ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1444
SOCIAL PEDAGOGTIŃ KÁSIPLIK ISKERLIGI
Qálenderova Aqsingúl Quwanıshbay qızı
Ájiniyaz atindaǵi NMPI Pedagogika fakulteti “Pedagogika” tálim baǵdarı 2-G kurs talabası
T.Saparbaev
(ilimiy basshı) NMPI Pedagogika kafedrası professor w.w.a , p.i.k
https://doi.org/10.5281/zenodo.15766916
Annotaciya.
Ilimiy maqalada social pedagogtıń atqaratın xizmetleri,tiykarǵı
waziypaları,social
pedagogtıń
xizmetkerler
menen
birge
islesiw
shárt-
sharayatları,xizmetkerlerdi tańlaw siyaqlı kásiplik iskerlikleri keń sóz etiledi.
Tayanısh túsinikler:
Social-pedagog, social strukturalar, social jumıstı shólkemlestiriw,
social pegagogtiń tiykarǵı waziypası, social pedagog iskerligi, xızmetkerlerdi tańlaw, social
pedagogdıń kásiplik iskerligi.
ПРОФЕССИОНАЛЬНЫЙ ТРУД СОЦИАЛЬНОГО ПЕДАГОГА
Аннотация.
В научной статье широко рассматриваются услуги, выполняемые
социальным работником, основные задачи, условия работы с сотрудниками,
профессиональная роль отбора сотрудников.
Ключевые слова:
Социальный работник, социальные структуры, организация
социальной работы, основная задача социального работника, роль социального
работника, отбор сотрудников, профессиональная роль социального работника.
PROFESSION OF SOCIAL TEACHER
Abstract.
The scientific article broadly discusses the services performed by a social
worker, the main tasks, the conditions for working with employees, and the professional role of
selecting employees.
Keywords:
Social worker, social structures, organization of social work, the main task of
a social worker, the role of a social worker, the selection of employees, the professional role of a
social worker.
Social-pedagogikalıq iskerlik degende social tárbiya jáne social-pedagogikalıq qorǵaw
wazıypaların sheshiwge qaratılǵan iskerlik túsiniledi.Házirgi dáwir sharayatlarında túrli social
strukturalar jumısında social pedagog alıp baratuǵın iskerliginiń tiykarǵı baǵdarları
belgilengen.Bular: materiallıq járdem kórsetiw (pensiyalar hám jeńillikler, kúndelik turmısda
járdem) social jumıstı shólkemlestiriw (xızmetkerlerdi tańlaw); insanǵa tásir kórsetiw-bul
pedagogikalıq hám psixologiyalıq tásir kórsetiw procesi bolıp,usı jumıs menen social pedagog
shuǵıllanadı. Social pedagog jumısınıń mektep pedagogı yamasa klass basshısı jumısından parqı
nede? Pedagog kóbinese klass yamasa gruppa menen isleydi, onıń jumıs metodları tiykarlanıp
topar menen islewdi názerde tutadı.Social pedagog ayırım shaxs, ayırım bala menen, kishi
gruppa menen, arnawlı bir shańaraq menen isleydi. Social pegagogtiń tiykarǵı waziypası-balanı,
óspirimdi social qorǵaw, oǵan social yamasa medicinalıq járdem kórsetiw, onıń tálim alıw, onı
reabilitatsiyaqılıw yamasa jámiyetke kelisiw procesin shólkemlestiriw. Bul wazıypalardı hal
qılıw ushın social pedagog balanı, onıń jaǵdayın úyrenedi, onı jáne de rawajlandırıw jolların
joybarlastiradi. Social pedagog social tárbiya, shańaraqqa tiyisli tárbiya, bala ózligi neligin,
qanday baylanıs usılları bar ekenligin, tárbiyası salmaqli balalar menen islewdiń qásiyetlerin
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1445
biliwi kerek. Oqıtıwshı klass yaki topar menen islesedi, onıń usıll tiykarınan jámáát penen
