166
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
PAST O‘ZLASHTIRUVCHI O‘QUVCHILAR BILAN OLIB BORILADIGAN
PSIXOKORREKSION ISHLAR
Xasanova Malika Ibragimovna
Yangiyer shahar 10 –sonli maktab psixologi.
Tagaymuratova Dildora Nurmuhammedovna
Yangiyer shahar 3-sonli maktab psixologi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15364856
Annotatsiya. Mazkur maqolada past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilarning psixologik
xususiyatlari, ularning o‘zlashtirish darajasiga ta’sir etuvchi omillar, psixokorreksion ishlarning
asosiy bosqichlari va samarali metodlari haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, o‘quvchilar bilan
ishlashda oila, maktab va psixologning hamkorligining ahamiyati yoritiladi. Ushbu maqolada
umumta’lim maktablarida past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar bilan olib boriladigan
psixokorreksion ishlarning mazmuni, maqsadi va samarali usullari yoritilgan. Shuningdek, bu
toifadagi o‘quvchilarni aniqlash mezonlari va ular bilan ishlashda psixologik yondashuvlar
ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: Motivatsiya, psixokorreksiya, passivlik, korreksiya, individuallik.
ПСИХОКОРРЕКЦИОННАЯ РАБОТА С ОТСТУПАЮЩИМИ УЧАЩИМИСЯ
Аннотация. В статье рассматриваются психологические особенности
слабоуспевающих школьников, факторы, влияющие на уровень их обучения, основные
этапы психокоррекционной работы и эффективные методы. Подчеркивается также
важность сотрудничества семьи, школы и психолога при работе со студентами. В
статье
рассматриваются
содержание,
цель
и
эффективные
методы
психокоррекционной работы с неуспевающими учащимися общеобразовательных школ.
Также рассматриваются критерии выделения учащихся этой категории и
психологические подходы к работе с ними.
Ключевые слова: Мотивация, психокоррекция, пассивность, коррекция,
индивидуальность.
PSYCHOCORRECTIONAL WORK WITH LOW-ACHIEVING STUDENTS
Abstract. This article discusses the psychological characteristics of low-learning
students, factors affecting their level of learning, the main stages and effective methods of
psychocorrection work. It also highlights the importance of cooperation between the family,
school and psychologist in working with students. This article discusses the content, purpose and
effective methods of psychocorrectional work with low-learning students in secondary schools. It
also considers the criteria for identifying this category of students and psychological approaches
to working with them.
Keywords: Motivation, psychocorrection, passivity, correction, individuality.
Kirish.
Ta’lim jarayonining samaradorligi ko‘p jihatdan o‘quvchilarning individual psixologik
xususiyatlarini hisobga olishga bog‘liq. Afsuski, ayrim o‘quvchilar o‘quv materialini
o‘zlashtirishda turli qiyinchiliklarga duch kelishadi. Bunday holatda ularning bilim darajasini
ko‘tarish uchun pedagogik usullar bilan bir qatorda psixologik yondashuvlar ham zarur bo‘ladi.
Psixokorreksion ishlar aynan shu yo‘nalishda yordam beradi.
Past o‘zlashtirish sabablari va xususiyatlari
Past o‘zlashtirish turli sabablarga ko‘ra yuzaga keladi:
167
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Biologik sabablar: tug‘ma yoki orttirilgan nevrologik muammolar, psixik rivojlanishdagi
orqada qolishlar.
Psixologik sabablar: past motivatsiya, o‘ziga ishonchsizlik, tashvishli holat, emotsional
zo‘riqish.
Ijtimoiy sabablar: oilaviy muammolar, nazoratning yetishmasligi, ijtimoiy noqulayliklar.
Pedagogik sabablar: o‘quv dasturining murakkabligi, o‘qituvchining noto‘g‘ri
yondashuvi, dars uslublarining bir xilligi.
Ularning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
Darslarda passiv ishtirok;
Mustaqil ishlashda qiynalish;
Diqqatning tez chalg‘ishi;
Emotsional beqarorlik;
Ijtimoiy faollikning pastligi;
O‘z-o‘ziga past baho berish.
Psixokorreksion ishlarning maqsadi va vazifalari
Psixokorreksion ishlarning asosiy maqsadi – past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilarning
o‘qishga bo‘lgan qiziqishini oshirish, psixologik holatini mustahkamlash va o‘z-o‘ziga bo‘lgan
ishonchini tiklashdir.
Asosiy vazifalari:
O‘quv motivatsiyasini shakllantirish;
Fikrlash va diqqatni rivojlantirish;
Emotsional holatni barqarorlashtirish;
Ijtimoiy moslashuvni ta’minlash;
Ijobiy o‘zini baholashni shakllantirish.
Psixokorreksion ishlarning bosqichlari
Diagnostika – o‘quvchining psixologik holati, o‘zlashtirish darajasi, motivatsiyasi
aniqlanadi.
