369
TARBIYASI OG’IR O’QUVCHILAR BILAN OLIB BORILADIGAN KORREKSION
ISHLAR
Xasanova Malika Ibragimovna
Sirdaryo viloyati Yangiyer shahar 10-maktab amalyotchi pixologi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11215524
Annotatsiya
. Tarbiyasi o’g’ir o’quvchilar bilan olib boriladigan korreksion ishlarda
avvalo u haqida to’liq ma’lumotga ega bo’lish lozim. Masalan oilasi, do’stlari, ichki va tashqi
sotsiumda rivojlanishi. Maqolada shu fikrlarga to’xtalib o’tamiz
Kalit so'zlar
: Korreksiya, diagnostika, oilaviy sharoit, nazoratga olinish, tarbiyasi og'ir
o’smirlar.
CORRECTIONAL WORK WITH STUDENTS WITH DIFFICULT UPBRINGING
Abstract.
In the correctional work carried out with students who are thieves, first of all, it
is necessary to have complete information about him. For example, his family, friends, internal
and external social development. The article focuses on these points ours
Key words:
Correction, diagnosis, family conditions, supervision, adolescents with difficult
upbringing.
КОРРЕКЦИОННАЯ РАБОТА С УЧАЩИМИСЯ С ТРУДНЫМ ВОСПИТАНИЕМ.
Аннотация.
В коррекционной работе с правонарушителем прежде всего
необходимо иметь полную информацию о нем, например, о его семье, друзьях, внутреннем
и внешнем социальном развитии.
Ключевые слова:
Коррекция, диагностика, семейные условия, присмотр, подростки
с трудным воспитанием.
KIRISH
Bugungi kunda jamiyatimizda Yoshlar o’rtasida jinoyatchilik, giyohvandlik avj olmoqda,
Bunga sabab sifatida ular bilan olib boriladigan tarbiyaviy jarayonlarni ham bir sabab deb
o’ylayman. tarbiya faqat oilada emas balki maktab va mahallada ham beriladi. Maktabda aosan
do’stlari,sinfdoshlari va sinf rahbarining roli katta.
Bugungi kunda maktab o’quvchilari orasida jinoyatchilik va huquqbuzarliklarni oldini lish
uchun Bir qancha psixalogik-korreksion ishlar olib borilmoqda masalan ular bilan individual
suhbat, kuzatish, diagnostika qilish kabi. Kuzatishlarimizdan bilamizki, oilaning to'liq yoki
noto'liqligi ham bolalar va o'smirlar nazoratsizligining kelib chiqishiga u yoki bu ko'rinishda ta'sir
qiladi. Shu boisdan oilada ota-onalarning birgalikda ahil, inoq yashashligi bolalar va o'smirlar
370
xulqidagi og'ishlarning oldini olishda muhim hisoblanadi. Oilada nizoli vaziyatlar ko'plab uchrab
turadigan nosog'lom oilada o'sayotgan o'smir uchun ham ota-ona mehri turli xil oilaviy urush
janjallardan, muammolardan ustun turadi. Demak, bolalar xulq-atvoriga kuchli ta'sir ko'rsatuvchi
omil bu ota-ona, oila a'zolari va maktab jamoasi ta'siridir. Ta'lim tizimida tarbiyasi og'ir
o'quvchilar bilan olib boriladigan tuzatish ishlar:m maktab ichki nazoratiga olish va ular bilan
davra suhbatlari tashkil etish; o'quvchilarni qiziqishlariga qarab to'garaklarga jalb etish:
O’quvchilarning oilaviy sharoitini o'rganish;
ota-onalar bilan hamkorlikni kuchaytirish;
maktablarining alohida ichki nazoratiga olingan o'quvchilar bilan tushuntirish ishlarini olib
borish;
o'quvchilarning ushbu ro'yhatga olingaligini o'ziga va tengdoshlariga oshkor qilmagan
holda profilaktik tadbirlarni amalga oshirish va ularga nazoratchi-pedagoglarga biriktirish;
Muhim masalani hal etishda guruh rahbari quyidagi vazifalarni majmuali hal qilish lozim:
O'smir shaxsini shakllantirishda uning atrof muhitga, ijtimoiy hodisalarga, kishilarga
munosabatini hisobga olish lozim. Chunki o'smirda muayyan narsalarga nisbatan munosabat
shakllangan bo'ladi. O'smir xulq atvorini baholashda (rag'batlantirish yoki jazolashda) kattalarning
qat'iyatliligi, prinsipialligi sinchkov o'quvchi tomonidan tahlil qilinadi. Shuning uchun
rag'batlantirish va jazolash usullari oqilona, o'z vaqtida qo'llanilishi kerak. Psixologik
adabiyotlarda mehnat bilan jazolash o'smir psixologiyasida keskin o'zgarish yasashi ifodalangan.
Ma'lumki, hamma o'quvchilarga mehnatning qahramonlik, yaratuvchilik ekanligi uqtirib,
kelinadi. Favqulodda mehnatdan jazo sifatida foydalanish ularga mutlaqo yomon ta'sir ko'rsatadi.
Bola tarbiyasida birinchi galda oilaviy tarbiyani, ya'ni oiladagi sog'lom munosabatni qaror
toptirish "oila-maktab" hamkorligini to'g'ri yo'lga qo'yish, bolani balog'at yoshiga xos
xususiyatlarini to'g'ri anglagan holda, tarbiya jarayoniga maqsadli yondashish, ko'plab salbiy
omillarni kelib chiqishining oldini oladi. Ma'lumki, oilaning ijtimoiy-psixologik sog'lomligi
iqtisodiy omillar bilan ham bog'liq. Oilada ota-onaning egallagan kasbhunari, jamiyat hayotining
rivojiga qo'shayotgan hissalari, ularning kasbiy faol harakat qilishlari kabilar oila byudjetiga o'z
ta'sirini ko'rsatishi barobarida, farzandlar tarbiyasida ham o'z aksini topadi. Oiladagi o'zaro hurmat,
hissiy bir-biriga intilib yashash, oilaviy yakdillik, oilani barqaror bo' lish omilidir.
