MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
110
KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH-JAMIYAT TARAQQIYOTINING
ENG MUHIM ASOSI
Xusanova Durdona Abdusattor qizi TDTrU
Sotsiologiya yo`nalishi 2 bosqich talabasi
Matkarimova Jamila Durdiyevna
TDTrU f.f.d.(DSc), v.b.professor
Annotatsiya: Ushbu maqolada bugungi kunda davlatlar, jamiyatlar
taraqqiyotida jiddiy to‘siq bo‘layotgan, davlatlarni yemirib bitirayotgan korrupsiya
illatining qisqacha kelib chiqish tarixi, kishilar tafakkuriga singish jarayoni, davlat va
jamiyat uchun moddiy, ma’naviy oqibatlari hamda unga qarshi samarali kurash
yo‘llari tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: Davlat boshqaruvi, xavfsizlik, korrupsiya, pora, poraxo‘rlik,
ta’ma, taraqqiyot, manfaat.
АННОТАЦИЯ В статье представлена краткая история коррупции,
которая сегодня является серьезным препятствием для развития государств и
обществ, процесса ассимиляции в мышлении людей, материальных и духовных
последствий для государства и общества и эффективной борьбы с ней.
Ключевые слова: государственное управление, безопасность, коррупция,
взяточничество, коррупция, вкус, развитие, интерес.
ABSTRACT This article provides a brief history of corruption, which today is
a serious obstacle to the development of states and societies, the process of assimilation
into people's thinking, the material and spiritual consequences for the state and society,
and the effective fight against it. were analyzed.
Keywords: public administration, security, corruption, bribery, corruption,
taste, development, interest.
Hech kimga sir emaski, jamiyatlarni ich-ichidan yemirib, uning taraqqiyoti,
kelajak hayotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatuvchi korrupsiya illati bugun biz o‘zbeklarning
kundalik turmushida ham stixiyali ko‘rinishda, u yoki bu shaklda ko‘p uchrab turadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
111
Ishni, o‘zi barchaning tilidan tushmaydigan korrupsiya so‘zi qachon, qayerda paydo
bo‘lgan, u qanday ma’nolarda qo‘llaniladi degan savollarga javob izlashdan boshlasak,
to‘g‘ri bo‘lar edi nazarimizda. Shuni alohida e’tiborga olish kerakki, korrupsiya
ijtimoiy munosabatlar tizimidagi eng qadimgi hodisalardan biri bo‘lib, “bu ijtimoiy
tuzum qanday bo‘lishidan qat’iy nazar, odamlar hayotini boshqaradigan ijtimoiy tuzum
bilan bir xil qadimiy hodisa hisoblanadi”. Tabiiyki, tarixiy jarayon davomida bu hodisa
muttasil o‘zgarib boradi, siyosiy va iqtisodiy tartib murakkablashib borishi bilan uning
namoyon bo‘lishining yangi shakllari vujudga keladi.
Korrupsiya (lot. Corrumpere — buzmoq) termini odatda mansabdor shaxslar
tomonidan unga berilgan mansab vakolatlari va huquqlardan o‘zlarining shaxsiy
manfaatlarini ko‘zlab qonunchilik va ahloq qoidalariga zid ravishda foydalanishini
anglatadi[2]. Korrupsiyaning tarixiy ildizlari qadimgi davrlarga borib taqalib, u
ehtimol kishilik jamiyati tarkib topgan davrlarda shakllangan, yoki qabilada ma’lum
mavqega ega bo‘lish uchun qabila sardorlariga sovg‘alar berish odatidan kelib chiqqan
deb taxmin qilinadi. O‘sha davrlarda bu normal holat sifatida qabul qilingan. Biroq
davlat apparatining murakkablashuvi va markaziylashuvi korrupsiyaning davlat
rivojlanishiga katta to‘siq ekanligini ko‘rsatdi. Korrupsiyaga qarshi kurashgan birinchi
davlat sifatida qadimgi Shumerning Lagash shahar-davlati hukmdori Uruinimgina tan
olinadi “Til uchida topilgan asal yoki zaharni tatib ko‘rmaslikning iloji bo‘lmaganidek,
