393
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
ZAMONAVIY TIBBIYOTDA SINTETIK TSEOLITLARDAN JIGAR
DETOKSIKATSIYASIDA FOYDALANISH
Dehkanova Nigora Namanjanovna
Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti “Tibbiy va biologik kimyo” kafedrasi mudiri.
Nishonboyeva Muyassarxon Rustamjon qizi
Fargʻona Jamoat Salomatligi Tibbiyot Instituti laboratoriya ishi yoʻnalishi 1-kurs ordinatori.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16257118
Annotatsiya. Ushbu maqolada sintetik tseolitlarning jigarni tozalashda, ya’ni
detoksikatsiya qilishdagi o‘rni haqida so‘z yuritiladi. Tseolitlarning tarkibi, tuzilishi va ular
organizmdagi zararli moddalarni o‘ziga tortib olish xususiyatlari ilmiy asosda yoritilgan.
Ayniqsa, jigar hujayralariga yuk tushishini kamaytirib, organizmni yengilroq ishlashiga
yordam berishi ko‘rsatib o‘tilgan. Maqolada tseolitlar yordamida ksenobiotiklar, ya’ni tashqi
muhitdan kiradigan zararli kimyoviy moddalarni chiqarib yuborishning zamonaviy yo‘llari
haqida gap boradi. Klinika va laboratoriyada o‘tkazilgan tajribalarga asoslangan natijalar
orqali tseolitlarning xavfsizligi va foydaliligi haqida xulosa chiqarilgan. Umuman olganda,
sintetik tseolitlar jigar sog‘lig‘ini tiklashda, ayniqsa organizmda to‘planib qolgan toksinlarni
yo‘qotishda samarali vosita sifatida tavsiya qilinadi.
Kirish so‘zlar: Tseolit, Sintetik tseolit, Detoksikatsiya, Ksenobiotik, Adsorbsiya, Ion
almashinuvi, Toksinlar, Jigar, Biologik inertlik.
USE OF SYNTHETIC ZEOLITES IN LIVER DETOXICATION IN MODERN
MEDICINE
Abstract. This article discusses the role of synthetic zeolites in liver cleansing, that is,
detoxification. The composition, structure of zeolites and their properties of absorbing harmful
substances in the div are scientifically explained. In particular, it is shown that they reduce the
load on liver cells and help the div work more easily. The article discusses modern ways to
remove xenobiotics, that is, harmful chemicals that enter the external environment, using
zeolites. Based on the results of experiments conducted in the clinic and laboratory, a conclusion
was drawn about the safety and usefulness of zeolites. In general, synthetic zeolites are
recommended as an effective tool for restoring liver health, especially for removing toxins
accumulated in the div.
Keywords: Zeolite, Synthetic zeolite, Detoxification, Xenobiotic, Adsorption, Ion
exchange, Toxins, Liver, Biological inertness.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СИНТЕТИЧЕСКИХ ЦЕОЛИТОВ В ДЕТОКСИКАЦИИ
ПЕЧЕНИ В СОВРЕМЕННОЙ МЕДИЦИНЕ
Аннотация. В данной статье рассматривается роль синтетических цеолитов в
очищении печени, то есть детоксикации. Научно обоснованы состав, структура
цеолитов и их свойства поглощать вредные вещества в организме. В частности,
показано, что они снижают нагрузку на клетки печени и способствуют более
эффективной работе организма. В статье рассматриваются современные способы
выведения ксенобиотиков, то есть вредных химических веществ, попадающих во
внешнюю среду, с помощью цеолитов. На основании результатов клинических и
лабораторных экспериментов сделан вывод о безопасности и пользе цеолитов. В целом,
синтетические цеолиты рекомендуются как эффективное средство для восстановления
здоровья печени, особенно для выведения накопленных в организме токсинов.
394
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Ключевые слова: Цеолит, Синтетический цеолит, Детоксикация, Ксенобиотик,
Адсорбция, Ионный обмен, Токсины, Печень, Биологическая инертность.
