ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1693
BAXSHICHILIK VA AN’ANAVIY MUSIQANING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI
Barshinay Matnazarova
Ajiniyoz nomidagi NDPI Pedagogika fakulteti
Musiqa yonalishi 1-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15555472
Annotatsıya. Ushbu maqolada o‘zbek xalqining qadimiy san’at turi bo‘lgan
baxshichilikning ta’limiy, tarbiyaviy va pedagogik imkoniyatlari chuqur tahlil qilinadi.
An’anaviy musiqaning yosh avlodning ma’naviy kamolotiga ta’siri, estetik tarbiyada tutgan
o‘rni, pedagogik jarayondagi samaradorlik jihatidan o‘rganiladi. Musiqa va xalq ijodiyotining
integratsiyasi asosida zamonaviy ta’lim metodikasini boyitish imkoniyatlari yoritiladi.
Kalit sozlar: an’anaviy musiqa, tarbiya, pedagogika, xalq og‘zaki ijodi, milliy o‘zlik.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ БАХШИИЗМА И ТРАДИЦИОННОЙ
МУЗЫКИ
Аннотация. В данной статье всесторонне анализируются образовательные,
воспитательные и педагогические возможности бахшичилик — древнего искусства
узбекского народа. Рассматривается влияние традиционной музыки на духовное
развитие молодёжи, её роль в эстетическом воспитании, а также эффективность в
педагогическом процессе. Освещаются возможности обогащения современной методики
образования за счёт интеграции музыки и народного творчества.
Ключевые слова: традиционная музыка, воспитание, педагогика, устное народное
творчество, национальная идентичность.
PEDAGOGICAL POSSIBILITIES OF BAKHSHIISM AND TRADITIONAL MUSIC
Abstact. This article thoroughly analyzes the educational, moral, and pedagogical
potential of baxshichilik — an ancient art of the Uzbek people. It explores the influence of
traditional music on the spiritual development of youth, its role in aesthetic education, and its
effectiveness in pedagogical processes. The article highlights the opportunities to enrich modern
educational methods through the integration of music and folk art.
Keywords: raditional music, education, pedagogy, oral folk art, national identity.
Har bir xalqning milliy qadriyatlari, urf-odatlari va an’analari uning madaniy merosini
tashkil etadi. O‘zbek xalqining ko‘p asrlik tarixi davomida shakllangan san’at turlari ichida
baxshichilik alohida o‘ringa ega. Bu san’at turi o‘zida musiqiy, adabiy va dramatik unsurlarni
mujassam etib, xalq og‘zaki ijodiyotining eng qadimiy va boy shakli sifatida e’tirof etiladi.
Baxshilar tomonidan ijro etilgan dostonlar, qo‘shiqlar, afsonalar va hikmatli so‘zlar
nafaqat badiiy zavq baxsh etadi, balki yosh avlod tarbiyasida muhim rol o‘ynaydi.Zamonaviy
ta’lim tizimida o‘quvchilarni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash, ularni estetik va ma’naviy
jihatdan boyitish dolzarb masalalardan biridir. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, baxshichilik
san’atining pedagogik imkoniyatlarini aniqlash, uni ta’lim jarayoniga integratsiyalash lozim
bo‘lgan masalalardandir. Baxshilar ijodining chuqur mazmuni, obrazlar tizimi va estetik
yondashuvi orqali o‘quvchilarda vatanparvarlik, insonparvarlik, mehnatsevarlik va halollik kabi
fazilatlarni shakllantirish mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1694
Ushbu maqolada baxshichilik san’atining ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati, uning
pedagogik metodika bilan integratsiya qilish imkoniyatlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Baxshilar
ijodi namunalariga tayangan holda, an’anaviy musiqaning estetik tarbiya vositasi sifatida tutgan
o‘rni ochib beriladi. Maqolaning maqsadi — milliy merosimizni asrab-avaylab, uni bugungi
zamonaviy ta’lim jarayonida samarali qo‘llash usullarini ko‘rsatib berishdir.
Ushbu ilmiy tadqiqotda deskriptiv (ta’riflovchi) va analitik (tahliliy) usullar
uyg‘unlashtirildi. Asosiy maqsad — baxshichilik san’atining pedagogik imkoniyatlarini ilmiy
asosda aniqlash va uni zamonaviy ta’lim jarayonida qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab
chiqishdan iborat.
Tadqiqot quyidagi bosqichlarda amalga oshirildi:
1. Nazariy tahlil: Baxshichilik va an’anaviy musiqaning tarixiy ildizlari, ularning xalq
og‘zaki ijodi va madaniy merosdagi o‘rni o‘rganildi. Bu bosqichda ilmiy adabiyotlar, xalq
dostonlari, baxshi ijodi namunalari tahlil qilindi.
2. Pedagogik-amaliy tahlil: An’anaviy musiqaning ta’lim tizimida qo‘llanish holatlari,
o‘quv dasturlaridagi mavjudlik darajasi, baxshichilik elementlarining maktabgacha va maktab
ta’limida aks etishi o‘rganildi.
3. So‘rovnoma va suhbat usullari: O‘qituvchilar, musiqa fani mutaxassislari va folklorchi
olimlar bilan suhbatlar tashkil etildi. Ularning fikrlari asosida baxshichilikning ta’limiy
ahamiyatiga oid muhim xulosalar ishlab chiqildi.
4. Tadqiqot maydoni: Maqolada Farg‘ona vodiysi, Xorazm viloyati va Surxondaryo
hududlarida faoliyat yuritayotgan baxshilar ijodi va ularning ta’limga ta’siri alohida tahlil qilindi.
