309
ХАЛҚ ТАБОБАТИДА ДОРИВОР ЎСИМЛИКЛАРНИ ИШЛАТИЛИШИ
Турғунбоев Р
., 101-
гурух
,
Даволаш иши факультеты
Илмий раҳбари
:
Ҳамрақулова М.Р
.
ТошПТИ
,
Ўзбек тили ва адабиёти
,
рус ва лотин тиллари кафедраси
Мавзунинг долзарблиги
:
Соғлиқни сақлаш вазири ўринбосари Элмира
Боситхонованинг таькидлашича
,
Ўзбекистонда дори-дормон таьминотини янада яхшилаш ва
фармацевтика саноатини ривожлантиришга алоҳида эьтибор қаратиб келинмоқда
.
Президентимиз Шавкат Мирзизиёйевнинг
2019
йил
10
апрелдаги
“2019-2021
йилларда
республиканинг фармацевтика тармоғини янада жадал ривожлантириш чора-тадбирлари
тўғрисида
”
ги фармони сохадаги ислохатларнинг изчил ривожланишида муҳим ахамият касб
этмоқда
.
Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги доривор ўсимликлар бўлими
бошлиғи Шерзод Абзалов такидлашларича мамлакатимиз флораси
4,5
минг турдаги
ўсимликлардан иборат бўлиб
, 577
турдаги дорибор ўсимликлардан
100
тури тиббиёт фанида
қўлланилади
.
Ўзбекистон Республикасида ройхатдан ўтказилган дори воситаларидан
382
номдагиси
ўсимлик хомашёси ҳисобланади
.
Доривор ўсимликлар плантациясини ривожлантириш
мақсадида
11450
гектар ер майдонига доривор ўсимликлар экилган
.
Шу жумладан
,
Қорақалпоғистон Республикасида
8127
гектар ер майдонида қизилмия илдизи плантациялари
ташкил этиган
.
Етиштирилган қизилмия илдизини қайта ишлаш учун
14
корхона фаолият
кўрсатмоқда
. 51
корхона ўсимлик хомашёси ишлаб чиқарувчи ҳисобланади
.
Ана шундай
ўсимликлардан бири меҳригиёҳ бўлса
,
иккинчиси женшендир
.
Тадқиқотнинг мақсади
:
Бундан
4000
минг йил муқаддан
“
женшен
”
Шарқ табобатида
жуда катта муҳим ўрин тутган
.
Хитойлик табиблар унинг ёрдамида турли хил хасталикларни
даволашган
,
кексаларга элексир сифатида истеьмол қилишни буюришган
.
Тадқиқот материаллари
,
усуллари
:
Қизилмия
,
меҳригиёҳ ва женшен
.
Қадимги қўлёзма
манбаларда
“
меҳригиёҳ
”
илдизини кавлашнинг бир қанча усуллари ҳам келтирилган
.
Унга
кўра
,
ўсимлик атрофи эҳтиёткорлик билан кавлаб олиниб
,
илдизига тизимчанинг бир учи
,
иккинчи учи эса оч қолган ит думига боғлаб қўйилади
.
Итдан анча нарига бир бўлак гўшт
ташланади
.
Гўшт исини сезган жонивор ўша томонга талпинади
.
Натижада гўшт ейиш учун
олға интилган ит ўсимлик илдизини суғуриб олади
.
Илдизи ердан суғирилаётган ўсимликдан
таралган чинқириқ таьсирида ит ўлади
.
Олинган натижалар
:
Буюк аллома Абу Али ибн Сино асарларида
“
женшен
”
ўсимлиги
хақида муфассал маьлумот келтирган
.
женшен илдизининг ёши қанча катт а бўлса
,
унинг
шифобахш хусусиятлари хам шунча кўп бўлади
.
Ибн Сино ва Беруний томонидан ушбу ўсимликларни қимматли маьлумотлар келтирилган
.
Уларда меҳригиёҳ Ябриҳус санама деб аталган
.
Ибн Сино
“
Ал-Қонун
”
китобининг
II-
жилдида
ўсимликка батафсил тўхталар экан
,
унинг моҳияти
,
табиати
,
хоссалари
,
инсон аьзолари
-
бўғинлар
,
бош
,
кўз,озиқлантириш ва бошқа аьзоларга таьсири хақида шундай ёзади
: “
ҳақиқатда бор бўлган Ябриҳус қорамтир бўлиб
,
уваланишга мойил ва куст
(
ўсимлик
,
муаллиф
)
каби йирикдир
...
табиблардан уни варафия деб атовчилар ҳам бўлган
,
яьни уни илдизи
муҳаббат ҳиссини қўзғатувчидир
”.
Хулоса
:
Ботаникага оид манбаларда ёзилишича
,
ўтган аср охирларида ер юзида
меҳригиёҳнинг
3
та тури маьлум бўлган
.
Ҳозирги пайитда эса уларнинг сони
6
тага етган
бўлиб
,
аксарият Андалусия
,
Италия
,
Юнонистон
,
Ҳималай ва Тибет тоғларида ўсиши маьлум
.
Маказий Осиёда илк бор
1938-
йили Туркманистоннинг Каретдоғ тоғининг ғарбий
сархадларида топилган
.
Барглари лавлаги япроғини эслатувчи
,
илдизи одам қиёфасига ўхшаш
,
меваси эса ўзимиз билган помидор мевасига яқин бўлган
,
мазаси эса пишиб етилганда қовунга
ўхшайди
.
Адабиётлар рўйхати
:
1.
Аскаров
,
Т
.
А
., et al. "
Характеристика биохимических параметров при внутрипеченочном
холестазе у больных с хроническим гепатитом В
."
Терапевтический вестник Узбекистана
.
Ташкент
4 (2014): 100-101.
310
2.
Абдураззакова
,
Диёра Абдумаликовна
, et al. "Efficiency of endolymphatic drug
administration."
Молодой ученый
9 (2018): 61-62.
3.
Агзамова
,
Махмуда Набиевна
. "
РАННЕЕ РАСПОЗНАВАНИЕ И ОПТИМИЗАЦИЯ
СЕПСИСА
." Medical sciences (2019): 10.
