MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
137
IQLIM ÔZGARISHI VA UNING IQTISODIY,EKALOGIK TASIRI
Madiyorova Adolat Shavkat qizi TDTrU
Sotsiologiya yo`nalishi 2- bosqich talabasi
Matkarimova Jamila Durdiyevna -TDTrU f.f.d.(DSc), v.b.professor
Annotatsiya: Iqlim o‘zgarishi bugungi kunda global muammolardan biri
bo‘lib, uning iqtisodiy va ekologik ta’siri keng miqyosda sezilmoqda. Ushbu maqolada
iqlim o‘zgarishining asosiy sabablari, natijalari va ularning iqtisodiy hamda ekologik
jihatlari tahlil qilinadi. Iqlim o‘zgarishi natijasida yuzaga keladigan iqtisodiy
yo‘qotishlar, qishloq xo‘jaligi, sanoat va energetika sohalariga ta’siri hamda atrof-
muhitga salbiy oqibatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, muammoning oldini olish va
yumshatish bo‘yicha xalqaro va milliy miqyosdagi chora-tadbirlar tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Iqlim o‘zgarishi, iqtisodiy ta’sir, ekologik muammolar, global
isish, qishloq xo‘jaligi, sanoat, energiya resurslari, atrof-muhit, barqaror rivojlanish,
ekologik xavfsizlik.
Аннотация: Климатического изменения сегодня - одна из глобальных
проблем, его экономическое влияние и воздействие на окружающую среду
широко ощущается. Эта статья будет анализировать основные причины,
результаты изменения климата и их экономические и экологические аспекты.
Рассматриваются экономические потери, вызванные изменением климата,
влиянием сельского хозяйства, промышленности и энергии, а также
экологические последствия окружающей среды. Международные и
национальные и национальные меры также анализируются по профилактике и
смягчению проблем.
Ключевые слова: изменение климата, экономическое воздействие,
экологические проблемы, глобальное потепление, сельское хозяйство,
промышленность, энергетические ресурсы, окружающая среда, устойчивое
развитие, экологическая безопасность.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
138
Annotation: Climate change today is one of the global problems, its economic
and environmental impact is widely felt. This article will analyze the main causes,
results of climate change and their economic and environmental aspects. The economic
losses caused by climate change, the impact of agriculture, industrial and energy, as
well as the environmental consequences of the environment are considered.
International and national and national measures are also analyzed on the problem
prevention and mitigation.
Keywords: Climate change, economic impact, environmental problems, global
warming, agriculture, industry, energy resources, environment, sustainable
development, environmental safety.
Bugungi kunda Iqlim oʻzgarishi butun dunyo uchun eng dolzarb
muammolardan biri boʻlib kelmoqda, va uning taʼsiri esa iqtisodiy va ekologik
sohalarda jiddiy oqibatlarga olib kelmoqda. Atmosferaga issiqxona gazlarining
ko‘payishi natijasida global haroratning oshishi, dengiz sathining koʻtarilishi,
qurgʻoqchilik va ekstremal ob-havo hodisalari kuzatilmoqda. Bu holat qishloq
xoʻjaligi, suv resurslari, energetika va transport kabi muhim tarmoqlarga salbiy taʼsir
oʻtkazib, global va mahalliy iqtisodiyotning barqarorligiga tahdid solmoqda. Iqlim
oʻzgarishi natijasida ekotizimlar buzilishi, bioxilma-xillikning kamayishi va atrof-
muhit ifloslanishi kuzatilmoqda. Bu esa inson salomatligiga ham salbiy taʼsir koʻrsatib,
kelajak avlodlar uchun yashash sharoitlarini yanada murakkablashtiradi. Shu sababli,
iqlim oʻzgarishiga qarshi kurash va barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish
hozirgi zamonning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Iqlim oʻzgarishi va uning
