QURILISH MAYDONI VA UNING XAVFSIZLIGINI ANIQLASHDA ASHYOLARINING MEXANIK XOSSALARI

31-oktabr, 2024-Yil

142

QURILISH MAYDONI VA UNING XAVFSIZLIGINI ANIQLASHDA

ASHYOLARINING MEXANIK XOSSALARI

Muradov Sirojiddin

Karimov Bohodir

Siddiqova Madinabonu

Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti

“Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi” kafedrasi o‘qituvchilari.

Qarshi, O‘zbekistan.

sirojiddinmuradov0@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.13900054

Annotatsiya. Maqolada Qurilish ashyolarining tuzilishi va tasnifi haqida nazariy ilmiy

fikrlar jamlangan bo‘lib, qurilish ashyolari taxlil etilgan. Maqola mehnat muhofazasi va texnika

xavfsizligi yunalishlari talablari, mehnat muhofazasi va xavfsizlik mutaxassislari hamda keng

izlanuvchilar uchun muljallangan.

Kalit so‘zlar va iboralar: “detallar, asboblar, qurilish maydonchasi, xavfsizlik texnikasi”.

MECHANICAL PROPERTIES OF ITEMS IN DETERMINING THE CONSTRUCTION

AREA AND ITS SAFETY

Abstract. The article summarizes theoretical scientific opinions about the structure and

classification of construction materials, and analyzes construction materials. The article is

intended for the requirements of labor protection and technical safety directions, labor protection

and safety specialists, and general readers.

Key words and phrases: "details, tools, construction site, safety equipment".

МЕХАНИЧЕСКИЕ СВОЙСТВА ПРЕДМЕТОВ ПРИ ОПРЕДЕЛЕНИИ ПЛОЩАДИ

СТРОИТЕЛЬСТВА И ЕГО БЕЗОПАСНОСТИ

Аннотация. В статье обобщены теоретические научные представления о

строении и классификации строительных материалов, проведен анализ строительных

материалов. Статья предназначена для требований направлений охраны труда и

технической безопасности, специалистов по охране труда и технике безопасности, а

также широкого круга читателей.

Ключевые слова и фразы: «детали, инструменты, строительная площадка,

средства обеспечения безопасности».

31-oktabr, 2024-Yil

143

KIRISH.

Ashyolarning mexanik xossalari deganda, tashqi kuch ta’sirida ularning

egilishga, bukilishga, siqilishga bo’lgan qarshiligini tushunmoq lozim. Bunga mustahkamligi

(siqilishga, cho’zilishga, egilishga, ishqalanishga, zarbga, buralishga va h.k.), qattiqligi,

deformasiyalanishi, mo’rtligi, yumshoqligi, oquvchanligi, siljishi, kirishishi va hokazolar kiradi.

Ma’lumki, barcha qurilish ashyolari va konstruksiyalari tashqi tabiiy va sun’iy kuch

ta’sirida bo’ladi. Natijada, ashyo yoki buyum tanasida ezilish, bukilish, ishqalanish, egilish va

siqilish kuchlanishlari hosil bo’ladi.

Qurilish ashyolarining mexanik xossalari shartli ravishda deformativ va mustahkamlik

xossalariga ajratiladi. Deformativ xossalarga - qayishqoqlik, plastiklik, nisbiy deformasiya va h.k.

kiradi. Mustahkamlik xossalariga ashyoning siqilishdagi, egilishdagi va cho’zilishdagi

mustahkamligi, zarbga va ishqalanishga qarshiligi kiradi.

Ashyoga ta’sir qilayotgan kuch olingandan keyin tezda, o’z shakliga qaytishi ashyoning

elastikligi

deyiladi. Elastiklik deformasiyasi ta’sir qilayotgan kuchlar olingandan keyin

yo’qolgani uchun uni

qaytuvchi deformasiya

deb ham aytiladi.

Plastiklik.

Ashyoning kuch ta’sirida o’z shaklini o’zgartirish va kuch olinganda o’z

shakliga qaytmasligi

plastik deformasiya

deyiladi.