O'zicha bir olam bo'lgan bola ham o'z navbatida ota-onasi, o'ziga yaqinlari hamda
ustozlarini anglashda o'z- o'zini tarbiyalash orqali tegishli xulosalar chiqarib oladi. O'z-o'zini
tarbiyalash orqali bolada nojo'ya qiliqlar qilish o'rniga o'ylab fikr yuritadigan, kirishimli, lozim
paytda boshqalarga yordam qo'lini cho'zadigan, kelgusida biron kasb-hunar egasi bo'lib, jamiyat
371
rivojiga hissa qo'shish haqida orzu qiladigan darajada faoliyat yuritadi. Ma'lumki, sho'x bola bilan
nojo'ya harakatlar qiluvchi bolalar o'rtasida farq bo'ladi. Sho'x bolalarning xatti-harakatlari ko'proq
zararsiz, ba'zan kutilmaganda yuzaga chiquvchi, ba'zan biron tashabbusni ko'zlab uni bajarishga
kirishish bilan bog'lanib ketadi. Maktablarimizda qiyin bolalar muammosi bor, avval ham bo'lgan
va doim ham bo'ladi. Xo'sh uning mohiyati nimada? Sabablari nimalardan iborat? Bir tarbiyasi
og'ir o'quvchi boshqasidan nimasi bilan farq qiladi? Tarbiyasi qiyinlikni yengib o'tishda ta'sir
ko'rsatish yo'llari nimalardan iborat? O'qtuvchining tarbiyachilar, sinf rahbarlari va maktab
direktorlarining o'rinbosarlari seminarida: "Kimni, qanday belgilariga qarab tarbiyasi og'ir
o'quvchi deb hisoblaysiz?"- degan savolga 500 ga yaqin tarbiya qilish qiyin bo'lgan belgi ko'rsatib
o'tildi. Pedagoglar tomonidan tez-tez qo'llaniladigan ba'zi belgilarnigina qayd etamiz: o'quvchi
maktab kun tartibiga bo'ysunmaydi, o'qishga yomon munosabatda, qo'pollik qiladi, mushtlashadi,
darslarda e'tiborsiz, tengdoshlarini xafa qiladi, hech narsa o'qimaydi, ko'p kuladi, dangasa,
so'kinadi, qizlarga tegajoglik qiladi va xokazo.
Pedagoglarning tan olishiga qaraganda bemavrid ovqatlanish, uxlash, bekorchilik, sayr
qilish, ko'chada sandiroqlab yurish, shiyponchada o'tirish, urishish, kishining g'ashini keltiradigan
kiyimlar kiyish, qiliqlar qilish, pardoz-andoz qilish ularning sevimli faoliyat turlaridandir. Bu
chetga chiqishlarning paydo bo'lishiga asos bor. Oilada ota yoki onaning yo'qligi, bolaning yolg'iz
ota yoki yolg'iz onaning tarbiyalashi, tashqi o'quv tarbiya muasassalari ta'siri yo'qligi (bola bo'sh
vaqtida biron bir faoliyat bilan shug'ullanmaydi) bunday sabablardan hisoblanadi. O'quvchi-
yoshlar o'rtasida axloqiy me'yorlarga mos xulq-atvorni shakllantirishda ta'lim muassasasi, oila va
mahalla o'rtasida hamkorlikni yo'lga qo'yish lozim. Insonning birinchi ustozi onasidir. Islomda
"mening yaxshi muomala qilmog'imga kim haqlidir, degan savolga uch marotaba "Onang"
deyilgandan keyingina to'rtinchi marta "Otang" deb javob berilgan. Oiladagi tarbiya muhiti
bolaning individualligi uning o'qishidan tashqaridagi faoliyatlarida kitobxonlik, tabiatga, dinga va
boshqalarda aniq ko'rinadi.
XULOSA
Xulosa o'rnida shuni aytishim lozimki, Yomon insooni o'zi bo'lmaydi, balki yomon
harakter bo'lishi mumkin. Uni to'g'irlash va to'gri yo'l yo'riq ko'rsatish biz kattalarning
burchimizdir. Zeroki Bir bolaga yetti mahalla ota ona deganlaridek, Bolalar tarbiyasiga barchamiz
birdek mas'ulmiz.
372
REFERENCES
1.
Maxmudova Z.M., Olimov L.Ya. Social Psychological Characteristics Of Psychological
Defenses Manifested In Adolescents In Extreme Situations. Вестник интегративной
психологии журнал для психологов. Выпуск № 22, 2021 г. С 233-237.
2.
Elov Z.S. Causes and analysis of suicidal thoughts among adolescents. EPRA International
Journal of Research and Development (IJRD). Volume: 6 | Issue: 11 | November 2021 75-76
3.
Elov Z.S. Conditions and the reasons of cases of the suicide among the staff of law-
enforcement bodies. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences
Vol 5 2017
4.
Elov Z.S. Psychological influence of speech disorders and the causes that cause them on the
child's psyche. Academicia globe: inderscience research volume: 3, issue 1, january-2022 39-
42
5.
Elov Z.S. Researches of the Reasons Conditions, Fastors of Suicide Rick Intellectual Archive
Volume 5 Number 1. 2016. 49-53