iqtisodiy, ekologik taʼsiri Iqlim oʻzgarishi bugungi kunda butun dunyo uchun eng
dolzarb muammolardan biri boʻlib, uning taʼsiri iqtisodiy va ekologik sohalarda jiddiy
oqibatlarga olib kelmoqda. Atmosferaga issiqxona gazlarining koʻpayishi natijasida
global haroratning oshishi, dengiz sathining koʻtarilishi, qurgʻoqchilik va ekstremal
ob-havo hodisalari kuzatilmoqda. Bu holat qishloq xoʻjaligi, suv resurslari, energetika
va transport kabi muhim tarmoqlarga salbiy taʼsir oʻtkazib, global va mahalliy
iqtisodiyotning barqarorligiga tahdid solmoqda. Shuningdek, iqlim oʻzgarishi
natijasida ekotizimlar buzilishi, bioxilma-xillikning kamayishi va atrof-muhit
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
139
ifloslanishi kuzatilmoqda. Bu esa inson salomatligiga ham salbiy taʼsir koʻrsatib,
kelajak avlodlar uchun yashash sharoitlarini yanada murakkablashtiradi. Iqlim
oʻzgarishiga qarshi kurash va barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish
hozirgi zamonning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Iqlim oʻzgarishining
iqtisodiy oqibatlari bevosita qishloq xoʻjaligi va sanoat sohalarida sezilarli boʻlib,
hosildorlikning pasayishi, suv tanqisligi va tabiiy ofatlar natijasida infratuzilmalarning
zarar koʻrishi kabi muammolarni keltirib chiqaradi. Qishloq xoʻjaligida iqlim
oʻzgarishlari sababli ekin maydonlarining qisqarishi va hosilning kamayishi oziq-ovqat
xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. Suv resurslarining kamayishi esa qishloq
xoʻjaligi bilan bir qatorda sanoat va energetika tarmoqlariga ham salbiy taʼsir oʻtkazib,
iqtisodiy yoʻqotishlarga olib keladi. Bundan tashqari, iqlim oʻzgarishining davom
etishi bilan baʼzi mintaqalarda yashash uchun qulay sharoitlar yomonlashadi, bu esa
migratsiya
jarayonlarini
tezlashtirib,
ijtimoiy
va
iqtisodiy
muammolarni
chuqurlashtirishi mumkin. Ekologik jihatdan olib qaralganda, iqlim oʻzgarishi
ekotizimlarning buzilishiga, turli xil hayvon va oʻsimlik turlarining yoʻqolishiga sabab
boʻlmoqda. Muzliklarning erishi, o‘rmonlarning kesilishi va cho‘llanish jarayonining
tezlashishi tabiiy muvozanatni izdan chiqaradi. Dengiz va okeanlarda suv haroratining
oshishi natijasida marjon riflari yemirilmoqda, bu esa butun okean ekotizimining
barbod bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Atmosferaning ifloslanishi ham iqlim
oʻzgarishini tezlashtirib, inson salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Nafas yoʻllari
kasalliklari, yurak-qon tomir kasalliklari va boshqa turli kasalliklarning ortishi
ekologik muhitning yomonlashuvi bilan chambarchas bogʻliq.
Iqlim oʻzgarishi zamonaviy dunyoning eng global muammolaridan biri boʻlib,
uning iqtisodiy va ekologik oqibatlari butun sayyoraga taʼsir koʻrsatmoqda. Global
isish natijasida haroratning oshishi, qurgʻoqchilik, suv resurslarining kamayishi,
dengiz sathining koʻtarilishi, kuchli dovullar va boshqa ekstremal ob-havo hodisalari
kuzatilmoqda. Ushbu oʻzgarishlar iqtisodiy tarmoqlarga ham sezilarli taʼsir koʻrsatib,
qishloq xoʻjaligi, sanoat, transport va energetika sohalarining barqarorligiga putur
yetkazmoqda. Iqlim oʻzgarishining iqtisodiy oqibatlari, avvalo, qishloq xoʻjaligida
yaqqol namoyon boʻlmoqda. Haroratning oshishi va yogʻingarchilikning notekis
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
140
taqsimlanishi ekinlar hosildorligining kamayishiga, yerlarning degradatsiyasiga hamda
suv resurslarining tanqisligiga olib kelmoqda. Bu esa oziq-ovqat narxlarining oshishiga
sabab boʻlib, ijtimoiy tengsizlik va oziq-ovqat xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda.