Qisqa muddatda qoldiq deformasiyasini hosil qiluvchi kuchlardan kichik bo’lgan kuchlar

ta’sirida, uzoq vaqt davomida plastiklik deformasiyasining oshib borishi siljish deyiladi.

Boshlang’ich deformasiya o’zgarmay qolgan holda ashyo kuchlanishining o’z-o’zidan

kamayishi

relaksasiya

deb ataladi.

Bunda kuchlanish boshlang’ich deformasiyaning tabiatini, ya’ni plastiklikdan elastiklikka

o’z shaklini saqlagan holda o’zgartiradi. Kuchlanishning yo’qolish holati, ashyoning ichki

tuzilishidagi molekulalarning harakati tufayli sodir bo’lishi mumkin.

Mo’rtlik.

Ashyoning kuch ta’sirida sezilarli deformasiyalanmasdan buzilib ketishiga

uning

mo’rtligi

deyiladi.

Mo’rt ashyolarning siqilishdagi va egilishdagi mustahkamliklari orasida katta (10-15

barobar) farqbo’ladi. Qurilish ashyolarining buzilish tabiati harorat, namlik va kuchning qo’yilish

tezligiga bog’liq. Namuna siqilishga yoki egilishga sinalganda undagi kuchlanish bilan nisbiy

deformasiya orasidagi bog’lanishni ashyolarning mexanik xossalarini «deformasiya diagrammasi»

orqali ifodalash mumkin.

Ashyolarning mustahkamligi.

Ashyoga tashqi kuch ta’siretganda unda ichki zo’riqish

paydo bo’ladi. U ma’lum qiymatga yetganda ashyo buziladi (sinadi, parchalanadi). Ashyoning

31-oktabr, 2024-Yil

144

buzilishga qarshilik ko’rsatish xususiyati

mustahkamlik

deb ataladi. Ashyolarning

mustahkamligi odatda

mustahkamlik chegarasi R

orqali ifodalanadi.

Mustahkamlik chegarasi deb, ashyoning maksimal kuch ta’siridan buzilgan vaqtida unda

hosil bo’lgan ichki kuchlanishga aytiladi. Bino yoki inshoot qismlarining mustahkamligini

hisoblashda Davlat standartlari bo’yicha ruhsat etilgan kuchlanishdan foydalaniladi. Ashyoning

ruhsat etilgan kuchlanishi uning mustahkamlik chegarasi orqali aniqlanadi.

Ashyoning siqilishdagi mustahkamlik chegarasini topish uchun ular gidravlik zichlagichda

buzilgunga qadar siqiladi. Ashyoning xiliga qarab namuna har xil bo’ladi. Ashyoning

mustahkamliligi tayyorlangan namunaning shakliga, o’lchamlariga, berilayotgan kuchning o’sish

tezligiga va kuch tushayotgan yuzaning holatiga bog’liq (2.5-jadval).

2.5-jadval. Standartlarga ko’ra qurilish ashyolari namunalarini siqilishga sinash sxemasi

Namuna

Eskiz

Hisoblash formulasi

Ashyo

turlari

Namunalar

o’lchami, sm

Kub

R=ρ/a

2

Beton,

qorishma

10x10x10

15x15x15

20x20x20

Qorishma

7,07x7,07x7,0

7 5x5x5

Silindr

R=4ρ/πd

2

Beton

d=15, h=30

Tabiiy tosh

d=h=5, 7, 10,

15

Prizma

R=ρ/a

2

Beton

a=10,15,20

h=40, 50, 80

Yog’och

a=2, h=3

Qorishmada

bog’langan

namuna

R=ρ/S

G’isht

a=12,b=12,3

h=14

Ikkiga

bo’lingan

sement-qum

prizma

R=ρ/S

Sement

a=4,

S=25

cm

2

31-oktabr, 2024-Yil

145

Silindrda

siqilayotgan

chaqiq tosh

(graviy)

Dρ=(m1m

2

)/m

1

100%

Beton uchun

yirik

to’ldirg’ich

d=15,h=15

Qurilish ashyolarining siqilishdagi mustahkamlik chegarasi 0,05 dan 1000 MPa gacha

bo’lishi mumkin (2.6-jadval).

