ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1826
МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА БОЛАЛАРНИ САНОҚКА
ЎРГАТИШНИНГ ИЛМИЙ-АМАЛИЙ АСОСЛАРИ.
Шанасирова З.Ю.
Доцент., ЧДПУ.
Казоқов Р.Т.
Катта ўқитувчи., ЎзДЖТСУ.
Носирова З.
Катта ўқитувчи., ЧДПУ.
Холматова С.К.
Катта ўқитувчи., ЧДПУ.
Азаматова Д.Ш.
Ўқитувчи., ЧДПУ.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15575269
Аннотация. Мазкур мақолада мактабгача ёшдаги болаларни саноқка
ўргатишнинг мақсади, вазифалари, педагогик ва психологиявий асослари ҳамда амалий
усул ва воситалари ёритиб берилади. Болаларда мантиқий фикрлаш, диққат ва хотирани
ривожлантиришда саноқка ўргатишнинг аҳамияти таъкидланади.
Кириш.
Мактабгача таълим инсоннинг барча ҳаёти давомидаги таълими ва тарбияси учун
пойдевор ҳисобланади. Ушбу босқичда боланинг ақлий, жисмоний ва руҳий
ривожланишига асос солинади. Айниқса, болаларни саноқка ўргатиш — уларнинг
мантиқий фикрлаш қобилияти, муҳитни идрок қилиш, анализ ва синтез қилиш
салоҳиятини шакллантиради.
Асосий қисм.
Саноқка ўргатишнинг мақсади ва вазифалари
Мактабгача ёшдаги болаларни саноқка ўргатишдаги асосий мақсад — уларда
миқдорни англаш, рақамлар билан танишиш ва ҳисоблашга қизиқиш уйғотишдир. Ушбу
жараёнда қуйидаги вазифалар амалга оширилади:
•
Рақамлар ҳақида умумий тушунча бериш;
•
Миқдорий ва тартибий саноқни ўргатиш;
•
Предметлар гуруҳини солиштириш;
•
Қўшиш ва айиришнинг бошланғич тушунчаларини шакллантириш.
Методик ёндашувлар.
Саноқка ўргатишда қуйидаги методик ёндашувлар самарали ҳисобланади:
•
Кўргазмали метод
: предметлар, шакллар ва ранглар орқали санаш;
•
Ўйинли фаолият
: рангли кубиклар, мозаикалар, конструкторлар, ўйинчоқлар
орқали машқлар;
•
Интерактив усуллар
: гуруҳли иш, топшириқлар, савол-жавоб;
•
Таълимий мультфильм ва қўшиқлар
: болаларда рақамларни ёдлашни
осонлаштиради.
•
Саноққа ўргатиш бўйича асосий тавсиялар:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1827
•
1. Рақамлар билан таништириш:
•
Аввал 1 дан 5 гача бўлган рақамлар билан таништириш.
•
Рақамларни кўрсатиш, номини айтиш, уларни шакли билан таништириш.
•
Болаларни рақамларни овоз чиқариб айтишига рағбатлантириш.
•
2. Предметлар орқали ҳисоблаш:
•
Кубиклар, ўйинчоқлар, мевалар ёки бошқа реал предметлар ёрдамида санаш.
•
Масалан: “Бу ерда 3 та олма бор, яна 2 тасини қўшсак, неча бўлади?”
•
3. Ўйинлар орқали ўргатиш:
•
“Санаш” ўйини: ўқитувчи ёки тарбиячи нарсаларни кўрсатади, бола эса санайди.
•
“Қайси кўп?” ва “Қайси кам?” каби солиштирувчи ўйинлар.
•
“Рақамни топ” – жавонга ёки деворга ёпиштирилган рақамларни топиш.
•
4. Қўшиқ ва шеърлар ёрдамида:
•
Саноқни ўргатувчи қўшиқлар (масалан: “Бир, икки, уч, тўрт...”) болаларда тезроқ
ёдда қолади.
•
Ритмли шеърлар болаларда рақамларни овоз чиқариб айтишни осонлаштиради.
•
5. Рақамлар билан машқлар:
•
Рақамларни қоғозга ёзиш, уларни рангли қилиб бўяш.
•
Рақамлар билан боғлиқ кроссвордлар, рангли лабиринтлар.
•
6. Кундалик ҳаётдан фойдаланиш:
•
Масалан: “Нонуштада неча та печенье едик?”, “Нега 4 та кружка бор?” каби
саволлар билан болани ўйлашга ундаш.
•
Педагогик ёндашув:
•
Инсонпарварлик
: Ҳар бир боланинг шахсий хусусиятларини инобатга олиш.
•
Қайтар алоқа
: Болаларнинг жавобларини маъқуллаш, хато қилганда тушунтириш.
•
Қайтариш ва такрорлаш
: Ҳар бир дарсда аввалги билимларни мустаҳкамлаш.
•
Интерактив
: Болаларни фаол иштирокчига айлантириш.
Саноқни ўрганиш жараёни болаларда қуйидаги қобилиятларни ривожлантиради:
•
Диққат ва эслаб қолиш қобилияти;
•
Мантиқий фикрлаш ва умумлаштириш;
•
Автоном тарзда фикр юритиш;
•
Қийинчиликни енгиш ва мустақил қарор қабул қилиш.
Хулоса ва тавсиялар.