Bunday holat ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda keskin namoyon boʻlib,
qashshoqlik va ocharchilik muammolarining chuqurlashishiga olib kelishi mumkin.
Sanoat va transport sohalariga ham iqlim oʻzgarishi salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Issiqxona gazlarining koʻpayishi natijasida havoning ifloslanishi ortib, atmosferaga
zararli moddalar chiqarilishi kuchaymoqda. Bu esa havo sifati yomonlashishiga, inson
salomatligiga salbiy taʼsir oʻtkazishiga hamda turli kasalliklarning avj olishiga sabab
boʻlmoqda. Transport tizimi ham iqlim oʻzgarishidan zarar koʻrib, yoʻllarning
buzilishi, qishki sovuq havolarning kamayishi natijasida infratuzilmaga salbiy taʼsir
oʻtkazmoqda.
Soha
Ta’sir turi
Statistik ma’lumotlar
Iqtisodiy
Global
YaIMga
ta’siri
2050-yilgacha harorat 2°C ga ko‘tarilganda YaIM
2,5% - 7,5% ga kamayishi mumkin. 2100-yilgacha
4°C ko‘tarilish YaIMni 30% ga kamaytirishi mumkin.
Sug‘urta to‘lovlari
AQShda 2012-yildagi "Sendi" dovuli katta sug‘urta
to‘lovlariga sabab bo‘ldi.
Ekstremal ob-havo
xarajatlari
2023-yilda tabiiy ofatlar tufayli global iqtisodiy
yo‘qotishlar 300 mlrd $ ga yetdi.
Ekologik
Haroratning oshishi
1901-2012-yillar oralig‘ida yer yuzasida o‘rtacha
harorat 0,9°C ga oshdi.
Muzliklarning
erishi
Antarktida va Grenlandiya muzliklari tez erimoqda,
bu dengiz sathining ko‘tarilishiga olib kelmoqda.
Ekstremal ob-havo
hodisalari
Qurg‘oqchilik, issiqlik to‘lqinlari, bo‘ronlar va suv
toshqinlari ko‘paymoqda.
Biologik
xilma-
xillikning
kamayishi
Iqlim o‘zgarishi ko‘plab turlarni yo‘qolish xavfi
ostida qoldirmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
141
Energetika
sohasida
ham
muammolar
yuzaga
kelmoqda,
chunki
gidroelektrostansiyalar uchun suv resurslarining kamayishi energiya ishlab chiqarish
hajmini pasaytirishi mumkin. Qayta tiklanmaydigan yoqilgʻilarga boʻlgan talab ortib
borayotganligi esa ekologik muammolarni yanada kuchaytiradi. Iqlim oʻzgarishining
ekologik oqibatlari ham jiddiy boʻlib, ekotizimlarning buzilishi, hayvon va oʻsimlik
turlarining kamayishi hamda tabiiy muhitning degradatsiyasiga olib kelmoqda.
Muzliklarning erishi natijasida qutb mintaqalarida yashovchi hayvonlarning hayoti
xavf ostida qolmoqda. Oʻrmonlarning qisqarishi, choʻllanish jarayonining tezlashishi
va dengiz sathining koʻtarilishi tufayli koʻplab hududlarda tabiiy ekotizimlar izdan
chiqmoqda. Dengiz va okeanlarda suv haroratining ortishi natijasida marjon riflari
yemirilib, dengiz hayvonot dunyosiga katta zarar yetkazilmoqda. Iqlim oʻzgarishining
oldini olish va uning salbiy taʼsirlarini kamaytirish uchun xalqaro hamkorlik va
barqaror rivojlanish strategiyalarini amalga oshirish zarur. Parij kelishuvi kabi xalqaro
shartnomalar issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishga qaratilgan boʻlsa-da, har
bir davlat oʻz milliy strategiyasini ishlab chiqishi va atrof-muhitni muhofaza qilish
borasida faol harakat qilishi lozim. Yashil texnologiyalarni rivojlantirish, qayta
tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish va ekologik taʼlimni kengaytirish
iqlim oʻzgarishining salbiy oqibatlarini yumshatishga yordam beradi. Shu bilan birga,
aholi ongini oshirish va ekologik turmush tarzini shakllantirish ham muhim ahamiyatga
ega boʻlib, har bir inson oʻz hayotida barqaror rivojlanish tamoyillariga amal qilishi
lozim. Iqlim oʻzgarishining oldini olish va unga moslashish bugungi kunda insoniyat
oldidagi eng muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Faqat ekologik va iqtisodiy
barqarorlikni taʼminlash orqali kelajak avlodlar uchun sogʻlom va xavfsiz yashash
sharoitlarini yaratish mumkin. Bu yoʻlda davlatlar, tadbirkorlar va jamiyatning har bir
aʼzosi hamkorlikda harakat qilishi zarur.