Kirish
Inson organizmi doimiy ravishda atrof-muhitdan kelib tushadigan toksik moddalar, dori
vositalari, og‘ir metallar va boshqa ksenobiotiklar ta’siriga uchraydi. Bu moddalarning asosiy
filtrlovchi va neytrallovchi organi jigar bo‘lib, uning detoksikatsion vazifasi hayotiy muhim
ahamiyatga ega. Ammo zamonaviy yashash tarzidagi omillar ekologik ifloslanish, noto‘g‘ri
ovqatlanish, ko‘p miqdorda dori iste’moli va boshqa toksik yuklamalar jigar faoliyatining
susayishiga olib kelmoqda. Shu sababli, jigarni qo‘llab-quvvatlovchi va uning detoksikatsiya
yukini kamaytiruvchi samarali vositalarga ehtiyoj ortib bormoqda. So‘nggi ilmiy izlanishlar
natijasida sintetik tseolitlar toksik moddalarning adsorbsiyasi va chiqarilishida istiqbolli
sorbentlar sifatida ajralib turmoqda. Ularning yuqori yuzasi, selektiv ion almashinuvi, kimyoviy
va termik barqarorligi, hamda biologik inertligi bu moddalarga tibbiyotda keng qo‘llanilish
imkonini beradi. Ayniqsa, tseolitlarning og‘ir metallar, ammoniy ionlari, radionuklidlar va
boshqa zararli birikmalarni tanlab adsorbsiyalash xususiyati, ularni jigar faoliyatiga yordamchi
vosita sifatida ishlatishga imkon yaratmoqda. Mazkur maqolada sintetik tseolitlarning jigar
detoksikatsiyasidagi farmakokinetik va biokimyoviy roli, ularning ta’sir mexanizmlari, toksik
moddalarga nisbatan selektivligi hamda klinik qo‘llanilish tajribalari ilmiy asosda tahlil qilinadi.
Shuningdek, ularni dorivor kompozitsiyalar tarkibiga qo‘shish va parenteral yoki peroral
yo‘l bilan qo‘llash imkoniyatlari muhokama qilinadi. Ushbu yo‘nalishning rivojlanishi jigar
kasalliklarini oldini olish va kompleks detoksikatsiya terapiyasi samaradorligini oshirishga
xizmat qilishi kutilmoqda.
Asosiy qism
Tseolitlar – bu alyumosilikatli minerallar bo‘lib, o‘ziga xos kristall panjaraga ega. Ular
tabiiy va sintetik shaklda mavjud. Tseolitlarning asosiy fizik-kimyoviy xususiyatlari orasida ion
almashinuvi, molekulyar elaklik va yuqori adsorbsion qobiliyat ajralib turadi. Tibbiyotda
tseolitlar toksinlar, og‘ir metallar, ammoniy ionlari, nitratlar va boshqa zararli birikmalarni
bog‘lab chiqarishda keng qo‘llaniladi. Sintetik tseolitlar tabiiy tseolitlarga qaraganda yanada
barqaror, selektiv va yuqori aniqlikdagi poroz tuzilishga ega. Ular dorivor vositalar, ichki
tozalovchi preparatlar, biologik faol qo‘shimchalar va tibbiy adsorbentlar sifatida ishlatiladi.
Tseolitlar fiziologik inertligi bilan ajralib turadi, ya’ni ular organizmga o‘zidan zararli
ta’sir ko‘rsatmaydi. Ular toksik moddalarning organizmga so‘rilishini oldini olib, ularni bog‘lab
chiqaradi. Tibbiy sohada tseolitlar ichakdagi intoksikatsiyalar, allergiyalar, gepatotoksik holatlar,
o‘tkir zaharlanishlarda qo‘llaniladi. Zamonaviy biotibbiyot tseolitlarning ion almashinish,
tamponlash va ksenobiotik moddalarga nisbatan selektiv adsorbsiyasi xususiyatlarini keng
o‘rganmoqda. Shu sababli tseolitlar toksikologiya, gastroenterologiya, gepatologiya va metabolik
terapiya yo‘nalishlarida katta ahamiyat kasb etmoqda.