islesiwi qaratılgan boladı. Sociallıq pedagog ayırım jeke insan menen, ayırım bala, óspirim
menen islesedi, Pedagog topar menen islesetuǵın bolsa, onda kishi topar menen, shanan penen
islessede, oníń hár biri menen ayırıp islesedi. Sociall pedagogtıń tiykarǵı wazıypası balanı,
óspirimdi social qorgaw, ogan sociallıq yaki medicinalıq járdem kórsetiw, oni oqitiw
shólkemlestire biliw, onıń jámiyette beyimlesiwin shólkemlestiredi. Social pedagog iskerliginiń
maqseti balanıń ruwxiy jeńilligi hám qawipsizligi ushın sharayat jaratıw, onıń shańaraǵı, mektep
hám átirapındaǵı oǵan unamsız tásir kórsetiwshi faktorlardan eskertiwshi hám olardı jeńip
ótetuǵın social, xuquqiy, ruwxiy, medicinalıq hám pedagogikalıq mashqalalardi kompleks túrde
sheshiw maqsetinde túrli qánigeler (medicinalıq xızmetkerler, social xızmetkerler hám yuristler)
hám de basqarıw organlar hám mekemelerdiń (tálim, den sawlıqtı saqlaw, social qorǵaw
salasındaǵı ) usı máselege baǵdarlanǵan is-háreketlerin muwapıqlastiturıwda dáldalshı bola
alıwı kerek. Social pedagog iskerligindegi zárúrli jónelis-bul BMSH konvensiyasida daǵaza
etilgen balanıń jasawǵa, saw qáliplesiwge, tálim alıwǵa, óz qarawların erkin ańlatıwǵa,
kemshiliklerdiń hár qanday túrinen qorǵawǵa qaratılǵan huqıqların qorǵaw bolıp tabıladı. Social
pedagog iskerligindegi taǵı bir jónelis-bul balanı qáliplesiwine kómeklesiwshi social joybarlar
hám programmalar, jeke baslamalardı islep shıǵıwda qatnasiw. Pedagogikalıq sheberlik
pedagogtıń jeke sıpatlarına, sonday-aq oniń bilim hám uqıplarına baylanıslı boladı. Har bir
oqıtıwshı jeke insan.Biz,ádette tárbiyalanıwshınıń jeke basının qáliplesiwi haqqında aytamız
da,oqıtıwshı haqqında esten shigaramız.Pedagogtıń jeke bası,onıń tárbiyalanıwshıģa tásir
kórsetiwi ogada ullı,oni pedagogikalıq texnika hesh almastıra almaydı.Oqtiwshi miyneti
intellektuallı, psixologiyalıq, ruwxıy, aqılıy hám fizikalıq kúsh salıwlardı talap etedi. Sonlıqtan,
pedagog óz uqıbın biliwi, ol qalay tabısqa erisiwi hám óziniń kemshiliklerin biliwi tiyis. Geypara
oqıtıwshılar sózge sheshen bolsa, basqası balalar energiyasın bilip, olarda qızıǵıwshılar payda ete
aladı. Pedagogtıń balaga tásir kórsetiwi onıń jeke sıpatlarına baylanıslı boladı. "Social pedagog"
lawazımı hám kásibi XXasir ásirese, 1970-1980-jıllarda social máseleler kúsheygen dáwirde
qáliplese baslaǵan. Bul termin birinshi náwbette Batıs mámleketlerinde, keyin bolsa basqa
mámleketlerde qollanila baslandı.
Social pedagogtin qáliplesiwine sebep bolǵan faktorlar:
1. Social máseleler kusheytiwi.
2.Qalalarda xalıq tıǵızlıǵı asıwı.
3.Shańaraqqa tiyisli qatnaslardıń hálsizleniwi.
4.Balalar hám jaslar arasında huqıqbuzarlıqlar, jetimler jáne social shetletiwshilik
jaǵdayınıń kóbeyiwi.
Ǵárezsizlikten keyin, 1990 -jıllar aqırı hám 2000-jıllarda Ózbekstanda da social
pedagogikaǵa bolǵan mútajliarttı. Ásirese Bilimlendiriw tarawında reformalar.Jetim balalar,
mayıplar hám qıyın sharayattaǵı shańaraqlar menen islew zárúriyatı.Oqıwshılardıń huqıq hám
máplerin qorǵaw mútajligi bul lawazımdı qáliplestirdi. Búgingi kúnde social pedagog
Ózbekstanda da tálim hám tárbiya sistemasınıń ajıralmaytuǵın bólegi bolip qaldi.