Iqlim oʻzgarishi insoniyat hayotining barcha jabhalariga taʼsir etuvchi jiddiy
global muammo boʻlib, uning iqtisodiy va ekologik oqibatlari tobora kuchayib
bormoqda. Global haroratning ortishi, suv resurslarining kamayishi, ekstremal ob-havo
hodisalarining koʻpayishi va dengiz sathining koʻtarilishi qishloq xoʻjaligi, sanoat,
transport va energetika kabi muhim iqtisodiy tarmoqlarga sezilarli taʼsir koʻrsatmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
142
Bu oʻzgarishlar nafaqat milliy iqtisodiyotlarga, balki xalqaro miqyosdagi iqtisodiy
barqarorlikka ham jiddiy tahdid solmoqda. Ayniqsa, rivojlanayotgan davlatlar uchun
iqlim oʻzgarishining oqibatlari ogʻir boʻlib, oziq-ovqat yetishmovchiligi, tabiiy ofatlar
va atrof-muhit degradatsiyasi natijasida qashshoqlik va ijtimoiy tengsizlik kuchayib
bormoqda. Iqlim oʻzgarishining iqtisodiy oqibatlarini qishloq xoʻjaligi misolida koʻrib
chiqadigan boʻlsak, haroratning ortishi va yogʻingarchilikning notekis taqsimlanishi
hosildorlikning pasayishiga sabab boʻlmoqda. Oʻsimliklarning oʻsish jarayoni
buzilishi, tuproq unumdorligining kamayishi va qurgʻoqchilik tufayli ko‘plab
mintaqalarda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish keskin qisqarib
ketmoqda. Bu holat oziq-ovqat narxlarining oshishiga olib kelib, aholining kam
taʼminlangan qatlamlari uchun ogʻir iqtisodiy sharoitlarni keltirib chiqaradi. Suv
resurslarining kamayishi ham qishloq xoʻjaligiga jiddiy taʼsir oʻtkazib, sugʻorish
tizimlarining samaradorligini pasaytiradi va suv tanqisligi muammosini keltirib
chiqaradi. Iqlim oʻzgarishi sanoat sohasida ham muhim oqibatlarga ega. Havoning
ifloslanishi natijasida atmosferaga chiqarilayotgan zararli moddalar koʻpayib, sanoat
ishlab chiqarish jarayonlarining ekologik barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Bundan tashqari, tabiiy ofatlar, masalan, toʻfonlar va suv toshqinlari sanoat
korxonalarining infratuzilmasiga zarar yetkazib, ishlab chiqarish jarayonlarini izdan
chiqarishi mumkin. Issiqxona gazlarining koʻpayishi va energiya manbalariga boʻlgan
talabning oshishi global iqtisodiyotga bosim oʻtkazmoqda. Sanoatning asosiy
tarmoqlari, jumladan, neft va gaz sektori, konchilik va ogʻir sanoat, ushbu oʻzgarishlar
natijasida katta zarar koʻrishi mumkin. Transport tizimi ham iqlim oʻzgarishidan
sezilarli taʼsir koʻrmoqda. Haroratning oshishi va kuchli yogʻingarchilik yoʻllarning
buzilishiga, qish mavsumining qisqarishi esa baʼzi transport tarmoqlarining
samaradorligining pasayishiga olib keladi. Havo transporti ham kuchli shamollar va
ekstremal ob-havo sharoitlari tufayli koʻplab muammolarga duch kelmoqda. Dengiz
transportida esa suv sathining koʻtarilishi natijasida baʼzi portlar va dengiz yoʻllari xavf
ostida qolmoqda. Energetika sohasi iqlim oʻzgarishidan eng koʻp zarar koʻradigan
sohalardan biri hisoblanadi. Anʼanaviy energiya manbalari – neft, gaz va koʻmir atrof-
muhitga katta zarar yetkazmoqda. Issiqxona gazlarining koʻpayishi tufayli atmosferaga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
143
chiqarilayotgan karbonat angidrid miqdori ortib, global isish jarayonini
tezlashtirmoqda. Shu bilan birga, gidroenergetika ham xavf ostida, chunki suv
resurslarining kamayishi gidroelektr stansiyalarining samaradorligini pasaytiradi.