Jigar organizmdagi eng muhim detoksikatsiya organi hisoblanadi. Uning asosiy vazifasi
kimyoviy moddalarning biotransformatsiyasi, zararsizlantirilishi va chiqarilishi bilan bog‘liq. Bu
jarayonlarda mikrosomal fermentlar, xususan sitoxrom P450 sistemasi faol ishtirok etadi.
Dastlabki bosqichda toksinlar oksidlanadi yoki gidroksillanadi, keyinchalik ular
glyukuron kislotasi, sulfatlar yoki glutation bilan kon’yugatsiyalanadi. Natijada hosil bo‘lgan
suvda eruvchan birikmalar osonlik bilan siydik yoki safro orqali chiqariladi. Ammo yuqori toksik
yuklama ostida jigar bu moddalarning barchasini zararsizlantira olmaydi.
395
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Bu holat jigar hujayralarining shikastlanishiga, oksidlovchi stress kuchayishiga va
gepatotsitlar nekroziga olib keladi. Detoksikatsiya jarayonida antioksidantlar – masalan, S-
glutation, SOD va katalaza muhim rol o‘ynaydi. Agar bu tizimlar yetarli bo‘lmasa, tashqi
detoksik yordam zarur bo‘ladi. Ana shunday vaziyatda tseolitlar jigar yukini kamaytirishda
samarali yordamchi vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ular ichki muhitdagi zararli moddalarning qonda
so‘rilishini kamaytiradi va jigar faoliyatini yengillashtiradi.
Sintetik tseolitlar maxsus laboratoriya sharoitida, yuqori aniqlikdagi strukturaviy nazorat
bilan yaratiladi. Ular alyuminiy, kremniy, kislorod va natriy elementlaridan tashkil topgan
tuzilmaga ega bo‘lib, har xil molekulalarni o‘z ichiga qabul qilishga mo‘ljallangan poroz
kanallardan iborat. Tseolitlarning Si/Al nisbati ularning ion almashinish kuchini, termik va
kimyoviy barqarorligini belgilaydi. Yuqori Si/Al nisbati tseolitni kislotali muhitga nisbatan
chidamli, past nisbati esa ion almashinuvi qobiliyatini kuchli qiladi. Ular yuqori sirt maydoniga
ega bo‘lib (500–900 m²/gacha), bu ularning adsorbsion imkoniyatlarini oshiradi. Tseolitlar
kristall strukturasi tufayli selektiv adsorbent sifatida ishlaydi, ya’ni ular faqat kerakli hajmdagi
molekulalarni o‘z ichiga oladi. Organizmda esa ularning inertligi, ya’ni metabolizmga kirmasligi
muhim ahamiyatga ega. Sintetik tseolitlar mikrobiologik iflosliklardan holi, barqaror va dori
shaklida ishlab chiqarishga yaroqli hisoblanadi. Ular juda yuqori harorat va pH darajasiga
bardoshli bo‘lib, ko‘p martalik ishlatish uchun mosdir. Shu bois ularni tibbiyotda dori vositalari,
biologik faol qo‘shimchalar yoki ichki tozalovchi sifatida qo‘llash mumkin.
Tseolitlar zararli ionlar va molekulalarni o‘zining ichki kanallariga singdirish
xususiyatiga ega. Bu adsorbsion ta’sir fizik va ionik o‘zaro ta’sirlar asosida amalga oshadi.
Xususan, Pb²⁺, Cd²⁺, Hg²⁺, Cu²⁺ kabi og‘ir metallar tseolitlar bilan yuqori darajada
bog‘lanadi. Shuningdek, ammiak, nitrat, fenollar, pestitsidlar kabi noorganik va organik
ksenobiotiklar tseolitning sirtiga adsorblanadi. Bu jarayonlarda tseolitlar ion almashinuvchi va
selektiv molekulyar elak sifatida ishtirok etadi. Adsorbsiyalangan moddalarning ichak orqali
chiqarilishi esa jigar yukini kamaytiradi. Tseolitlar o‘zining selektivligi tufayli zararsiz
moddalarga tegmay, faqat toksiklarni o‘ziga jalb etadi. Ular barqaror strukturasi bilan zaharli
moddalarning qayta so‘rilishini oldini oladi. Bunday ta’sirlar klinik va eksperimental sharoitda
sinovdan o‘tgan va o‘z isbotini topgan. Ayniqsa, turli intoksikatsiyalar, gepatotoksik dori ta’siri,
o‘tkir og‘ir metall zaharlanishida tseolitlarning samarasi yuqori. Shu bilan birga, tseolitlar
mikrobial toksinlar, safro kislotalari va erkin radikallarga nisbatan ham ta’sir ko‘rsatadi.
Tseolitlar jigar detoksikatsiyasini qo‘llab-quvvatlovchi vosita sifatida ichki muhitdagi
toksinlarni bog‘lab, ularni fiziologik yo‘llar bilan chiqaradi. Ular peroral qabul qilinganda asosan
me’da-ichak traktida faoliyat ko‘rsatadi, ya’ni qon aylanish tizimiga o‘tmaydi. Shu bois ularning
toksikligi deyarli mavjud emas va ular ichki a’zolarga bevosita ta’sir ko‘rsatmaydi. Tseolitlar
ichakdagi safro kislotalari, og‘ir metallar, nitrozaminlar, ammoniy ionlari, alkaloidlar va boshqa
toksinlarni adsorbsiyalaydi. Bunday bog‘lanish orqali bu moddalarning so‘rilishini oldini oladi.
Bu esa jigar hujayralariga tushadigan toksik yukni kamaytiradi. Tseolitlar shuningdek,
ichakdagi pH muhitini barqarorlashtirib, mikroflora muvozanatini qo‘llab-quvvatlaydi. Ular
erkin radikallarning tarqalishini cheklaydi, bu esa oksidlovchi stressni pasaytiradi. Tseolitlar
gepatotsitlarning faoliyatini bevosita emas, bilvosita yengillashtiradi. Natijada jigar fermentlari
(ALT, AST) normallashadi, shishlar kamayadi va umumiy metabolik holat tiklanadi. Bu
mexanizm orqali tseolitlar gepatoprotektor vositalarga qo‘shimcha sifatida samarali ishlatiladi.
Shuningdek, ularning parhez va davolovchi ovqatlanish tizimlarida qo‘llanilishi ham
tavsiya etilmoqda.
396
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Tseolitlar bo‘yicha o‘tkazilgan klinik tadqiqotlar ularning jigar kasalliklaridagi
samaradorligini ilmiy jihatdan isbotladi. Masalan, alkogolli gepatoz, dori-induktsiyalangan
gepatit, gepatotoksik intoksikatsiyalar holatlarida tseolitlar yordamida jigar fermentlari
darajasida ijobiy o‘zgarishlar kuzatilgan. Ko‘plab bemorlarda ALT, AST, GGT va ALP
ko‘rsatkichlarining normallashuvi qayd etilgan.
Shuningdek, umumiy holat, ishtaha, uyqu sifati va holsizlik alomatlarida sezilarli ijobiy
siljishlar bo‘lgan. Tseolitlar gepatoprotektiv preparatlar bilan birgalikda qo‘llanganda ularning
ta’sirini kuchaytirishi aniqlangan. Uzoq muddatli qo‘llanish xavfsiz bo‘lib, nojo‘ya ta’sirlar kam
kuzatilgan. Tadqiqotlar davomida o‘tkazilgan ichki qon tahlillari tseolitlarning gematologik
parametrlarga salbiy ta’sir qilmasligini ko‘rsatgan.
Ba’zi holatlarda tseolitlar allergik reaktsiyalarni kamaytirishga yordam bergan. Klinika
oldi tajribalar (in vivo va in vitro) esa tseolitlarning molekulyar selektivligini va gepatotsitlar
bilan bevosita aloqasiz faoliyat yuritishini tasdiqlagan. Ularning yallig‘lanishga qarshi, yengil
sorbent va antioksidant xususiyatlari borligi qayd etilgan.
Zamonaviy farmatsevtikada tseolit asosidagi bir nechta detoksikatsion vositalar ishlab
chiqilgan va klinik amaliyotga joriy etilgan. Masalan, “Enterosgel-Zeolit”, “Zeomed”, “Zetox”,
“Zeolita-M” kabi mahsulotlar tseolit asosida ishlab chiqarilgan eng mashhur preparatlar qatoriga
kiradi. Ular og‘ir metall zaharlanishi, dori toksikozlari, gepatotoksik sindromlar va ichakdagi
disbiozlarda samarali vosita sifatida qo‘llaniladi. Bu vositalar asosan kapsula, suspenziya,
poroshok yoki granulalar shaklida tayyorlanadi. Ularning tarkibiga ba’zan qo‘shimcha sifatida
vitaminlar, antioksidantlar, probiotiklar yoki immunomodulyatorlar ham qo‘shiladi. Ba’zi
preparatlar tseolitning mikrogranulalaridan iborat bo‘lib, bu ularning yuzasini oshiradi va
adsorbsion faoliyatini kuchaytiradi. Mahsulotlar Yevropa va Osiyo mamlakatlarida turli dori
tarmoqlarida ro‘yxatdan o‘tgan. Ularni parhez terapiya bilan birga ishlatish tavsiya etiladi.
Ularning samaradorligi haqida o‘tkazilgan nazoratli klinik tadqiqotlar mavjud bo‘lib, bu
ularning rasmiy dori vositasi sifatida tan olinishiga asos bo‘lmoqda. Ayni vaqtda ularni
pediatriya, gastroenterologiya va sport tibbiyotida ham qo‘llash bo‘yicha izlanishlar olib
borilmoqda.
Tseolitlar jigar detoksikatsiyasida samarali, xavfsiz va istiqbolli sorbentlar sifatida o‘z
o‘rnini topdi. Ularning yuqori selektiv adsorbsiyasi, ion almashinuvi, inertligi va toksik
bo‘lmaganligi – bu ularni tibbiyotda qo‘llash imkoniyatini kengaytiradi. Ilmiy tadqiqotlar
tseolitlarning jigar kasalliklari, surunkali intoksikatsiyalar va metabolik sindromlar davosida
muhim yordamchi vosita ekanini ko‘rsatdi. Kelgusida nano-tseolitlar, tseolit-gidrogel
kompozitsiyalari, biologik faollashtirilgan tseolit formulalari ishlab chiqilishi rejalashtirilmoqda.
Shuningdek, tseolitlarni ichki yoki tashqi yuborish shakllari ustida ham tadqiqotlar
davom etmoqda. Biopolimerlar bilan kombinatsiya qilish orqali tseolitlarning ta’sir doirasi
yanada kengaytirilmoqda. Ularning immun tizimga, metabolizmga va mikrobiomga ijobiy ta’siri
bo‘yicha izlanishlar olib borilmoqda. Foydalanilayotgan tseolitlarning standartlashtirilgan
formulasi va farmakopeya mezonlari yaratilmoqda. Xulosa qilib aytganda, tseolitlar asosida
zamonaviy, kompleks, yuqori samarali detoksikatsion terapiya tizimlari shakllantirilishi mumkin.
Bu esa jigar sog‘lig‘ini saqlashda muhim burilish bo‘lishi mumkin.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, sintetik tseolitlar zamonaviy tibbiyotda toksik moddalarni
organizmdan chiqarishda, xususan, jigar detoksikatsiyasi jarayonida istiqbolli va samarali vosita
sifatida e’tirof etilmoqda.
397
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Tseolitlarning yuqori sorbsion va ion almashinish xususiyatlari ularni zaharli
ksenobiotiklar, og‘ir metallar, ammiak, nitrozaminlar kabi moddalarning organizmdan tez va
samarali chiqarilishiga imkon yaratadi. Ular jigarning funksional faolligini tiklash, gepatotoksik
moddalar ta’sirini kamaytirish, shuningdek, yallig‘lanish va oksidlovchi stressni kamaytirish
orqali jigar hujayralarini himoya qiladi. Klinika-amaliy tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, tseolit
preparatlarining qo‘llanilishi bemorlarda umumiy holatni yaxshilaydi, biokimyoviy
ko‘rsatkichlarni normallashtiradi va organizmning tabiiy detoksikatsiya mexanizmlarini
rag‘batlantiradi. Shuningdek, tseolitlar boshqa dori vositalari bilan sinergik ta’sir ko‘rsatib,
kompleks detoksikatsiya muolajalarida keng qo‘llanish imkonini beradi. Shunday qilib, tseolitlar
asosida yaratilgan preparatlarning jigar kasalliklarini davolashdagi o‘rni tobora ortib bormoqda
va bu yo‘nalishdagi izlanishlar tibbiyotda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Minghinelli, E. et al. (2021). Zeolites in Clinical Toxicology: Current Applications and
Future Perspectives. International Journal of Molecular Sciences, 22(4), 1874.