Social pedagogtıń kásiplik iskerligi barısında alıp barılatuǵın tiykarǵı tarawlar
tómendegiler
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1446
1. Tálim mákemeleri: Mektepler, mektepke shekemgi tálim mákemeleri hám joqarı tálim
saraylarında tárbiyalıq jáne social mashqalalardi sheshiw.
2. Máhelle hám jámiyet: Máhellelerde shańaraqlar menen islew, social kelisiw
processlerine kómeklesiw.
3. Den sawlıqtı saqlaw mákemeleri: Mayıp balalar, psixik hám fizikalıq máseleleri bolǵan
shaxslar menen islew.
4. Huqıqtı qorǵaw shólkemleri: jas óspirimler menen baylanıslı ayıpkerliktiń aldın alıwda
qatnasıw.
5. Mámleketlik emes shólkemler: Social kómek hám xızmetler kórsetiwshi shólkemlerde
jumıs alıp barıw.
Social pedagogdıń tiykarǵı wazıypaları:
1.Tárbiyalıq iskerlik: Shaxstıń ruwxıy -etikalıq rawajlanıwın támiyinlew. Balalar hám
jaslardıń social kónlikpelerin qáliplestiriw. Qolaysız sharayatta jasap atırǵan balalarǵa tárbiyalıq
járdem kórsetiw.
2. Social járdem hám qollap-quwatlaw: Shańaraqlarda social ortalıqtı jaqsılawǵa járdem
beriw. Jetim, mayıp, yamasa qolaysız social sharayattaǵı balalardı qorǵaw hám olarǵa járdem
beriw. Shańaraq hám jámiyet arasındaǵı social qatnaslardı bekkemlew.
3. Profilaktikalıq iskerlik: Balalar hám óspirimler arasında ayıpkerlik, náshebentlik, zorlıqshılıq
hám basqa zıyanlı minez-qulqlardıń aldın alıw.Psixologiyalıq hám pedagogikalıq mashqalalardi
anıqlaw hám saplastırıwǵa kómeklesiw.
4. Huqıqıy jáne social qorǵaw: Balalar huqıqların qorǵaw. Social máselelerge dus kelgen
shańaraqlar ushın máslahát hám kómek kórsetiw. Mámleket hám mámleketlik emes shólkemleri
menen sheriklik etip, balalardıń social qorǵalıwın támiyinlew.
5. Tálim hám oqıtıw iskerligi: Shaxstıń qábiletlerin rawajlandırıw jáne onıń óz
múmkinshiliklerin tolıqqonli ámelge asırıwına járdem beriw. Mektep hám basqa tálim
mákemelerinde balalar hám ata-analar menen pedagogikalıq islerdi aparıw.
Social pedagog shaxs hám jámiyet arasındaǵı zárúrli buwın esaplanadı. Onıń iskerligi
tálim, tárbiya jáne social qorǵawdı birlestirib, balalar hám jaslardıń hár tárepleme rawajlanıwı
hám de social mashqalalardi sheshiwge qaratılǵan. Sol sebepten, social pedagogdıń iskerligi
mámleket social hám mádeniy turmısında zárúrli orın tutadı. Zamanagóy jámiyette adamlardıń
social ortalıqqa kelisiwi, social mashqalalardi sheshiw jáne social járdemge mútáj shaxslardı
qollap-quwatlaw júdá zárúrli wazıypalardan biri bolıp tabıladı. Tap usı mútajlik social pedagog
kásibiniń aktuallıǵın asıradı. Social pedagog - bul social qáwip astındaǵı balalar, jaslar hám
shańaraqlarǵa social -psixologiyalıq kómek beretuǵın, olardı jámiyetke integraciya etiwge
kómeklesiwshi qánige bolıp tabıladı. Bul kásiptiń Ózbekstan hám shet el mámleketlerdegi
qáliplesiwi ayriqsha tariyxıy, mádeniy hám huqıqıy tiykarlarǵa iye. Social pedagog - bul tálim,
tárbiya, psixologiya, sotsiologiya, social jumıslar hám huqıq tarawların birlestirgen halda iskerlik
jurgiziwshi qánige bolıp tabıladı. Olar ásirese qıyın turmıslıq sharayatlarda jasap atırǵan balalar