Shuning uchun ko‘plab davlatlar qayta tiklanadigan energiya manbalariga, jumladan,
quyosh va shamol energetikasiga eʼtibor qaratmoqda.
Iqlim oʻzgarishining ekologik oqibatlari esa yanada jiddiy boʻlib,
ekotizimlarning buzilishi, hayvon va oʻsimlik turlarining yoʻqolishi va atrof-muhitning
degradatsiyasiga olib kelmoqda. Muzliklarning erishi natijasida dengiz sathining
koʻtarilishi orol davlatlari va qirgʻoqboʻyi hududlari uchun katta xavf tugʻdirmoqda.
Oʻrmonlarning kesilishi va choʻllanish jarayonining tezlashishi natijasida biologik
xilma-xillik kamayib bormoqda. Dengiz va okeanlarda suv haroratining ortishi
natijasida marjon riflari yemirilmoqda, bu esa butun suv ekotizimi uchun katta xavf
tugʻdiradi. Iqlim oʻzgarishining oldini olish va uning salbiy taʼsirlarini kamaytirish
uchun xalqaro hamkorlik muhim ahamiyatga ega. Parij kelishuvi va boshqa xalqaro
shartnomalar doirasida issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish, ekologik
barqarorlikni taʼminlash va yashil texnologiyalarni rivojlantirish boʻyicha qator chora-
tadbirlar amalga oshirilmoqda. Har bir davlat oʻz milliy strategiyasini ishlab chiqib,
atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha faol harakat qilishi lozim. Qayta tiklanadigan
energiya manbalariga oʻtish, ekologik taʼlimni kengaytirish va aholi ongini oshirish
muhim ahamiyat kasb etadi. Iqlim oʻzgarishi butun insoniyat uchun dolzarb muammo
boʻlib, uning iqtisodiy va ekologik oqibatlari tobora chuqurlashib bormoqda. Ushbu
muammolarni hal qilish uchun global hamkorlik, innovatsion texnologiyalar va
barqaror rivojlanish tamoyillariga rioya qilish muhimdir. Faqatgina birgalikdagi saʼy-
harakatlar bilan kelajak avlodlar uchun sogʻlom va xavfsiz yashash muhitini taʼminlash
mumkin.
