fergana state university Fergana city, Uzbekistan THE ROLE OF ENVIRONMENTAL EDUCATION IN MODERN EDUCATION;

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси //Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.05.2023 й., 03/23/837/0241-сон;

Ўзбекистон Республикасида Экологик таълимни ривожлантириш КОНЦЕПЦИЯСИ // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.05.2021 й., 09/21/320/0482-сон, 04.06.2021 й., 09/21/345/0522-сон;

Ўзбекистон Республикасининг «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуни // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон, 12.10.2021 й., 03/21/721/0952-сон;

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов