5
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
IXTISOSLASHTIRILGAN SAN’AT MAKTABLARI O‘QUVCHILARINI KREATIV
YONDASHUV ASOSIDA KASBIY KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISHDA
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR
Irgashev Ravshan Sobirjonovich
RISMI о‘qituvchisi. Toshkent sh.
arxitektor_55@mail.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.15796042
Annotatsiya.
Mazkur maqolada ixtisoslashtirilgan san’at maktablari o‘quvchilarining
kasbiy
kompetensiyasini
kreativ
yondashuv
asosida
rivojlantirishda
zamonaviy
texnologiyalarning tutgan o‘rni tahlil qilingan. XXI asr raqamli texnologiyalar asriga aylangan
bir paytda, san’at ta’limi ham metodik va texnologik yangilanishlarni talab qilmoqda. Maqolada
grafik dasturlar, 3D modellashtirish, digital art platformalari, VR/AR texnologiyalari va
taqdimot vositalarining ta’lim jarayoniga integratsiyasi orqali o‘quvchilarning kompozitsion
tafakkuri, raqamli savodxonligi va mustaqil ishlash ko‘nikmalari rivojlanayotgani asoslab
berilgan. Shu bilan birga, pedagogik metodlar — loyiha asosida o‘qitish, portfel metodikasi,
muammo asosida o‘qitish — zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘un holda qo‘llanilganda yuqori
natija berishi ta’kidlangan. Yakunda, san’at maktablarida raqamli texnologiyalarga oid
kurslarni joriy etish va o‘qituvchilarning malakasini oshirish bo‘yicha amaliy takliflar berilgan.
Аннотации.
В данной статье проанализирована роль современных технологий в
развитии
профессиональной
компетентности
учащихся
специализированных
художественных школ на основе креативного подхода. В условиях XXI века, ставшего
веком цифровых технологий, художественное образование также требует
методических и технологических обновлений. Рассмотрены такие инструменты, как
графические программы, 3D-моделирование, цифровое искусство, технологии VR/AR и
презентационные платформы, которые способствуют развитию композиционного
мышления, цифровой грамотности и навыков самостоятельной работы у учащихся.
Отмечено, что педагогические методы — обучение на основе проектов, метод
портфолио, проблемное обучение — в сочетании с современными технологиями дают
высокие результаты. В заключение предложены практические рекомендации по
внедрению специализированных курсов по цифровым технологиям в художественных
школах и повышению квалификации преподавателей.
Abstract.
This article analyzes the role of modern technologies in developing the
professional competence of students in specialized art schools through a creative approach. In
the 21st century — the era of digital technologies — art education requires both methodological
and technological innovations. The study highlights the use of graphic software, 3D modeling,
digital art platforms, VR/AR technologies, and presentation tools, which contribute to enhancing
students’ compositional thinking, digital literacy, and independent working skills. It is noted that
pedagogical methods such as project-based learning, portfolio method, and problem-based
learning produce effective results when integrated with modern technologies. The article
concludes with practical recommendations, including the introduction of specialized digital
technology courses in art schools and the organization of professional development programs
for teachers.
Калит сўзлар:
ixtisoslashtirilgan san’at maktabi, kreativ yondashuv, kasbiy
kompetensiya, zamonaviy texnologiyalar, raqamli san’at, 3D modellashtirish, digital portfel,
raqamli savodxonlik, innovatsion ta’lim, vizual dasturlar. maktablar; maktab-internatlari;
arxitektura dizayni; zamonaviy arxitektor; milliy va xalqaro arxitektura, loyiha, maket.
6
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Ключевые слова:
специализированная художественная школа, креативный подход,
профессиональная компетентность, современные технологии, цифровое искусство, 3D-
моделирование, цифровое портфолио, цифровая грамотность, инновационное
образование, визуальные программы.
Keywords:
Specialized Art Schools, Creative Approach, Professional Competence,
Modern Technologies, Digital Art, 3D Modeling, Digital Portfolio, Digital Literacy, Innovative
Education, Visual Software
Kirish qismi.
Bugungi kunda ta’lim tizimining zamonaviy bosqichi inson kapitalini
shakllantirish, har bir o‘quvchining individual qobiliyat va salohiyatini rivojlantirish, ularni
hayotga va mehnat bozoriga tayyorlash kabi dolzarb vazifalar bilan belgilanmoqda. Ayniqsa,
raqamli transformatsiya sharoitida ta’lim mazmuni, metodikasi va vositalari tubdan
yangilanmoqda. Bu jarayonda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammoli vaziyatlarda to‘g‘ri
qaror qabul qilishi, kasbiy yo‘nalishini erta aniqlashi va zamonaviy texnologiyalarni ongli va
samarali qo‘llay olishi muhim ko‘rsatkich sifatida e’tirof etilmoqda.
Xususan, ixtisoslashtirilgan san’at maktablarida o‘quvchilarning kasbiy kompetensiyasini
shakllantirish va rivojlantirishda kreativ yondashuv muhim o‘rin tutadi. San’at sohasi o‘z
mohiyatiga ko‘ra, ijodkorlik, estetik tafakkur, hissiy idrok va original yondashuvni talab qiladi.
Shu bois bu yo‘nalishdagi ta’limda o‘quvchilarning nafaqat nazariy bilimlari, balki amaliy
mahorati va mustaqil ijodiy faoliyati ham asosiy mezon sifatida qaraladi.
Ushbu jarayonda zamonaviy texnologiyalar — grafik va vizual dasturlar, 3D
modellashtirish, raqamli san’at platformalari, virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR) kabi
innovatsion vositalar — o‘quvchilar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Bu texnologiyalar orqali
o‘quvchilar o‘z g‘oyalarini erkin ifoda etishi, tajriba asosida o‘rganishi, real hayotga yaqin
loyihalar ustida ishlashi mumkin. Shuningdek, raqamli muhitda ijodiy yondashuvni
shakllantirish o‘quvchining kasbiy kompetensiyasini mustahkamlab, uni zamonaviy bozor
talablariga mos, raqobatbardosh kadr sifatida tayyorlashga xizmat qiladi.
1-rasm. Virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR) kabi innovatsion vositalar
Kreativ
yondashuv
va
zamonaviy
texnologiyalarning
uzviy
integratsiyasi
ixtisoslashtirilgan san’at maktablari ta’lim jarayonining asosiy tarkibiy qismiga aylanib
bormoqda. Bu esa o‘z navbatida san’at ta’limining samaradorligini oshirish, o‘quvchilarning
ijodiy salohiyatini to‘liq ochib berish va ularni kelajakdagi kasbiy faoliyatga puxta tayyorlashga
xizmat qiladi.
Ixtisoslashtirilgan san’at maktablari o‘ziga xos bo‘lgan o‘quv rejasi, dars metodikasi va
estetik hamda ijodiy yondashuvi bilan umumiy o‘rta ta’lim muassasalaridan tubdan farq qiladi.
7
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Bu maktablar o‘quvchilarning individual iste’dodi, san’atga bo‘lgan qiziqishi va kasbiy
yo‘nalishini rivojlantirishga qaratilgan maxsus ta’lim muhitini yaratadi. San’at ta’limi — bu
faqatgina bilim berish emas, balki o‘quvchining tasavvuri, ijodiy tafakkuri, estetik didi va o‘zini
ifoda etish qobiliyatini shakllantirish jarayonidir.
Biroq XXI asrning jadal raqamli rivojlanishi, axborot texnologiyalarining kundalik
hayotga chuqur kirib kelgani ta’lim tizimiga, xususan, san’at maktablariga ham yangicha
yondashuvlarni joriy etishni talab qilmoqda. An’anaviy o‘quv-uslubiy yondashuvlar zamonaviy
o‘quvchining ehtiyojlari, axborotni qabul qilish uslubi va kasbiy rivojlanish istiqbollari bilan
to‘liq uyg‘unlasha olmayapti. Shu sababli, san’at maktablarida metodik yangilanishlar va
innovatsion texnologiyalarni dars jarayonlariga integratsiya qilish zaruratga aylangan.