2.6-jadval. Ba’zi ashyolarning siqilishdagi mustahkamlik chegarasi

Ashyolar

Siqilishdagi

mustahkamlik

chegarasi, MPa

Chig’anoq tosh

0,5-5

Yengil beton (toshqolli beton, ko’pik

beton va boshqalar)

1,5-15,0

Oddiy loy g’isht

7,5-30,0

Silikat g’isht

7,5-20,0

Og’ir beton

10,0-80,0

Granit

120,0-250,0

Qurilish po’lati (cho’zilishdagi)

380,0-450,0

Plastmassalar

0,4-500,0

O’ta mustahkam po’lat

10000 va undan yuqori

Egilishdagi mustahkamlik chegarasi.

Qurilish ashyolarining mustahkamligini

aniqlashda, ular egilishga ham sinaladi. Buning uchun sinalayotgan ashyodan ko’ndalang kesimi

kvadrat yoki to’g’ri to’rtburchakli qilib namunalar tayyorlanadi.

Ayrim ashyolar tayyor buyum holatida (g’isht, cherepisa, tombop shifer va h.k.) sinaladi.

Ashyolarni egilishga sinaganda namuna ikki tayanchga qo’yiladi va uning o’rtasiga kuch

ta’sir ettiriladi.

Odatda, qurilish ashyolaridagi buzilish alomatlari (darz, yoriq va h.k.), ularning cho’zilish

bo’lagidan boshlanadi (2.7-jadval).

2.7-jadval. Ba’zi qurilish ashyolarining cho’zilishdagi va egilishdagi mustahkamligi

Ashyolar

Mustahkamlik chegarasi, kg/sm

2

cho’zilganda

egilganda

Ohaktosh

0-50

0-70

31-oktabr, 2024-Yil

146

Beton

2-70

15-80

Oddiy g’isht

15-30

8-28

Granit

50-80

100-140

Yog’och, tolalaribo’ylab

700-1300

700-1200

Po’lat

3500-10000

-

Zarbga qarshilik.

Tabiiy va sun’iy tosh ashyolar avtomobil yo’llari, yo’lkalar, pol va

poydevorlarga ishlatilganda, ular zarb kuchi ta’siriga sinab ko’riladi.

Tosh ashyolarni zarbga sinash uchun namuna diametri va balandligi 25 mm bo’lgan silindr

to’qmoq tagiga o’rnatiladi.

Ashyoning zarbga qarshilik ko’rsatuvchanligi, standart namunani buzish uchun sarf etilgan

ish miqdori yoki hajm birligiga (kg/sm

3

) sarflangan solishtirma ish bilan ifodalanadi.

Qattiqlik.

Ashyolarga o’zidan qattiq jism botirilgandagi qarshilik ko’rsatuvchanlik

xususiyati uning

qattiqligi

deb ataladi.

Ashyolarning qattiqlik darajasi bir necha usullar bilan aniqlanadi. Uning o’lcham birligi

ham turlichadir. Shuning uchun qattiqlikni umumiy bir miqdor deb tushunmoq lozim. Bir jinsli

tosh ashyolarning qattiqlik darajasi 2.8-jadvalda keltirilgan. Ashyolarning qattiqligi Moos shkalasi

orqali aniqlanadi. Ashyoning qattiqligi uning tekis yuzini yuqorida keltirilgan minerallardan biri

bilan tirnab aniqlanadi.

2.8-jadval. MOOS ning qattiqlik shkalasi

Ashyolar

Kimyoviy tarkibi

MOOS

ning

qattiqlik

ko’rsatkichi

Talk

Gips

Kalsit

Eruvchan shpat

Apatit

Ortoklaz

Kvars

Topaz

Korund

Olmos

2MgO×4SiO2×H2O

CaSO

4

×2H

2

O

CaCO

3

CaF

2

Ca

5

(PO

4

)

3

×FCl

K(Al×SiO3×O8)

SiO

2

Fl(F×OH)×SiO2

Fl

2

O

3

C

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

31-oktabr, 2024-Yil

147

Ishqalanishga chidamliligi.