Iqlim oʻzgarishi bugungi dunyoning eng dolzarb muammolaridan biri boʻlib,
uning iqtisodiy va ekologik oqibatlari butun sayyoraga jiddiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Global isish, yogʻingarchilik rejimining oʻzgarishi, qurgʻoqchilik va ekstremal ob-
havo hodisalari natijasida qishloq xoʻjaligi, sanoat, transport va energetika sohalari
katta zarar koʻrmoqda. Xususan, hosildorlikning kamayishi va suv resurslarining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
144
tanqisligi oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solib, narxlarning oshishiga va ijtimoiy
tengsizlikning kuchayishiga sabab boʻlmoqda. Sanoat va transport infratuzilmasiga
taʼsir etayotgan tabiiy ofatlar iqtisodiy yoʻqotishlarni yanada oshirmoqda. Energetika
sohasida esa anʼanaviy yoqilgʻi turlaridan foydalanish natijasida issiqxona gazlari
chiqarilishi ortib, ekologik muhitga zarar yetkazmoqda. Qayta tiklanadigan energiya
manbalariga oʻtish va ekologik barqarorlikni taʼminlash dolzarb vazifa boʻlib
qolmoqda. Ekologik jihatdan olganda, iqlim oʻzgarishi natijasida ekotizimlarning
buzilishi, hayvon va oʻsimlik turlarining kamayishi, tabiiy resurslarning
degradatsiyaga uchrashi tobora kuchayib bormoqda. Muzliklarning erishi natijasida
dengiz sathi koʻtarilib, qirgʻoqboʻyi hududlar va orol davlatlari suv ostida qolish xavfi
ostida turibdi. Oʻrmonlarning kesilishi va choʻllanish jarayonining tezlashishi global
bioxilma-xillikka jiddiy tahdid solmoqda. Okeanlarning isishi natijasida marjon riflari
yemirilmoqda, bu esa butun dengiz ekotizimiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Atmosferaning ifloslanishi natijasida inson salomatligiga ham zarar yetib, turli nafas
yoʻllari kasalliklari, yurak-qon tomir kasalliklari va boshqa sogʻliq muammolari ortib
bormoqda. Iqlim oʻzgarishining oldini olish va uning salbiy oqibatlarini kamaytirish
uchun global darajada hamkorlik qilish muhim ahamiyatga ega. Parij kelishuvi kabi
xalqaro bitimlar issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishga qaratilgan boʻlsa-da,
har bir davlat oʻz milliy strategiyasini ishlab chiqishi va barqaror rivojlanish
yoʻnalishida faol harakat qilishi lozim. Qayta tiklanadigan energiya manbalariga oʻtish,
yashil texnologiyalarni rivojlantirish va atrof-muhitni muhofaza qilish iqlim
oʻzgarishining salbiy oqibatlarini kamaytirishga yordam beradi. Shu bilan birga,
ekologik taʼlim va aholi ongini oshirish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Insoniyat
kelajak avlodlar uchun barqaror yashash sharoitlarini taʼminlashni istasa, hozirdan
ekologik masʼuliyatni his qilishi va o‘z hayot tarzini o‘zgartirishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Abdurahmonov Q.X. Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi. – Toshkent Fan,
2015. 43 b
2.
Salohiddinov M. Iqlim oʻzgarishi va uning oqibatlari. – Toshkent Ekosan, 2018.
90 b
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
145
3.
Joʻrayev H. Global isish va ekologik muammolar. – Samarqand Zarafshon,
2020. 109 b
4.
Karimov A. Atrof-muhitni muhofaza qilish asoslari. – Toshkent Oʻzbekiston,
2017. 43 b
5.
Xolmatov Sh. Iqlim oʻzgarishi va barqaror rivojlanish. – Buxoro Buxoro
nashriyoti, 2019. 65 b
6.
Oʻzbekiston Respublikasi ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat
qoʻmitasi hisobotlari, 2021. 99 b
7.
Xalqaro ekologik tashkilotlarning iqlim oʻzgarishi boʻyicha tadqiqotlari. – BMT
atrof-muhit dasturi, 2022. 84 b
8.
Rasulov R. Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. – Namangan Ilm ziyo,
2020. 77 b
9.
Mustafoyev U. Suv resurslari va iqlim oʻzgarishi. – Toshkent Fan va
texnologiya, 2016. 98 b
10.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari Atrof-muhitni
muhofaza qilishga doir hujjatlar to‘plami, 2021. 54 b
11.
Parij kelishuvi va xalqaro ekologik bitimlar. – BMT iqlim o‘zgarishi bo‘yicha
hisobotlari, 2023. 107 b
12.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika qo‘mitasi Ekologiya va iqtisodiy
barqarorlik bo‘yicha statistik ma’lumotlar, 2022. 43 b
13.
Qodirov B. Iqlim o‘zgarishining iqtisodiy oqibatlari. – Toshkent Iqtisodiyot,
2018. 56 b
14.
Internet manbalari: BMT, Jahon Banki, Xalqaro energiya agentligi rasmiy
saytlari.
