MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
148
YOSHLAR ORASIDA BANDLIK MUAMMOSI VA UNI HAL
QILISH YO’LLARI: IJTIMOIY YONDASHUV
Shahriyor Aslonov
Bahodirov Vosilxon
Nazarova Nilufar Jo’rayevna
Toshkent Davlat Transport universiteti Ijtimoiy fanlar kafedrasi dotsent
v.b.(PhD)
ANNOTATSIYA:
Mazkur maqolada yoshlar bandligining ijtimoiy-iqtisodiy
ahamiyati, mavjud muammolar va ularni hal qilishda ijtimoiy yondashuvning o‘rni
yoritiladi. Statistik ma’lumotlar, tahliliy yondashuv va ijtimoiy faoliyat mexanizmlari
asosida tahlil etilgan bu tadqiqot, yoshlarga nisbatan zamonaviy mehnat bozori
talablari, davlat siyosatining yo‘nalishlari va jamoatchilik instituti bilan hamkorlikda
amalga oshirilayotgan ishlarni o‘rganishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar
: yoshlar bandligi, mehnat bozori, ijtimoiy yondashuv, ishsizlik,
ijtimoiy institutlar, siyosiy strategiya, mehnat migratsiyasi
АННОТАЦИЯ:
В статье подчеркивается социально-экономическое
значение занятости молодежи, существующие проблемы и роль социального
подхода в их решении. Целью данного исследования, основанного на
статистических данных, аналитических подходах и механизмах социального
воздействия, является изучение современных требований рынка труда к
молодежи, направлений государственной политики и работы, проводимой
совместно с государственными учреждениями.
Ключевые слова:
занятость молодежи, рынок труда, социальный
подход, безработица, социальные институты, политическая стратегия,
трудовая миграция.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
149
ANNOTATION:
This article discusses the socio-economic significance of
youth employment, existing problems and the role of a social approach in solving
them. This study, which is based on statistical data, analytical approaches and
mechanisms of social activity, aims to study the requirements of the modern labor
market for young people, directions of state policy and work carried out in
cooperation with public institutions.
Keywords:
youth employment, labor market, social approach, unemployment,
social institutions, political strategy, labor migration
KIRISH
Yoshlar har bir jamiyatning eng faol, intellektual va ijtimoiy salohiyatga ega
qatlamidir. Ularning bandligi, ya’ni foydali mehnat faoliyatiga jalb etilishi nafaqat
ularning ijtimoiy holatini barqarorlashtiradi, balki mamlakatning umumiy iqtisodiy
o‘sish sur’atlarini belgilovchi muhim omillardan biridir. Ammo so‘nggi yillarda
O‘zbekistonda ham, jahonda ham yoshlar orasida ishsizlik muammosi dolzarb tus
olmoqda
1
. Bu holat ijtimoiy beqarorlik, migratsiya, salbiy kayfiyat va hatto
jinoyatchilikning ortishiga olib kelmoqda. Shu bois, yoshlar bandligini ta’minlashga
ijtimoiy yondashuv asosida qarash, nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlashda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada ushbu muammoga
ijtimoiy nuqtai nazardan yondashilgan holda, mavjud holat tahlili, mavjud
resurslardan samarali foydalanish va istiqbolli strategiyalar ko‘rib chiqiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Yoshlar bandligi masalasi sotsiologiya, iqtisodiyot, demografiya va
siyosatshunoslik fanlarining kesishma nuqtasida tahlil etiladi. Dunyo tajribasida bu
boradagi muhim tadqiqotlar – Maslowning ehtiyojlar nazariyasi, Beckerning inson
kapitali nazariyasi, Giddensning strukturaviy sotsiologiyasi yoshlar bandligi
muammolarini tushunishda asos bo‘lib xizmat qiladi.
Mahalliy mualliflar orasida esa A.Xayitov, M.Mirzayev, N.Komilova kabi
olimlarning asarlarida O‘zbekistonda yoshlar bandligi, mehnat migratsiyasi va ta’lim-
1
Komilova N. "Yoshlar va zamonaviy ijtimoiy institutlar". Samarqand: SIES, 2020. – B. 48–66.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
150
mehnat bozorining o‘zaro aloqadorligi chuqur o‘rganilgan. Xususan, Xayitov
2
(2021)
yoshlar orasidagi ishsizlikning asosiy sabablari sifatida kasbiy mos kelmaslik,
raqobatbardosh kadrlar tayyorlanmasligi va hududiy tengsizliklarni ko‘rsatgan
3
.
Ushbu maqolada zamonaviy statistik ma’lumotlar, rasmiy davlat hisobotlari,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlari va xalqaro tashkilotlar hisobotlari
asosida tahliliy va tavsifiy metodlardan foydalanildi. Respondentlar ishtirokida
o‘tkazilgan sotsiologik so‘rov natijalari ham muhokamaga asos bo‘ldi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra,
2023-yil holatiga respublika bo‘yicha mehnatga layoqatli aholining 34 foizini yoshlar
(16–30 yosh) tashkil qiladi. Ulardan faqatgina 61 foizi rasmiy bandlikda ishtirok
etmoqda. Bu esa 39 foiz yoshlar ishsizlik yoki norasmiy bandlikda ekanligini
ko‘rsatadi.