2.
Mumpton, F.A. (1999). La roca magica: Uses of natural zeolites in agriculture and
industry. Proceedings of the National Academy of Sciences, 96(7), 3463–3470.
3.
Colella, C., & Gualtieri, A.F. (2007). Natural zeolites: Health and environmental
applications. Reviews in Mineralogy and Geochemistry, 45(1), 619–654.
4.
Дехканова,
Н.,
Рахматкариева,
Ф.,
&
Жамолиддинова,
Н.
(2022).
ТЕРМОДИНАМИКА АДСОРБЦИИ СЕРОВОДОРОДА НА ЦЕОЛИТЕ NаX. Farg'ona
davlat universiteti,(3), 51-51.
5.
Абдурахмонов, Э. Б., Дехканова, Н. Н., Рахматкариева, Ф. Г., Кохаров, М., &
Жамолиддинова, Н. Б. К. (2022). КАЛОРИМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АДСОРБЦИИ
МЕТИЛМЕРКАПТАНА В ЦЕОЛИТЕ NAX. Universum: химия и биология, (11-2
(101)), 22-28.
6.
Усмонов, А. Х., & Дехканова, Н. Н. ЗАКОНОМЕРНОСТИ АДСОРБЦИИ
СЕРОВОДОРОДА, В ЦЕОЛИТЕ NaX. ЖАРЧЫСЫ, 279.
7.
Дехканова, Н. Н. (2021). ВНЕДРЕНИЕ ЦИФРОВЫХ ТРАНСФОРМАЦИЙ В
ВЫСШИЕ УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ. Научный редактор, 29.
8.
Дехканова, Н. Н., & Рахматкариева, Ф. Г. (2022). КОЛЛОИДНАЯ ХИМИЯ. Главный
редактор, 22
9.
Дехканова,
Н.,
Рахматкариева,
Ф.,
&
Жамолиддинова,
Н.
(2022).
ТЕРМОДИНАМИКА АДСОРБЦИИ СЕРОВОДОРОДА НА ЦЕОЛИТЕ NаX. Farg'ona
davlat universiteti,(3), 51-51.
10.
Абдурахмонов, Э. Б., Дехканова, Н. Н., Рахматкариева, Ф. Г., Кохаров, М., &
Жамолиддинова, Н. Б. К. (2022). КАЛОРИМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АДСОРБЦИИ
МЕТИЛМЕРКАПТАНА В ЦЕОЛИТЕ NAX. Universum: химия и биология, (11-2
(101)), 22-28.
11.
Усмонов, А. Х., & Дехканова, Н. Н. ЗАКОНОМЕРНОСТИ АДСОРБЦИИ
СЕРОВОДОРОДА, В ЦЕОЛИТЕ NaX. ЖАРЧЫСЫ, 279.
12.
Дехканова, Н. Н. (2021). ВНЕДРЕНИЕ ЦИФРОВЫХ ТРАНСФОРМАЦИЙ В
ВЫСШИЕ УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ. Научный редактор, 29.
13.
ДОМУЛАДЖАНОВ, И. Х., ДЕХКАНОВА, Н. Н., & ЖАМОЛИДДИНОВА, Н. Б. К.
ВОЗДЕЙСТВИЕ ЗАГРЯЗНЕНИЯ АТМОСФЕРЫ НА ЗДОРОВЬЕ НАСЕЛЕНИЯ.
14.
Дехканова, Н. Н., & Рахматкариева, Ф. Г. (2022). КОЛЛОИДНАЯ ХИМИЯ. Главный
редактор, 22.