Ayniqsa, kreativ yondashuv orqali o‘quvchilarning kasbiy kompetensiyasini
rivojlantirishda zamonaviy raqamli vositalarning ahamiyati ortib bormoqda. Grafik va vizual
dasturlar (Adobe Photoshop, Illustrator, CorelDRAW), 3D modellashtirish dasturlari (3ds Max,
Blender), raqamli san’at platformalari (Procreate, Sketchbook) o‘quvchilarga o‘z g‘oyalarini
zamonaviy texnik vositalar orqali ifodalash, noan’anaviy dizayn yechimlarini ishlab chiqish, turli
formatlardagi loyiha ishlarini yaratish imkonini bermoqda. Shu bilan birga, VR/AR (virtual va
kengaytirilgan reallik) texnologiyalari o‘quvchilarning san’at asarlarini fazoviy idrok etish
qobiliyatini rivojlantirib, ularni amaliyotga yaqin tajribalarda ishtirok etishga yo‘naltiradi.
Interaktiv platformalar, masalan, onlayn ta’lim xizmatlari, raqamli prezentatsiyalar
tayyorlash dasturlari (Canva, PowerPoint), hamkorlikka asoslangan loyihaviy faoliyat orqali
o‘quvchilarda jamoaviy ish ko‘nikmalari, o‘z fikrini raqamli formatda aniq yetkazish madaniyati
shakllanadi. Shu jihatdan qaralganda, san’at ta’limida raqamli texnologiyalar va kreativ
yondashuv bir-birini to‘ldiruvchi asosiy komponentlar sifatida qaralmoqda. Shuning uchun
mazkur mavzuni o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish dolzarb ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Kreativ yondashuv — bu o‘quvchining mustaqil fikrlashiga, o‘z g‘oyasini erkin ifoda
etishiga, yangi va noodatiy yechimlarni topishga yo‘naltirilgan didaktik yondashuv hisoblanadi.
Ayniqsa, san’at ta’limi sohasida kreativ yondashuv o‘quvchining shaxsiy estetik
qarashlarini shakllantirish, tasavvurini kengaytirish va individual ijodiy uslubini rivojlantirishda
muhim o‘rin tutadi. Mazkur yondashuv orqali o‘quvchi san’at asarlarini faqat takrorlamaydi,
balki o‘z g‘oyasi asosida yangi kompozitsiyalar yaratishga intiladi. Bu esa uning kasbiy
kompetensiyasini chuqurlashtirib, kelajakdagi ijodiy faoliyatiga puxta zamin tayyorlaydi.
Shuningdek, kreativ yondashuv san’at ta’limida an’anaviy uslublarni zamonaviy
pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish imkonini beradi. Natijada o‘quvchi o‘z fikrini
rasm, dizayn, maket, multimedia va boshqa san’at vositalari orqali ifodalashga o‘rganadi. Bu esa
uning nafaqat estetik didini, balki muammoga yangicha qaray olish, mustaqil qaror qabul qilish,
jamoada ishlash, zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash kabi ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi.
Bugungi kunda san’at ta’limini raqamli texnologiyalar bilan integratsiya qilish zamon
talabi bo‘lib qolmoqda. Bu nafaqat dars jarayonini interaktivlashtiradi, balki o‘quvchilarga keng
ijodiy imkoniyatlar ochadi. Quyida san’at ta’limida keng qo‘llanilayotgan zamonaviy
texnologiyalar tahlil qilinadi:
Grafik va vizual dasturlar (Adobe Photoshop, Illustrator, CorelDRAW):
Bu dasturlar yordamida o‘quvchilar grafik dizayn, kompozitsiya, ranglar bilan ishlash,
tipografika va vizual identifikatsiya asoslarini o‘rganadilar. Ular real grafik dizaynerlar singari
afishalar, logotiplar, bannerlar yaratish tajribasini qo‘lga kiritadilar. Bu yo‘nalish san’at
ta’limining reklama, brending va digital media sohalari bilan uzviy bog‘lanishini kuchaytiradi.
