2025
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 7
61
YAXSHI VA YOMON O‘SMALARNING LABORATOR DIAGNOSTIKASI
Ismonova Shodiya Ilhomjon qizi
Fargʻona Jamoat Salomatligi Tibbiyot Instituti Laboratoriya ishi yoʻnalishi 1-kurs ordinatori
Dehkanova Nigora Namanjanovna
Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti “Tibbiy va biologik kimyo” kafedrasi mudiri.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16402071
Annotatsiya. Ushbu ishda o‘smalarning laborator diagnostikasi, xususan, ularning yaxshi
va yomon xillari o‘rtasidagi farqlash mezonlari bayon etilgan. Diagnostik jarayonlarda laborator
analizlarning roli, markerlar, gistologik va sitologik tekshiruvlar, shuningdek, zamonaviy
immunogistokimyoviy usullar tahlil qilingan. Tadqiqot, erta bosqichda aniqlash va differensial
diagnostika imkoniyatlarini oshirishga qaratilgan. Ishda tibbiy laboratoriya amaliyotida o‘smalar
bilan ishlovchi mutaxassislar uchun foydalidir.
Kirish soʻzlar: O‘sma (Neoplaziya), Benign (yaxshi sifatli), Malign (yomon sifatli),
Biopsiya, Sitologik tekshiruv, Gistologik tekshiruv.
LABORATORY DIAGNOSTICS OF BENIGN AND MALIGNANT TUMORS
Abstract. This work describes the laboratory diagnosis of tumors, in particular, the criteria
for distinguishing between their benign and malignant forms. The role of laboratory tests,
markers, histological and cytological examinations, as well as modern immunohistochemical
methods in the diagnostic process are analyzed. The study is aimed at increasing the possibilities
of early detection and differential diagnosis. The work is useful for specialists working with
tumors in medical laboratory practice.
Key words: Tumor (Neoplasia), Benign (good quality), Malignant (bad quality), Biopsy,
Cytological examination, Histological examination.
Kirish
O‘smalar (neoplaziyalar) - bu organizmdagi to‘qimalarning nazoratsiz, cheklanmagan
o‘sishidir. Ular ikki asosiy guruhga bo‘linadi: benign (yaxshi sifatli) va malign (yomon sifatli).
Yaxshi o‘smalar odatda organizmga kamroq zarar keltiradi, sekin o‘sadi, boshqa
to‘qimalarga tarqalmaydi. Yomon o‘smalar esa hujayralar va to‘qimalarga invaziv kirib boradi va
metastaz berish xususiyatiga ega. Tibbiyotda bunday farqlash muhim ahamiyatga ega bo‘lib,
davolash usullarini tanlashga yordam beradi. Aynan shu nuqtai nazardan laborator tahlillar asosiy
diagnostika vositasi sifatida qaraladi. O‘smalar organizmning genetik va epigenetik tizimlaridagi
o‘zgarishlar tufayli paydo bo‘ladi. Odatda DNK replikatsiyasidagi xatoliklar, onkogenlarning
faollashuvi yoki tumor suppressor genlarining funksiyasi yo‘qolishi natijasida o‘smalar
shakllanadi. Yomon o‘smalarda invaziya va metastaz - eng xavfli belgilar hisoblanadi. Ular qon
yoki limfa oqimi orqali boshqa organlarga tarqaladi. Shu bilan birga, yomon o‘smalar immun
tizimining “ko‘zidan yashirinish” xususiyatiga ham ega. Yaxshi o‘smalar esa odatda kapsula bilan
o‘ralgan bo‘ladi, boshqa organlarga o‘tmaydi. Bu farqlarni aniqlash uchun chuqur laborator
tekshiruvlar talab qilinadi.
Yaxshi va yomon o‘smalarni aniqlashda oddiy laborator testlar katta ahamiyatga ega.
Masalan, qon umumiy tahlili orqali anemiya, leykotsitoz, trombotsitopeniya kabi
o‘zgarishlar aniqlanadi.