Rejalashtirish – individual yoki guruhiy korreksion dastur tuziladi. Amaliyot – psixologik
mashg‘ulotlar, treninglar, suhbatlar o‘tkaziladi.Monitoring – natijalar muntazam baholanadi,
holat tahlil qilinadi. Tuzatish – zaruratga ko‘ra dastur yangilanadi yoki qayta yo‘naltiriladi.
Samarali metod va usullar
Quyidagi psixokorreksion metodlar o‘zini eng samarali deb ko‘rsatgan:Art-terapiya –
bolalarning emotsional holatini yumshatadi, o‘zini ifodalashga yordam beradi.
Kognitiv o‘yinlar – fikrlash, xotira va diqqatni rivojlantirishga qaratilgan.
Relaksatsion texnikalar – stress va tashvishlarni kamaytirish uchun.
Suhbatlar va psixologik maslahatlar – o‘quvchining muammolari yuzasidan individual
yondashuv.
Treninglar – ijtimoiy ko‘nikmalar, o‘zini boshqarish va o‘ziga ishonchni oshirish uchun.
Ota-onalar bilan hamkorlik
Oila – o‘quvchining asosiy tarbiya manbai. Shu sababli ota-onalar bilan quyidagi
yo‘nalishlarda ish olib boriladi: Ota-onalar bilan suhbatlar va seminarlar tashkil etish; Psixologik
maslahatlar berish; Uy sharoitida bolani qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha tavsiyalar tayyorlash.
Zamonaviy ta’lim tizimida har bir o‘quvchining individual imkoniyatlarini hisobga olish
muhim ahamiyatga ega. Afsuski, ba’zi o‘quvchilar turli sabablar tufayli o‘quv materiallarini
o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga duch keladi.
168
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Bunday o‘quvchilarni "past o‘zlashtiruvchi" deb atashadi. Ular bilan individual
yondashuv asosida olib boriladigan psixokorreksion ishlar ularning shaxsiy rivojlanishida muhim
rol o‘ynaydi.
Past o‘zlashtiruvchilarning xususiyatlari
Past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar odatda quyidagi belgilar bilan ajralib turadi:
Dars jarayoniga sust munosabat;
E’tiborning tez chalg‘ishi;
O‘z-o‘ziga past baho berish;
Ijtimoiy faollikning sustligi;
Tashabbuskorlikning yo‘qligi;
Aqliy operatsiyalarning sekinligi.
Psixokorreksion ishlarning maqsadi va vazifalari
Psixokorreksion ishlarning asosiy maqsadi – past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilarning
psixologik holatini yaxshilash, ularning o‘quv faoliyatiga ijobiy munosabatini shakllantirish va
o‘z-o‘ziga ishonchini oshirishdir.
Asosiy vazifalari:
Motivatsiyani shakllantirish;
Emotsional holatni barqarorlashtirish;
Diqqat va xotirani rivojlantirish;
Muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Psixokorreksion ishlar turlari va metodlari
Past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar bilan ishlashda quyidagi usullar samarali hisoblanadi:
Trening mashg‘ulotlari – o‘quvchining o‘ziga ishonchini oshirish, ijtimoiy faolligini
kuchaytirish uchun.
Relaksatsion mashqlar – stress holatini kamaytirish va emotsional barqarorlikni
ta’minlash maqsadida.
Intellektual o‘yinlar – mantiqiy fikrlash, diqqat va xotirani rivojlantirish uchun.
Individual suhbatlar – o‘quvchining shaxsiy muammolarini aniqlash va psixologik
yordam ko‘rsatish uchun.
Art-terapiya – rasm chizish, loy bilan ishlash orqali ichki holatni ifoda qilish va
yengillashtirish.
Xulosa.
Past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar bilan ishlashda sabr-toqat, individual yondashuv va
ijobiy rag‘batlantirish muhim ahamiyatga ega. Psixokorreksion ishlar esa nafaqat ularning o‘quv
faoliyatini, balki shaxsiy rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Ta’lim muassasalaridagi
psixologlar va pedagoglar bu jarayonda hamkorlikda ishlashlari lozim. Past o‘zlashtiruvchi
o‘quvchilar bilan ishlashda sabr, e’tibor va to‘g‘ri yondashuv muhim ahamiyatga ega.
Psixokorreksion ishlar orqali nafaqat o‘quv natijalari, balki o‘quvchining shaxsiy o‘sishi
va emotsional holati ham yaxshilanadi. Maktab psixologi, o‘qituvchi va ota-onaning
hamkorlikdagi harakati bu borada muhim o‘rin tutadi.
REFERENCES
1.
G‘ulomov S. – Pedagogik va yosh psixologiyasi.
2.
Vygotskiy L.S. – Pedagogik psixologiya.
3.
Murodova D. – O‘quvchilarning individual psixologik xususiyatlari.
169
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
4.
Maktab psixologlari uchun qo‘llanma (2021).
5.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi – Ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha
tavsiyalar.
6.
A.N. Leontev. Faoliyat, ong va shaxs.
7.
G‘ulomov S. Pedagogik va yosh psixologiyasi.
8.
Sharipova N. Maktab psixologiyasi asoslari.
9.
Vygotskiy L.S. O‘qitish va rivojlanishning psixologik asoslari.