8
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
3D modellashtirish dasturlari (3ds Max, Blender):
Ushbu dasturlar arxitektura, interyer dizayni, haykaltaroshlik va sahna bezaklari kabi
yo‘nalishlarda keng qo‘llaniladi. O‘quvchilar uch o‘lchamli fazoni tasavvur qilish, shakl va
hajmni to‘g‘ri aniqlash, material va yorug‘lik effektlarini ishlatish orqali o‘z ijodiy g‘oyalarini
virtual makonda real shaklga keltiradilar. Bu esa ularni zamonaviy dizayn standartlariga mos
holda tayyorlaydi.
2-rasm. Grafik va vizual dasturlar orqali dars jarayonlari
Digital art platformalari (Procreate, Sketchbook va boshqalar):
Raqamli rassomchilik texnologiyalari o‘quvchilarga planshet va stylus orqali ishlash
imkonini beradi. Bu platformalar yordamida ranglar, cho‘tkalar, teksturalar va qatlamlar bilan
ishlash osonlashadi. Shuningdek, raqamli formatda ishlash ularning portfellarini raqamli
arxivlash, baham ko‘rish va ko‘rgazmalarda namoyish qilish imkonini ham kengaytiradi.
VR/AR texnologiyalari (Virtual Reality va Augmented Reality):
Ushbu innovatsion texnologiyalar o‘quvchilarga virtual muhitlarda san’at asarlarini
ko‘rish, tarixiy obidalarni 3D formatda o‘rganish, kompozitsion joylashuvlarni sinab ko‘rish
imkonini yaratadi. Bu esa o‘quv jarayonini jonli, interaktiv va motivatsion jihatdan boyitadi.
Masalan, o‘quvchi VR ko‘zoynak orqali o‘z loyihasini virtual galereyada namoyish etishi
mumkin.
Taqdimot va vizual izoh vositalari (Canva, PowerPoint):
Bu vositalar o‘quvchilarning yakuniy ijodiy ishlari yoki loyiha asosidagi topshiriqlarini
samarali taqdim etish, izoh berish, muhokama qilish madaniyatini rivojlantiradi. O‘quvchilar
nafaqat chiroyli vizual kontent yaratishni, balki uni auditoriyaga ta’sirli yetkazishni ham
o‘rganadilar. Bu ko‘nikmalar ularga kelgusida dizayner, rassom, arxitektor yoki boshqa ijodiy
kasb egasi sifatida o‘zini erkin ifodalashga xizmat qiladi.
Toshkent shahrida joylashgan Respublika ixtisoslashtirilgan dizayn maktabida olib
borilgan kuzatuv va tahliliy kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy raqamli texnologiyalar
asosida tashkil etilgan dars mashg‘ulotlari o‘quvchilarning ijodiy va kasbiy rivojlanishida
sezilarli natijalar bergan. Jumladan, ushbu maktabning raqamli grafikalar, 3D dizayn, vizual
kommunikatsiyalar yo‘nalishida ta’lim olayotgan o‘quvchilar bilan olib borilgan amaliy-tajriba
jarayonlarida quyidagi o‘zgarishlar kuzatildi:
Kompozitsion tafakkur:
O‘quvchilar o‘z ishlarida shakl va fazoviy nisbatlarga e’tibor
berish, kompozitsiya markazini aniqlash, rang va fakturalarni uyg‘unlashtirishda ancha erkin va
asosli yondashuvni namoyon etishdi. Bu ularda tasviriy va fazoviy tafakkurning rivojlanganidan
dalolat beradi. Ayniqsa, 3D modellashtirish mashg‘ulotlarida o‘quvchilar o‘z loyihalarida
kompozitsion muvozanatga katta e’tibor bilan yondashgani kuzatildi.