2025
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 7
62
Bu holatlar yomon o‘smalarning ko‘plab turlari uchun xarakterlidir. Siydik tahlili orqali
siydikda qon aralashmasi, proteinuriya yoki silindrlar mavjudligi aniqlanadi. Najas tahlili esa ichki
qon ketishlar yoki hazm tizimi o‘smalariga signal bo‘lishi mumkin. Plevra yoki peritoneal
suyuqlik tahlillari esa metastatik hujayralarni aniqlashda muhim rol o‘ynaydi.
Onkomarkerlar o‘smali hujayralar tomonidan ishlab chiqariladigan yoki organizm
tomonidan o‘smalarga javoban ishlab chiqariladigan biologik moddalar bo‘lib, ular qon, siydik
yoki to‘qima namunalarida aniqlanadi. Masalan, CEA (karcinoembrional antigen), AFP (alfa-
fetoprotein), PSA (prostata-spetsifik antigen) kabi markerlar klinik amaliyotda keng qo‘llaniladi.
Ular nafaqat o‘smalarni erta bosqichda aniqlashda, balki davolanish jarayonini kuzatishda
ham muhim. Lekin onkomarkerlar 100% spesifik emas, shuning uchun ulardan faqat laborator
tahlillarning kompleksida foydalanish tavsiya etiladi. Sitologik tahlil o‘smali hujayralarning
mikroskopik ko‘rinishini o‘rganish orqali ularning benign yoki malign ekanligini aniqlash
imkonini beradi. Masalan, PAP-test bachadon bo‘yni o‘smalarini aniqlashda keng qo‘llaniladi.
Gistologik tahlil esa biopsiya yo‘li bilan olingan to‘qima parchasining tuzilishini chuqur
tahlil qilishga asoslanadi. Bu usul yordamida hujayralarning differensirovkasi, yadroning
o‘zgarishlari, mitotik faollik darajasi aniqlanadi. Aynan gistologik tahlil malign transformatsiyani
isbotlovchi “oltin standart” hisoblanadi.
Bugungi kunda molekulyar biologiya asosida olib borilayotgan tekshiruvlar o‘smalarning
genetik asoslarini aniqlashda katta rol o‘ynaydi. Misol uchun, HER2/neu mutatsiyasi ko‘krak bezi
saratonida, KRAS yoki EGFR mutatsiyalari esa o‘pka va yo‘g‘on ichak o‘smalarida aniqlanadi.
Bunday testlar yordamida nafaqat diagnostika, balki shaxsiylashtirilgan davolash (target
terapiya) yo‘nalishi ham tanlanadi. Ushbu yondashuv onkologik bemorlar uchun ancha samarali
va nojo‘ya ta’siri kam bo‘lgan davolash imkonini beradi. Yaxshi va yomon o‘smalarni farqlashda
laborator tekshiruvlar ajralmas ahamiyatga ega. Misol uchun, benign o‘smalarda markerlar
darajasi ko‘tarilmasligi mumkin, sitologik va gistologik jihatdan ham hujayralar normal
ko‘rinishga ega bo‘ladi. Malign o‘smalarda esa markerlar darajasi yuqori, hujayra yadrosi
kattalashgan, mitotik indeks yuqori bo‘ladi. Bundan tashqari, genetik mutatsiyalar va invaziya
belgilari ham laborator tekshiruvlar orqali aniqlanadi. Aynan shu laborator mezonlar asosida aniq
tashxis qo‘yish va davolash taktikasini belgilash mumkin bo‘ladi.
Xulosa
Yaxshi va yomon o‘smalarning farqlanishi uchun laborator diagnostika muhim vosita
hisoblanadi. Har bir diagnostik yondashuvning o‘ziga xos afzalliklari mavjud bo‘lib, ularni
kompleks tarzda qo‘llash eng yuqori aniqlikni ta’minlaydi. Onkomarkerlar, sitologik va gistologik
tekshiruvlar, molekulyar-genetik testlar birgalikda qo‘llanilganda malign neoplaziyalarni erta
aniqlash, davolash monitoringi va prognoz baholash imkoniyati oshadi. Amaliyotda bu
yondashuvlar onkologik kasalliklarni kamaytirish va davolash sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.