Мактабгача ёшдаги болаларда саноқ қобилиятини шакллантириш нафақат
уларнинг ақлий ривожи учун, балки кейинги босқичлардаги математик билимларни пухта
ўзлаштириш учун ҳам пойдевор бўлади. Саноқни ўргатишда болаларнинг ёш
хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, ўйинлар, шеърлар, қўшиқлар ва ҳаётий мисоллардан
фойдаланиш тавсия этилади.
REFERENCES
1.
Насырова З. Р., Вахин А. В. ОЦЕНКА МЕТОДОМ ЭПР ВЛИЯНИЯ
ТЕРМОХИМИЧЕСКИХ ПРОЦЕССОВ НА ХАРАКТЕР ПРЕОБРАЗОВАНИЯ
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1828
ОРГАНИЧЕСКОГО
ВЕЩЕСТВА
И
МИНЕРАЛЬНОЙ
МАТРИЦЫ
БИТУМИНОЗНОЙ ПОРОДЫ. – 2024.
2.
Насырова З. Р., Каюкова Г. П., Вахин А. В. ДИФФЕРЕНЦИАЦИЯ СМОЛ,
АСФАЛЬТЕНОВ И КЕРОГЕНОВ ИЗ ПОРОД ДОМАНИКОВЫХ ОТЛОЖЕНИЙ
ТАТАРСТАНА ДО И ПОСЛЕ ОБРАБОТКИ В СВЕРХКРИТИЧЕСКОЙ ВОДЕ
//Химия нефти и газа. – 2022. – С. 311-312.
3.
Каюкова Г. П. и др. Состав и распределение микроэлементов в породах, экстрактах
и асфальтенах из доманиковых отложений разных литолого-фациальных типов
Ромашкинского месторождения //Петролеомика. – 2021. – Т. 1. – №. 1. – С. 57-69.
4.
Петров С. М. и др. ИССЛЕДОВАНИЕ ПРЕВРАЩЕНИЯ ОРГАНИЧЕСКОГО
ВЕЩЕСТВАВ
КАРБОНАТНЫХ
ОТЛОЖЕНИЯХ
СЕМИЛУКСКО-
МЕНДЫМСКОГО ГОРИЗОНТА В ГИДРОТЕРМАЛЬНЫХ УСЛОВИЯХ //Техника
и технология нефтехимического и нефтегазового производства. – 2022. – С. 38-39.
5.
Yuldashevna, Shonasirova Zakhro. "Scientific and theoretical foundations of
environmental education of preschool children."
Academic research in educational
sciences
4 (2020): 950-958.
6.
Yuldashevna, Shonasirova Zakhro. "CREATING A GENERAL CULTURAL
ATTITUDE TOWARDS THE ENVIRONMENT STUDENTS AS A FACTOR IN THE
DEVELOPMENT OF HEALTHY LIFESTYLE."
Academic research in educational
sciences
4 (2020): 966-973.
7.
Kuziboyevna, Kholmatova Salima. "Didactical principles of initial teaching in
mathematics."
Academic research in educational sciences
4 (2020): 885-894.
8.
Akbarov
A.
et
al.
TANLANMANING
ASOSIY
STATISTIK
XARAKTERISTKALARINI
XISOBLASH DASTURINI SHARTLI SXEMASI
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 12-23.
9.
Юсупова З. Э. и др. ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ВА СПОРТДА ЗАМОНАВИЙ
ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ АСОСИДА ЎҚИТИШ ТЕХНОЛОГИЯСИ
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 24-35.
10.
Eshtaev A. K. et al. YUQORI MALAKALI GIMNASTIKACHILARNI HALQADA
BAJARILADIGAN
(KREST,
GORIZONTAL
TURISH,
QALDIRG
‘OCH)
ELEMENTLARINI O ‘RGATISHNING I-BOSQICHI //Modern Science and Research.
– 2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 847-856.
11.
Rasulov
A.
S.,
Kazoqov
R.
T.,
Quvondiqov
J.
I.
14-16
YOSHLI
BELBOG'KURASHCHILARNI
MUSOBAQA
OLDI
SIKLIDA
MAXSUS
TAYYORGARLIGINI OPTIMALLASHTIRISH //Modern Science and Research. –
2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1650-1660.
12.
Ayxodjayeva M. S., Kazoqov R. T., Djurabayev A. M. QISQA MASOFAGA
YUGURUVChILARNING TEXNIKASINI RIVOJLANTIRISH //Modern Science and
Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1442-1450.
13.
Yarashev K. D. et al. SPORTCHI TALABALARNING TABIIY-ILMIY FANLAR
SAVODXONLIGINI BOYITISH //Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №.
4. – С. 1433-1441.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1829
14.
Kazoqov R. T. QISQA MASOFAGA YUGURUVCHI SPORTCHI TALABALARNI
HARAKATLANISH TEXNIKASINI BIOMEXANIK KO ‘RSATKICHLARDAGI
KAMCHILIKLARNI
ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALAR
YORDAMIDA
BARTARAF ETISH HISOBIGA YUGURISH TEXNIKASI TAKOMILLASHTIRISH
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 11. – С. 271-279.
15.
Allamurodov S. I. et al. QISQA MASOFAGA YUGURUVCHILARNING TEXNIK
MAHORATINI
OSHIRISHDA
MASHQ
USULLARINING
ILMIY-ASOSIY
YONDASHUVLARI //Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 5. – С. 1232-
1239.