9
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
3-rasm. RISMI “Arxitektura” yo‘nalishi 5-sinf o‘quvchilarining Xalqaro festivaldagi
ishtiroki
Raqamli savodxonlik:
Darslarda Photoshop, Blender, Illustrator kabi dasturlarning faol
qo‘llanilishi o‘quvchilarda zamonaviy texnologik vositalarni tez va to‘g‘ri o‘zlashtirish, texnik
topshiriqlarni mustaqil bajara olish, turli platformalar orqali ishlarni saqlash va taqdim etish
ko‘nikmasini rivojlantirdi. Bu esa ularning raqamli savodxonligi darajasini oshirdi va
texnologiyalarga bo‘lgan ishonchini mustahkamladi.
Kasbiy qiziqish:
Zamonaviy texnologiyalarning jalb etilishi o‘quvchilarda o‘z yo‘nalishi
bo‘yicha chuqurroq qiziqish uyg‘otdi. Ularda dizayn sohasi vakili sifatida o‘zini tasavvur qilish,
kasbiy orzu va maqsadlarini belgilash, ijodiy portfel yaratishga bo‘lgan intilish kuchaydi.
Darsdan tashqari va mustaqil faoliyatlar ham ancha faollashdi.
Mustaqil ishlash ko‘nikmalari:
Texnologiyalar bilan bog‘liq topshiriqlar o‘quvchilarda
mustaqil axborot izlash, o‘rganilgan bilimlarni amaliyotga tatbiq etish, muammo yuzasidan
mustaqil qaror qabul qilish, o‘z ishini baholash va takomillashtirish kabi muhim
kompetensiyalarni rivojlantirdi. O‘quvchilar o‘z ishlariga tanqidiy yondasha boshlashdi, bu esa
ularning ijodiy o‘sishini rag‘batlantirdi.
Shu asosda xulosa qilish mumkinki, zamonaviy texnologiyalarni o‘quv jarayoniga
samarali integratsiya qilish ixtisoslashtirilgan dizayn maktabi o‘quvchilarining kasbiy
shakllanishida ijobiy natijalar bergan. Bu tajriba boshqa san’at va dizayn maktablari uchun ham
samarali model bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Xulosa va takliflar.
Yuqorida keltirilgan tahlillar asosida xulosa qilish mumkinki,
ixtisoslashtirilgan san’at maktablarida kreativ yondashuvni zamonaviy raqamli texnologiyalar
bilan uyg‘unlashtirish ta’lim jarayonining sifatini sezilarli darajada oshiradi. Ushbu yondashuv
o‘quvchilarni nafaqat bilimli, balki ijodiy fikrlaydigan, texnologik jihatdan savodli, kasbiy
yo‘nalishiga ishonch bilan intiladigan shaxslar sifatida shakllantiradi.
Zamonaviy texnologiyalarni dars metodikasiga chuqur integratsiya qilish orqali:
10
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
O‘quvchilarning kasbiy kompetensiyasi mustahkamlanadi
, chunki ular real ish
sharoitlariga yaqin bo‘lgan muhitda ishlash ko‘nikmasini egallaydi;
Innovatsion fikrlash rivojlanadi
, ya’ni o‘quvchilar muammolarni noodatiy usullarda hal
qilish, yangi g‘oyalar yaratish va ularni texnologik vositalar orqali ifodalash imkoniyatiga ega
bo‘ladi;
Mehnat bozorining zamonaviy talablariga mos ijodiy mutaxassislar tayyorlanadi
,
ular o‘z portfeli, texnik saviyasi va amaliy tajribasi bilan raqobatbardosh kadr bo‘lib yetishadi.