Pol, zinapoya, yo’l singari ishqalanish kuchi ta’sirida bo’lgan

joylarda ishlatiladigan ashyolar ishqalanishga sinab ko’riladi. Buning uchun kub, plita yoki

diametri 25 mm ga teng bo’lgan silindr (namuna)lar tayyorlanadi.

Ashyoni ishqalash doirasida 1000 marta aylantirilganda namunaning 1 sm

2

yuzasidan

yo’qotgan og’irligiga

ishqalanish

deb ataladi.

Nam va quruq holatdagi deformasiyalanish.

Ba’zi ashyolarni (gil, yog’och va h.k.)

suvga shimdirilsa, hajmi o’zgaradi, ya’ni ayrim xollarda ma’lum darajagacha shishadi. Shishishi

yoki hajmi kattalashganda ashyoning chiziqli hajm o’lchamlari o’zgaradi, ammo quritilganda u

yana o’zining avvalgi holatiga qaytadi.

Qotish yoki qurish jarayonida ayrim ashyolarning (gil, yog’och, beton va boshqalar) hajmi

kichrayadi. Bu xol ashyoning kirishishi deb ataladi.

Qurilish ashyolarining umumiy xossalari

Ushbu tushuncha barcha pardozbop qurilish ashyolariga ham tegishli bo’lib, ularning

xossalari va ichki tuzilishlariga ko’ra zararli muhit ta’siriga chidamli mexanik kuchlar, biologik

va kimyoviy moddalar ta’sirida ishonchli xossalarni o’zida mujassam etgan ashyo bo’lmog’i

kerak. Masalan, qurilish ashyolarining chidamliligi deganda, ular qayerda ishlatilmasin hamma

xossalari bo’yicha davlat standart (andoza) larini qoniqtiradigan, shuningdek, uzoq davr zararli

muhitda ishlatilganda ham sifat ko’rsatgichlari yomon bo’lmaydigan ashyolarni tushunmoq lozim.

Pardozbop qurilish ashyolarining chidamliligi ularning tarkibiga, tuzilishiga va sifatiga,

shuningdek, unga ta’sir etuvchi zararli moddalar xiliga, harorat, namlik kabi ko’rsatgichlar

darajasiga bog’liq. Ularqanday muhit sharoitida ishlatilishiga qarab tanlanadi. Masalan,

konstruksiya yoki buyumkislota yoki uning eritmalari ta’sirida bo’lsa, shu muhitga chidamli

bo’lgan ashyolar (kislotaga chidamli betonlar, tosh eritmasi asosidan ishlangan buyumlar, suyuq

shisha va h.k.) tavsiya etiladi.

Pardozbop qurilish ashyolarining chidamliligi ishlatilishida ta’sir etuvchi zararli muhitda

qancha davrda buzilish nuqsonlari paydo bo’lishi, namunalarni tajribaxonalarda zararli

suyuqliklarda saqlab ularning og’irliklari va mustahkamliklarini, hamda rangining o’zgarishi bilan

baholanadi.

Bino va inshootlarni ko’tarib turuvchi barcha konstruksiyalarning zararli muhitda

chidamlilik muddati ulardan foydalanish davriga teng bo’lishi kerak. Ashyolarni zararli muhitda

chidamlilik ko’rsatkichi

chidamlilik koeffisiyenti

– Kch orqali ifodalanadi:

K

ch

= R

z

/ R

t

31-oktabr, 2024-Yil

148

bunda: R

z

-namunani zararli muhitda

n

kun saqlagandan keyingi mustahkamligi; R

t

-tabiiy

sharoitda

n

kundan keyingi mustahkamligi.

