MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
91
“ GLOBAL EKOLOGIK SIYOSATLAR VA ULARNING MAHALLIY
JAMIYATLARGA TA’SIRI ”
TDTrU Sotsiologiya yo’nalishi 2-bosqich talabasi
Maxamatiminova Durdonaxon Farxot qizi
TDTrU Sotsiologiya yo’nalishi 2-bosqich talabasi
Xusanova Durdona Abdusattor qizi
Matkarimova Jamila Durdiyevna TDTrU f.f.d.(DSc), v.b.professor
Annotatsiya: Ushbu maqolada global ekologik siyosatlarning shakllanishi,
asosiy yo‘nalishlari va ularning mahalliy jamiyatlar hayotiga ta’siri tahlil qilingan.
Jahon miqyosida ekologik muammolarni hal qilishga qaratilgan siyosiy tashabbuslar,
“Yashil iqtisodiyot”, barqaror rivojlanish maqsadlari kabi dasturlar asosida olib
borilayotgan faoliyat ko‘rib chiqilgan.
Mahalliy darajadagi ekologik muammolar, ularni boshqarishdagi davlat
siyosati, fuqarolik jamiyati va aholining ekologik ongini oshirish borasidagi
tashabbuslar ham tahlil etilgan.
Kalit so'zlar: global ekologik siyosat, barqaror rivojlanish, yashil iqtisodiyot,
ekologik xavfsizlik, mahalliy jamiyat, atrof-muhit muhofazasi.
Bugungi kunda global ekologik muammolar dunyoning barcha mamlakatlari
va jamiyatlarini birlashtiruvchi umumiy masalalarga aylangan. Iqlim o‘zgarishi,
havoning ifloslanishi, suv resurslarining kamayishi va tabiatning yo‘qolishi kabi xavf-
xatarlar global miqyosda ekologik siyosatlarni shakllantirishni zaruriyatga aylantirdi.
Global ekologik siyosatning asosiy yo‘nalishlari barqaror rivojlanishni ta’minlash,
tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik xavfsizlikni ta’minlashga
qaratilgan. Biroq, bunday siyosatlarning amalga oshirilishi faqat global darajadagi
tashabbuslar bilan cheklanmaydi. Mahalliy jamiyatlar va ularning ekologik salohiyati
ham bu jarayonda katta ahamiyatga ega. Maqolada global ekologik siyosatlarning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
92
mahalliy jamiyatlarga ta’siri, ayniqsa, ekologik ta’lim, fuqarolik jamiyati va davlat
siyosati bilan bog‘liq jihatlar tahlil etiladi.
Global ekologik siyosatlarning yirik asosiy tashabbuslari xalqaro miqyosda
amalga oshirilayotgan jarayonlar asosida shakllanadi. “Yashil iqtisodiyot” modeli ham
ekologik siyosatlarning yangi yondashuvini namoyish etadi. Yashil iqtisodiyot atrof-
muhitga zarar yetkazmasdan iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga harakat qiladigan
tizimdir. Uning asosiy maqsadi barqaror iqtisodiy o‘sish, atrof-muhitni muhofaza
qilish va jamiyatning ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishdir. Bunda mahalliy jamiyatlar
ham yirik o‘yinchilardan biridir, chunki ularning ekologik ongi va faolligi bu
siyosatlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishida katta rol o‘ynaydi.
Bundan tashqari, mahalliy darajadagi ekologik muammolar ham davlatlar
siyosatiga ta’sir ko‘rsatadi. Mahalliy jamiyatlar o‘rtasida ekologik masalalarga bo‘lgan
yondashuvlar farq qilishi mumkin, chunki har bir hudud o‘zining tabiiy resurslariga,
iqtisodiy holatiga va ijtimoiy sharoitlariga ega. Masalan, qishloq joylarda ekologik
ta’lim va mahalliy resurslarni samarali boshqarish muhim ahamiyatga ega bo‘lishi
mumkin, shuningdek, urbanizatsiya jarayonlari davom etayotgan shahar hududlarida
atrof-muhitni muhofaza qilish va yashil hududlarni kengaytirish kerak.
Ekologik siyosat - bu turli iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy strukturalarning atrof-
muhitni muhofaza qilish va tabiatni asrash sohasidagi strategiyani shakllantirish va
amalga oshirishga yo‘naltirilgan o‘zaro faoliyati. Uning mohiyati turli ijtimoiy
guruhlarning manfaatlarini balanslash, shuningdek, ushbu maqsadlar va vazifalarni
amalga oshirishda amalga oshirilayotgan harakatlar ustidan nazoratni tashkil etishdir.
Ekologik siyosat jarayoniga ekologik muammolarni yaratuvchi subyektlar ham kiradi.
Ekologik boshqaruv - bu boshqaruv organlari va idoralarining tizimi bo‘lib, har
bir elementi o‘zining aniq joyi va funksiyasiga ega. Ekologik boshqaruv siyosiy
jarayonni emas, balki kundalik ishlarni amalga oshirish, joriy nazoratni ta’minlash va
boshqalarni o‘z ichiga oladi. Boshqaruv samaradorligi ko‘p jihatdan davlatning
ekologik siyosiy strategiyalariga va ularning xarakteriga bog‘liq.
O’zbekistonning davlat ekologik siyosatini tadqiq qilishda, uning qanday
rivojlanish bosqichida ekanligini, modernizatsiya tendensiyalarining mavjudligini,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
93
G‘arb boshqaruv modellari to‘g‘ridan-to‘g‘ri O’zbekiston hududlariga qo‘llanilsa,
yaxshi natijalarga olib kelishi mumkin.
Global ekologik siyosatlar nafaqat davlatlar o‘rtasidagi hamkorlikni talab
qiladi, balki mahalliy darajadagi amaliyotlarning muhimligini ham ko‘rsatadi.
Barqaror rivojlanish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash uchun global va mahalliy
darajadagi siyosatlarning uyg‘unligi zarur. Mahalliy jamiyatlar ekologik siyosatlarning
samarali amalga oshirilishida bevosita ishtirok etishlari kerak. Ekologik ta’lim,
fuqarolik jamiyatining faolligi, davlat siyosatining barqaror rivojlanishga qaratilgan
yondashuvi — bu barchasi muvaffaqiyatli ekologik kelajakni ta’minlash uchun zarur
omillardir. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun global ekologik
siyosatlarni milliy sharoitga moslashtirish, ijtimoiy va iqtisodiy ehtiyojlarni hisobga
olgan holda amalga oshirish alohida muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.
1.
Gavrilov V. I. (2016). Ekologik boshqaruv va barqaror rivojlanish. Moskva:
Ekonomika.
2.
Sharipov T. T. (2018). Rossiyada ekologik siyosat va uning rivojlanishi. Sankt-
Peterburg: Universitet nashriyoti.
3.
BMT (2019). Xotin-qizlar: ekologik xavf va barqaror taraqqiyot. BMT Xotin-
qizlar tashkiloti, 2019-2020 yillar.
4.
Kuzovkin A. S. (2017). Sanoat va ekologiya: muammo va yechimlar. Moskvada:
Yangi nashr.
5.
Shakhovskaya E. V. (2020). Ekologik siyosat va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish:
Rossiya misolida. Ekologiya va ijtimoiy tizimlar, 9(1), 45-56.