Shu asosda quyidagi
amaliy takliflar
ilgari suriladi:
San’at maktablarida raqamli texnologiyalarga oid maxsus kurslar tashkil etish:
Har bir yo‘nalish — tasviriy san’at, dizayn, haykaltaroshlik, arxitektura — uchun mos
ravishda grafik dizayn, 3D modellash, animatsiya, video-montaj, digital painting kabi kurslar
yo‘lga qo‘yilishi lozim. Bu kurslar amaliy mashg‘ulotlar asosida olib borilishi, zamonaviy
uskunalar bilan jihozlangan sinflarda tashkil etilishi maqsadga muvofiq.
O‘qituvchilar uchun zamonaviy texnologiyalar bo‘yicha malaka oshirish kurslarini
tashkil etish:
Ta’lim sifati, avvalo, pedagogning bilim va salohiyatiga bog‘liq. Shu bois san’at
maktablarida dars beruvchi o‘qituvchilar uchun grafik dasturlar, 3D dizayn, raqamli
vizualizatsiya va interaktiv platformalarni o‘rganishga yo‘naltirilgan maxsus malaka oshirish
dasturlarini ishlab chiqish va tizimli tarzda amalga oshirish zarur.
Har bir yo‘nalish uchun digital portfellar tizimini joriy etish:
O‘quvchilarning ijodiy va amaliy ishlarini raqamli formatda yig‘ish, saqlash va baholash
tizimi yaratish ularning o‘z kasbiy o‘sishini kuzatish, yutuq va muammolarni tahlil qilish
imkonini beradi. Shuningdek, bu portfellar o‘quvchining oliy ta’lim muassasalariga hujjat
topshirishda, tanlov va ko‘rgazmalarda ishtirok etishda muhim rol o‘ynaydi.
Umuman olganda, kreativ yondashuv va zamonaviy texnologiyalar uyg‘unligi
ixtisoslashtirilgan san’at maktablarida nafaqat ta’lim jarayonining zamonaviyligini ta’minlaydi,
balki o‘quvchilarning shaxsiy o‘sishi, ijodiy tafakkuri va kasbiy tayyorgarligini yangi bosqichga
olib chiqadi. Shu sababli, ushbu yondashuvni tizimli tarzda amaliyotga joriy etish bugungi kun
san’at ta’limining strategik vazifalaridan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1.
Mirziyoyev, Sh. M. (2018). O‘zbekistonning rivojlanish strategiyasi – 2030 yilgacha.
2.
Shoniyozov, A. (2019). Arxitektura va dizayn asoslari.
3.
Umarova, N. T. (2020). “Arxitektura dizaynida ijodiy ko‘nikmalarni shakllantirish:
nazariy asos va amaliyot.” O‘zbekiston san’ati va dizayn jurnali, 4(3), 45-52.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tasviriy va amaliy san’at sohasi
samaradorligini yanada oshirishga doir chora-tadbirlari tо‘g‘risida”gi PQ-4688-son
qarori. (2020).
5.
Kamolov, B., Sodiqov,
X.
(2021). O‘quvchilarda arxitektura va dizayn bo‘yicha amaliy
ko‘nikmalarni rivojlantirish metodikasi.
6.
Kurbanov, U., Qodirova, S. (2022). “Maktab ta’limida arxitektura va dizayn
yo‘nalishlarini rivojlantirish tajribalari.” Arxitektura va qurilish ilmiy jurnali, 5(1), 28-35.
Xorij adabiyotlari.
7.
Benedikt, M. (1984). For an Architecture of Reality. New York: Lumen Press.
8.
Ching, F. D. K. (2015). Architecture: Form, Space, and Order
.
John Wiley & Sons.
11
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
9.
Salingaros, N. A. (2006). A Theory of Architecture
.
Solingen: Umbau-Verlag.
10.
Vittone, J. (2021). “Why Architectural Education Matters: A Guide for Students and
Educators.” Journal of Architectural Education.
Internet saytlar.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