qirolning mol-mulkidan davlat xizmatchisi ham bir oz bo‘lsa-da, foydalanmasligi
mumkin emas”. Bunday holni biz qadimgi Misr hayotida ham uchratishimiz mumkin
bo‘lgan, chunki firavnlar davrida ulkan byurokratik tizim shakllangan bo‘lib,
dehqonlar,
hunarmandlar
va
hatto
harbiylarga
nisbatan
qonunbuzarlik,
o‘zboshimchalik qilishga imkon bergan. Korrupsiya davlatning obro‘siga juda qattiq
putur yetkazadi. Dunyoning yetakchi dinlarida ham birinchi navbatda huquqni
muhofaza qiluvchi organlarning poraxo‘rligi qattiq qoralanadi. Jumaladan, Injilda
“Sovg‘alarni qabul qilma, chunki sovg‘a ko‘rni ko‘radigan qiladi va haqiqatni
o‘zgartiradi” deyilgan bo‘lsa, Qu’roni Karimda “Boshqalarning mulkini nohaq yo‘l
bilan olmangiz va boshqalarga tegishli bo‘lgan narsalarni olish uchun o‘z
mulkingizdan hokimlaringizga pora qilib uzatmangizlar” deyilgan. Umuman olganda,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
112
korrupsiya jiddiy axloqiy, iqtisodiy va siyosiy muammolarga sabab bo‘lib, davlat va
jamiyat boshqaruvni buzadi, qolaversa, rivojlanishga to‘sqinlik qilib, raqobat muhitini
inkor qiladi. Oqibatda, adolatsizlik avj olib, inson huquqlari poymol bo‘lishi va
qashshoqlikni ortishiga olib keladi. Bundan tashqari, biznes yuritish qiymatini oshib,
noaniqlik tijorat operatsiyalari ichiga joriy, tovarlar va xizmatlar narxini ham
oshishiga, mahsulot va xizmatlar sifatini pasayishiga, davlat muassasalariga
ishonchsizlikka hamda bozorlardan samarali foydalanishga sun’iy g‘ovlar paydo
bo‘lishiga olib keladi. Korrupsiya barcha davlatlarga xos bo‘lgan va har doim mavjud
bo‘lgan butun ijtimoiy boshqaruv tizimining eng daxshatli illati hisoblanib, u faqat turli
darajadagi faollikdagi ijtimoiy munosabatlar tizimiga ta’sir qildi, ba’zan shunday
faollik darajasiga ega bo‘ldiki, u bu munosabatlarning tartibga soluvchisiga aylandi,
qonunni almashtirdi yoki unga parallel ravishda harakat qildi va shu bilan davlat
hokimiyatini zaiflashtirdi.
Shuningdek,
mazkur
Farmon
asosida
quyidagi
chora-tadbirlarni
bosqichmabosqich amalga oshirish belgilanligi ahamiyatlidir, xususan: 2020–2021
yillarda barcha davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarida korrupsiyaga qarshi ichki
nazorat tizimi (“komplayens-nazorat”) ni bosqichmabosqich joriy etish; davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlarining korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi
faoliyati, shuningdek ushbu sohadagi davlat va boshqa dasturlar samaradorligini
monitoring qilish hamda baholash imkonini beruvchi E-Anticor.uz elektron
platformasini joriy etish; korrupsiya holatlari haqida xabardor qilish imkonini beruvchi
maxsus mobil dasturiy taʼminotni joriy etish.
ADABIYOTLAR:
1. Хрестоматия государства и права зарубежных стран. Древность и Средние
века / сост. В. А. Томсинов. -М.: Зерцало, 1999; 2004. — С. 56.
2. https://minek.rk.gov.ru/ru/structure/539 – Коррупция: понятие, виды, история
появления и развития
3. https://anticorruption.uz/en/item/what-is-corruption - O’zbekiston Respublikasi
Korrupsiyaga qarshi kurash agentligi
4. https://ru.wikipedia.org/wiki/Коррупция - korrupsiya tushunchasi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
113
5.
https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/chapter-one_-
corruptionsh-9780815727910.pdf –One the gift in antiquity. Exchange, Favor, and
Sacrifi ce, from Hammurabi to the Bible. P. 21
6. Qur’oni Karim. Baqara surasi, 188-oyat.
7. https://minek.rk.gov.ru/ru/structure/539 – Коррупция: понятие, виды, история
появления и развития