hám óspirimler menen isleydi. Social pedagog tómendegi kónlikpelerge ıyelewi kerek: Analitik
oylaw; Adamlar menen islew qábileti; Psixologiyalıq turaqlılıq; Kommunikativlik; Empatiya
hám taqat.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1447
"Social pedagog" tarawına tiyisli barlıq qánigelerdiń de ayriqsha qásiyetleri ámelde
boladı. Bir qatar izertlewshilerdiń olardıń jeke xarakteristikası retinde individual-ruwxiy
ayrıqshalıqlar hám arnawlı qábiletlerdi kórsetip atır. Gúzetiwshenlik, jaǵdayǵa qaray tez jolǵa
túse biliw, aqil-parasat menen seze alıw, ózin basqa adam ornına qoya alıw jáne onıń sezimlerin
tusine biliw, ózin basqara alıw hám refleksiya (pikir júrgizip onı analiz qılıw ) arnawlı qábiletler
bolıp tabıladı. Sonıń menen birge social pedagog kewilsheń, adamlar menen isley alıw,
qızıǵıwshań, óz pikirin ótkera alıw, tartıslı jaǵdaylarda jol tapa biliw sıyaqlı social tarawdıń
barlıq xızmetkerlerine tán ayrıqshalıqlarǵa da iye bolıwı dárkar. Shet el izertlewshilerdiń de
pedagogdıń individual -ruwxiy qásiyetleri tuwrısında óz pikirlerin ańlatadı. Mısalı, Ullı
Britaniyalıq ilimpazlar bunday ayrıqshalıqlar qatarına joqarı dárejedegi intellektual potencialǵa
iyelik, tártiplilik hám óz-ózin basqara biliw, fizikalıq kúshlilik, adamlarǵa qıyın jaǵdaylarda
járdem bere alıw, shıdamlılıq, kórebiliwshilik sıyaqlılardı kiritedi. AQShning ataqlı
psixologlarınan biri bolǵan J. Xoland óziniń " ózine baǵdarlanǵan qıdırıw" metodikasında social
tarawdıń kásibi iyesine tán ózgeshelikti kórsetken. Olar realistlik (shınlıq), izertlewshilik,
artistlik, social, isbilermenlik, konvensional ayrıqshalıqlar bolıp tabıladı. Ol social pedagogqa tán
adamgershilik, ideallıq, juwapkerlilik, etikalılıq, kishi piyillik, jıllılıq, ádeplilik, ózgelerdi dos
bola alıw sıyaqlı ayrıqshalıqlardı da kórsetedi. Social pedagog kásibi insanlar arasındaǵı
qatnaslar sistemasında iskerlik jurgiziwshi kópqırlı tarawdan bolıp, pedagogdıń qaysı iste
islewine qaramastan adamlar menen hám áwele balalar menen islewge baǵdarlanǵan. Baylanıs
processinde pedagog kóbinese ruwxiy awırıwdı hám hálsizleniw ózinde sınap kóriwine tuwrı
keledi. Sol sebepli onıń nerv sisteması da bekkem bolıwı dárkar. Bul zat oǵan social-
pedagogikalıq, ruwxiy-terapevtikalıq processlerde emotsional qıyınshılıqlar menen toqnasıwda
járdem beredi. Hár bir pedagogdıń kásiplik iskerligi, yaǵnıy onıń óz iskerligin aparıwǵa ámeliy
hám teoriyalıq tárepden tayınlıǵı normativ-huqıqıy hújjetler járdeminde tártipke salınadı. Usı
hújjetler óz ishine qánige pedagogdıń kásiplik minnetlemelerin, miynet xarakteristikasın, bilim
hám mamanlıǵın aladı. Social pedagog kásibi búgingi jámiyette balalar hám jaslardıń social
qorǵalıwın támiyinlew, olardıń huqıqların qorǵaw, saw hám tolıqqonli shaxs retinde
qáliplesiwinde zárúrli orın iyeleydi. Ózbekstanda bul kásiptiń qáliplesiwi ayriqsha tariyxıy
basqıshlardan ótken bolsa -de, házirgi dáwirde bul kásibi mútajlik barǵan sayın artıp barıp atır.