Shu sababli, laborator tibbiyot imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abbas A.K., Lichtman A.H., Pillai S.
Basic Immunology: Functions and Disorders of the
Immune System
. 6th edition. Elsevier; 2019.
2025
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 7
63
2.
Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C.
Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease
. 10th
edition. Elsevier; 2020.
3.
Kaspar D.L., Fauci A.S., Hauser S.L., et al.
Harrison's Principles of Internal Medicine
.
20th edition. McGraw-Hill Education; 2018.
4.
Аверьянов А.И., Савельев В.С.
Онкология
. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2020.
5.
Karimov S.Sh., Abdullayev A.M.
Laborator diagnostika asoslari
. – Toshkent: TTA
nashriyoti, 2018.
6.
Дехканова,
Н.,
Рахматкариева,
Ф.,
&
Жамолиддинова,
Н.
(2022).
ТЕРМОДИНАМИКА АДСОРБЦИИ СЕРОВОДОРОДА НА ЦЕОЛИТЕ NаX. Fargʻona
davlat universiteti,(3), 51-51.
7.
Абдурахмонов, Э. Б., Дехканова, Н. Н., Рахматкариева, Ф. Г., Кохаров, М., &
Жамолиддинова, Н. Б. К. (2022). КАЛОРИМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АДСОРБЦИИ
МЕТИЛМЕРКАПТАНА В ЦЕОЛИТЕ NAX. Universum: химия и биология, (11-2
(101)), 22-28.
8.
Усмонов, А. Х., & Дехканова, Н. Н. ЗАКОНОМЕРНОСТИ АДСОРБЦИИ
СЕРОВОДОРОДА, В ЦЕОЛИТЕ NaX. ЖАРЧЫСЫ, 279.
9.
Дехканова, Н. Н. (2021). ВНЕДРЕНИЕ ЦИФРОВЫХ ТРАНСФОРМАЦИЙ В
ВЫСШИЕ УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ. Научный редактор, 29.
10.
Дехканова, Н. Н., & Рахматкариева, Ф. Г. (2022). КОЛЛОИДНАЯ ХИМИЯ. Главный
редактор, 22
11.
Дехканова,
Н.,
Рахматкариева,
Ф.,
&
Жамолиддинова,
Н.
(2022).
ТЕРМОДИНАМИКА АДСОРБЦИИ СЕРОВОДОРОДА НА ЦЕОЛИТЕ NаX. Fargʻona
davlat universiteti,(3), 51-51.
12.
Абдурахмонов, Э. Б., Дехканова, Н. Н., Рахматкариева, Ф. Г., Кохаров, М., &
Жамолиддинова, Н. Б. К. (2022). КАЛОРИМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АДСОРБЦИИ
МЕТИЛМЕРКАПТАНА В ЦЕОЛИТЕ NAX. Universum: химия и биология, (11-2
(101)), 22-28.
13.
Усмонов, А. Х., & Дехканова, Н. Н. ЗАКОНОМЕРНОСТИ АДСОРБЦИИ
СЕРОВОДОРОДА, В ЦЕОЛИТЕ NaX. ЖАРЧЫСЫ, 279.
14.
Дехканова, Н. Н. (2021). ВНЕДРЕНИЕ ЦИФРОВЫХ ТРАНСФОРМАЦИЙ В
ВЫСШИЕ УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ. Научный редактор, 29.
15.
ДОМУЛАДЖАНОВ, И. Х., ДЕХКАНОВА, Н. Н., & ЖАМОЛИДДИНОВА, Н. Б. К.
ВОЗДЕЙСТВИЕ ЗАГРЯЗНЕНИЯ АТМОСФЕРЫ НА ЗДОРОВЬЕ НАСЕЛЕНИЯ. 14.
Дехканова, Н. Н., & Рахматкариева, Ф. Г. (2022). КОЛЛОИДНАЯ ХИМИЯ. Главный
редактор, 22.