1-jadval. O‘zbekistonda yoshlar bandligining statistik ko‘rsatkichlari (2023)
Ko‘rsatkichlar
Miqdori
16–30 yoshdagi aholining umumiy soni 9,4 million
Band bo‘lgan yoshlar
5,7 million
Norasmiy band yoshlar
2,1 million
Ishsiz yoshlar
1,6 million
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, ishsiz yoshlar soni 1,6 million atrofida bo‘lib, bu
yuqori ko‘rsatkich hisoblanadi. Bu holatga olib kelayotgan asosiy sabablar
quyidagilar: oliy ta’lim muassasalarining mehnat bozori ehtiyojlariga mos kelmasligi,
hududiy iqtisodiy rivojlanishdagi tafovutlar, innovatsion sohalarda ish o‘rinlarining
yetarli emasligi.
2
Xayitov A. "Yoshlar bandligi va mehnat bozori muammolari". Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. – B. 67–85.
3
Mirzayev M. "O‘zbekistonda ijtimoiy siyosat: istiqbollar va muammolar". Toshkent: Ma’naviyat, 2019. –
B. 123–140.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
151
2-jadval. Yoshlar bandligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar (sotsiologik so‘rov
natijasi, N=1000)
Sabablar
Foizda
Mutaxassislik bo‘yicha ish yo‘qligi 35%
Ish haqi pastligi
22%
Hududda ish joyi yetishmasligi
18%
Malaka yetarli emasligi
15%
Shaxsiy sabablarga ko‘ra ishlamaslik 10%
So‘rov natijalariga ko‘ra, yoshlar bandligiga asosiy to‘siq bu – ta’lim bilan
mehnat bozori o‘rtasidagi nomutanosiblikdir. Shuningdek, bandlikka ijtimoiy
yondashuvda quyidagi yo‘nalishlar muhim: davlat grantlarini mehnatga yo‘naltirish,
kasb-hunar maktablarining jozibadorligini oshirish, yosh tadbirkorlarni qo‘llab-
quvvatlash, jamoatchilik nazoratini kuchaytirish.
XULOSA
Yoshlar bandligi – bu nafaqat iqtisodiy, balki sotsiologik va siyosiy masala
hamdir. Uni hal qilishda ijtimoiy yondashuv asosiy vositalardan biri sifatida ko‘rilishi
kerak. Bu yondashuv orqali yoshlarning faolligi, ijtimoiy mas’uliyati, jamoaga
daxldorlik hissi oshadi. Mamlakatda yoshlarga oid davlat siyosatining muhim
yo‘nalishi sifatida ularni kasbiy jihatdan tayyorlash, zamonaviy sohalarga
yo‘naltirish, ijtimoiy-iqtisodiy loyihalarga jalb etish ko‘zda tutilgan.
Biroq, amaliyotda hali ham muammolar mavjud – xususan, qishloq joylarda
ish o‘rinlarining yetishmasligi, mehnat sharoitlarining og‘irligi, gender tenglikning
to‘liq ta’minlanmasligi va xorijga mehnat migratsiyasi. Shuning uchun quyidagi
takliflar ilgari suriladi:
Oliy ta’lim tizimini mehnat bozori ehtiyojlari bilan uyg‘unlashtirish uchun
korxonalar bilan hamkorlikdagi dual ta’lim tizimlarini joriy etish;
Yoshlar uchun innovatsion tadbirkorlik infratuzilmasini (startap markazlari,
texnoparklar) har bir hududda rivojlantirish;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
152
Mahalla va jamoatchilik institutlari orqali ijtimoiy bandlikni kengaytirish,
xususan, ijtimoiy xizmat ko‘rsatish sohalarida yoshlar bandligini oshirish;
Kasb-hunar maktablarini xalqaro standartlarga moslashtirish va amaliyotga
asoslangan ta’limni kuchaytirish;
Ishsiz yoshlarni aniqlash va ularni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
mexanizmlarini mustahkamlash.
Yoshlar bandligini ta’minlash orqali mamlakatda ijtimoiy barqarorlikka,
iqtisodiy o‘sishga va fuqarolik jamiyati taraqqiyotiga erishiladi. Bu esa ijtimoiy
taraqqiyotning asosiy ko‘rsatkichlaridan biri sifatida baholanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Xayitov A. "Yoshlar bandligi va mehnat bozori muammolari". Toshkent:
Iqtisodiyot, 2021. – B. 67–85.
2.
Mirzayev M. "O‘zbekistonda ijtimoiy siyosat: istiqbollar va muammolar".
Toshkent: Ma’naviyat, 2019. – B. 123–140.
3.
Komilova N. "Yoshlar va zamonaviy ijtimoiy institutlar". Samarqand: SIES,
2020. – B. 48–66.
4.
Giddens A. "Sociology". Cambridge: Polity Press, 2017. – P. 233–250.
5.
Becker G. "Human Capital". Chicago: University of Chicago Press, 1993. – P.
17–35.
6.
Maslow A. "Motivation and Personality". New York: Harper & Row, 1954. –
P. 95–108.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi hisobotlari. 2023-yil.
www.stat.uz
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 20-iyundagi PF–153-son
Farmoni. "Yoshlar siyosatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida". –
www.lex.uz