Agar, K3<0,8 dan kam bo’lsa, ashyo shu zararli muhitga chidamsiz bo’ladi va bunday

ashyo ishlatishga tavsiya etilmaydi. Pardozbop ashyolar bundan istisno. Chunki, bunday ashyolar

ijtimoiy sharoit, muhit va ma’naviy nuqtai nazardan tez

eskirishi

yoki buzilishi mumkin. Qurilish

ashyolari uzoq vaqt saqlanganda eskirish xususiyatiga ega. Uning tuzilishi, rangi va xossalari

ishlatilishi davrida o’zgaradi. Bunday ashyolar havodagi namni o’ziga yutadi, undagi kimyoviy

moddalarda almashish va parlanish jarayonlari ro’y beradi. Ashyoning ichki zarrachalar yuzasida

energiya holati o’zgaradi. Natijada, moddalararo bog’lanish kuchi susayadi. Tashqi ob-havo tasiri,

qor, yomg’irlar ashyoda fizik-kimyo jarayonini yana faollashtiradi. Pardozbop qurilish ashyolari

ichida polimerlar, gips-qog’oz plitalar, gips-o’simlik chiqindi buyumlari, yupqa polimer pardalar,

rezinalar tabiiy sharoitda xiralashadi, mo’rtlashadi va nihoyat eskirib ishlatishga yaroqsiz bo’ladi.

Qurilish ashyolarining tarkibini hisoblashda, ularning o’zaro mosligi inobatga olinadi.

Shuningdek, devor yuzalarini pardozlashda ishlatiladigan yelim va har xil

lokbo’yoqlarnitanlashda, o’zaro moslik bo’lmasa, ular qatlam-qatlam bo’lib ko’chib ketadi.

O’zaro moslik bo’lmagan tarkibli qurilish ashyolari oz vaqt ishlatilgandan keyin asta-sekin

buzila boshlaydi. Chunki, ashyoning tarkibiy qismini tashkil etuvchi moddalarning o’zaro

yopishish mustahkamligi anchagina kichikdir. O’zaro moslikni ta’minlashda ashyolarni ishlab

chiqarish texnologiyasining ahamiyati katta. O’zaro moslik bo’lmasa, pardozbop ashyolar

yuzasidagi energiya quvvatini pasaytiruvchi tadbirlarni qo’llash lozim. Buning uchun ayrim temir

yuzalari bo’yashdan oldin oksidlanadi yoki bo’yash kerak bo’lgan devor yuzalari oldin homaki

moylanadi (gruntovka).

Kimyoviy chidamlilik.

Ashyoga kimyoviy zararli muhit ta’sir etganda ro’y beradigan

reaksiya jarayoniga va buzilishga qarshilik ko’rsatishi, uning kimyoviy xossasini ifodalaydi.

Masalan, ashyolarni tuz, kislota, ishqor va ularning eritmalari ta’siriga chidamliligi va h.k.

Bulardan tashqari, qurilish ashyolarining biologik xossalari, ularni zamburug’lar,

mikroorganizmlar, qurt-qumursqa va qo’ng’izlar ta’siriga chidamliligini ifodalaydi.

Qurilish ashyolarining ushbu xossalarini mukammal bilish arxitektor, quruvchi va

pardozlovchi mutaxassislar uchun zarurdir. Ashyolarning kislotalar, ishqorlar va gazlar ta’siriga

qarshilik ko’rsatish darajasi

kimyoviy chidamlilik

deb ataladi. Turli kimyoviy reaktivlar ta’sirida

ashyoning buzilishi uning yemirilishi yoki korroziyalanishi deb ataladi. Sanoatning ko’pgina

tarmoqlarida, ayniqsa kimyo sanoatida qurilish ashyolari zararli suyuqliklar va gazlar ta’sirida

bo’ladi. Shuningdek, chiqindi suyuqliklaridagi erkin kislotalar yoki ishqorlar quvurlarga zararli

31-oktabr, 2024-Yil

149

ta’sir etadi. O’rta Osiyo hududlariga xos bo’lgan sho’r hoq yerlar ham qurilayotgan inshootlar

uchun zararlidir.

Qurilish ashyolarining ko’plari kislota, ishqor va tuz eritmalari ta’siriga chidamsizdir.