5. Taqqoslash usuli: An’anaviy musiqa va baxshichilik san’atining boshqa san’at turlari
bilan o‘zaro bog‘liqligi va farqlari taqqoslab o‘rganildi. Bu orqali uning pedagogik imkoniyatlari
yanada aniq ochib berildi.
Tadqiqot davomida quyidagi natijalarga erishildi:
1. Baxshichilik yosh avlodni ma’naviy tarbiyalashda muhim vosita sifatida xizmat qiladi.
U orqali axloqiy me’yorlar, insoniylik, vatanparvarlik, do‘stlik, halollik kabi tushunchalar
yetkaziladi.
2. Estetik tarbiya vositasi sifatida baxshichilik yoshlarning musiqaga, she’riyatga, so‘z
san’atiga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Bu orqali san’atni idrok qilish va qadrlash hissi kuchayadi.
3. Milliy o‘zlikni shakllantiradi – baxshichilik orqali xalq og‘zaki ijodiyoti, tarixiy
an’analar, xalq donishmandligi yoshlarga yetkaziladi, bu esa ularning milliy g‘ururini
mustahkamlaydi.
4. Ta’lim jarayonida baxshichilikdan foydalanish – baxshi ijodidan dars mashg‘ulotlarida
foydalanish o‘quvchilarning diqqatini jamlash, nutqini rivojlantirish va mustaqil fikrlash
ko‘nikmalarini oshiradi.
5. Musiqiy-ta’limiy dasturlarga integratsiya qilish – maktablarda, kollej va oliy o‘quv
yurtlarida baxshichilik bo‘yicha to‘garaklar tashkil qilish orqali ijodiy fikrlashni rivojlantirish
mumkin.
Bugungi ta’lim jarayoni innovatsion metodlarga tayangan holda amalga oshirilmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1695
Shu sababli, xalq og‘zaki ijodiyoti, xususan baxshichilikni zamonaviy pedagogik
texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish dolzarb masalalardan biridir. Baxshichilik o‘z mohiyatiga
ko‘ra, integratsiyalashgan o‘qitish usullariga juda mos keladi.
Jumladan, ona tili, adabiyot, tarix, musiqa fanlarida dars jarayonlariga baxshi asarlarini
kiritish, bolalarda tarixiy va madaniy tafakkurni rivojlantiradi. Bundan tashqari, xalq
baxshilarining sahnadagi nutqi, ohangdorlik va dramatik ifoda vositalaridan foydalanish usullari
orqali o‘quvchilarda ommaviy chiqish ko‘nikmalari shakllanadi. Bularning barchasi nafaqat
estetik tarbiya, balki kommunikativ va ijtimoiy ko‘nikmalarning rivojlanishiga ham xizmat
qiladi.Baxshichilik madaniy meros sifatida saqlanishi va rivojlanishi kerak bo‘lgan boy
qatlamlardan biri hisoblanadi. Uni ta’lim tizimiga tatbiq qilish orqali nafaqat tarixiy xotira
tiklanadi, balki kelajak avlodda estetik va ma’naviy ong yuqori darajada shakllanadi.
Baxshichilik – o‘zbek xalqining madaniy, tarixiy va axloqiy qadriyatlarini o‘zida
mujassam etgan, ta’limiy-tarbiyaviy imkoniyatlarga boy san’at turi sifatida katta ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada ta’kidlanganidek, baxshichilik orqali yoshlar ongida milliy o‘zlik,
estetik tafakkur va ma’naviy qadriyatlar shakllanadi. Zamonaviy ta’lim tizimi bu qadimiy san’at
turidan foydalanib, tarbiyaviy jarayonlarni yanada boyitishi, ta’lim sifatini oshirishi va madaniy
merosni saqlab qolishda xizmat qilishi lozim.
Shunday ekan, baxshichilikni pedagogik vosita sifatida keng joriy etish, uni xalqchil,
qiziqarli va zamonaviy metodlar asosida ta’lim tizimiga integratsiya qilish – dolzarb va istiqbolli
yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
REFERENCES
1.
Abdurahmonov, A. (2017). O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. Toshkent: Fan va texnologiya
nashriyoti.
2.
A’zamova, M. (2021). “Baxshichilik san’atining yoshlar tarbiyasidagi o‘rni.” Ta’lim va fan
yangiliklari, №3, 44–47.
3.
Ergashev, Q. (2018). Estetik tarbiya nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: O‘qituvchi.
4.
G‘aniyeva, S. (2020). “An’anaviy san’at vositasida o‘quvchilarda milliy o‘zlikni
shakllantirish.” Pedagogik innovatsiyalar jurnali, №2, 61–65.
5.
Jo‘rayev, N. (2015). Baxshichilik va uning janr xususiyatlari. Qarshi: Nasaf nashriyoti.
6.
Yo‘ldoshev, M. (2018). Xalq og‘zaki ijodi va zamonaviy ta’lim. Toshkent: Yangi asr
avlodi.
7.
Nosirova, D. (2019). “O‘zbek baxshichilik an’analari va ularning tarbiyaviy mohiyati.”
Madaniyatshunoslik jurnali, №4, 32–36.
8.
Rasulova, D. (2022). “O‘zbek xalq baxshilarining pedagogik merosi.” Ilm va taraqqiyot,
№1, 50–53.
9.
Tursunov, S. (2016). Musiqa va tarbiya. Toshkent: Sharq nashriyoti. 10