Usınıslar:
Social pedagoglar iskerligin huqıqıy tárepten jáne de bekkemlew;
Olardıń is haqısın asırıw jáne social jeńillikler menen támiyinlew;
Kásibi qánigelesken oqıw programmalardı ámeliyat menen uyqaslastırıw;
Xalıq aralıq tájiriybe almasıw programmaların jolǵa qoyıw.
Bul kásip tekǵana balalar hám óspirimlerdiń social máselelerin sheshiw, bálki olardı
tuwrı tárbiyalaw, jámiyetke kelisiwi hám huqıqıy qorǵalıwın támiyinlewde tiykarǵı rol oynaydı.
Ózbekstan ǵárezsizlikke eriskeninen keyin bul kásipke bolǵan mútajlik jáne de arttı hám
sistemalı tiykarda rawajlana basladı. Atap aytqanda, tálim, máhelle, social xızmet hám jaslar
menen islew tarawlarında social pedagoglarǵa bólek itibar berilip atır. Shet el mámleketler
tájiriybesi sonı kórsetedi, social pedagoglar mektepler, social xızmetler, den sawlıqtı saqlaw
mákemeleri hám hátte sud sistemalarında iskerlik júrgizip, xalıqtıń eń hálsiz qatlamlarına
kompleks járdem kórsetedi. Bul tájiriybe Ózbekstan ushın da aktual hám órnek bola aladı.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1448
Kásiptiń nátiyjeli rawajlanıwı ushın nızamshılıq bazasın jáne de bekkemlew, kadrlar tayarlaw
sapasın asırıw, social pedagoglardıń materiallıq hám ruwxıy qollap -quwatlanıwın kúsheytiw
zárúr. Sol arqalı social pedagog kásibiniń orını asadı hám ol jámiyet turmısında jáne de aktiv
hám nátiyjeli qatnasa aladı.
REFERENCES
1.
Mirziyoev Sh.M. Erkin vа fаrоvоn, dеmоkrаtik O’zbеkistоn dаvlаtini birgаlikdа bаrpо
etаmiz. «O’zbеkistоn» T, 2016.
2.
Mirziyoev Sh.M. Buyuk kеlаjаgimizni mаrd vа оliyjаnоb xаlqimiz bilаn birgа qúrаmiz.
«O’zbеkistоn» T, 2017.
3.
Xasanova .Sh"Bolalarni maktabga tayyorlash" leksiya tekst. 2018 j.
4.
Hakimova.M, M.Ma'rufova "Bolalarni ijtimoiy moslashuvi" 2021 j.
5.
Chorieva, D. (2020). DIAGNOSTIKA PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK BILIMLARNING
TARMOQI VA O'QITUVCHI TADKIQOT FAOLIYATI TURI sifatida. Yevropa taʼlim
fanlaridagi tadqiqot va mulohaza jurnali, jild, 8(3).
6.
Choriyeva,
D.
(2022).
TARBIYACHINING
PEDAGOGIK
MAHORATINI
OSHIRISHDA PEDAGOGIK TEXNIKANING ROLI. Zamonaviy dunyoda pedagogika
va psixologiya: Nazariy va amaliy izlanishlar, 1(24), 101-103.
7.
Socialıq pedagogika [Matn]: oqiw qollanba A.S.Nauruzbaeva, A.Temirbekova -
Tashkent: «Yosh avlod matbaa», 2021. 160 bet.
8.
Saparbaev T. Psixologiya teoriyası hám tariyxı (Psixologiya teoriyası) oqıw qollanba T.
“ Yosh avlod matbaa ”.2023
9.
Saparbaev T. Mámbetiyarov SH Óspirim jası balaları minez-qulqındaǵı krizislik
jaǵdaylardıń pedagogikalıq-psixologiyalıq ózgeshelikleri (oqıw-metodikalıq qollanba ).
Nókis .2024