Tabiiy tosh ashyolari (masalan ohaktosh, marmar, dolomit va boshqalar) kislotalar ta’sirida

tezda buzilsa, bitumlar esa bunga chidamlidir. Ammo, ular ham to’yingan ishqor eritmalarida

buzilish xususiyatiga ega. Sirlangan va yuqori mustahkam sopol buyumlar (qoplama, polbop

taxtachalar, quvurlar va h.k.), plastmassalar, bitum va qatronlar zararli muhit ta’siriga anchagina

chidamli ashyolardir. Ashyoning kimyoviy chidamliligini aniqlash uchun uni kukun holatida

zararli muhit ta’siriga qo’yiladi va etalonga nisbatan tarkibi, og’irligi, mustahkamligi va shaklining

o’zgarishiga qarab chidamlilik darajasi aniqlanadi.

Ashyolarning zararli muhit (kislota, ishqor, tuz eritmalari) ta’sirida chidamliligini aniqlash

uchun shu muhitda sinalgan namuna tuyib tarozida tortiladi va etalon namuna og’irligiga bo’linadi.

Kislotaga chidamli ashyolarga - tarkibida 25% dan ko’p uglerod bo’lgan po’lat va cho’yan,

granit, diobaz, bazalt kabi tog’ jinslari qotishmasi, silikat shisha, sopol ashyolar, toshqolsitall,

kislotaga chidamli beton va boshqalar kiradi. Ishqor eritmalariga chidamli ashyolarga mahsus

xromnikel, po’lat, nikel latuni, ohaktosh, portlansement va glinozem sementli betonlar kiradi.

Kimyoviy chidamli ashyolarni tavsiya etishdan oldin har bir obyektni qanday mahsulot

ishlab chiqarishi va ularning qay darajada zararliligi tajribaxonalarda o’rganiladi va keyin

taqqoslab tanlanadi.

Adgeziya.

Qurilish ashyolarining muhim kimyoviy xossalaridan biri, mayda, kukun

zarrachalarini ashyolar yuzasiga yopishishini ifodalovchi

adgezion

mustahkamligidir.

«Adgeziya»

lotincha

so’z bo’lib, yopishish degan ma’noni anglatadi. Atomlar o’lchamidagi

mayda zarrachalar o’zaro bir-biriga tortish kuchi vositasida har xil tarkibdagi moddalar sirtiga

yopishadi va moddani faollashtiradi. Agar loyqa suyuqlikdagi nodir zarrachalarni yig’ish kerak

bo’lsa, unga mahsus adsorbentlar qo’shiladi va ular kerakli zarralar sirtiga yopishib suyuqlik ostiga

cho’kadi, keyin quyqani qayta ishlab nodir zarrachalar ajratiladi. Adgeziya bilan ashyolarni o’zaro

mahkam yopishtirish yoki ikki tutash yuzalarni umuman yopishmaydigan qilish mumkin.

Adgeziyani topish uchun yopishtirilgan namunaning bir o’lcham birlikdagi yuzasini

ajratishga ketgan kuchni aniqlash kifoya. Ushbu ko’rsatkich temirlarni payvandlashda,

yopishtirishda, devor yuzasini bezash uchun ashyolar tanlashda (emal, lok-bo’yoqlar va h.k.) katta

ahamiyatga ega.

Estetik xossalar.

Arxitektura shakllarining inson ongiga emosional ta’siri pardozbop

ashyoning estetik xossalari bilan bog’liq. Pardozbop ashyoning estetik xossalariga, uning rangi,

31-oktabr, 2024-Yil

150

shakli,fakturasi, teksturasi va badiiyligi kiradi. Bu xossalar bino vainshootlarning fasadi, umumiy

ko’rkamliligini oshirishda katta ahamiyatga ega.

Rang ko’rinishni sezish va his qilish tuyg’ulari orqali ashyo yoki binoning estetik holatiga

baho beriladi. Biz kuzatayotgan har qanday jismda rang bo’lib, uni ko’rib idrok qilamiz.

Faktura

– bu ashyoning bo’rtma naqshi va yaltiroqligini ifodalovchi ko’rinish yuzasining

tuzilishi. U ko’rinishi bo’yicha - silliq, g’adir-budir (0,5 sm gacha) va bo’rtma naqshli (0,5 sm dan

ko’p) turlarga, hamda yaltiroqligi bo’yicha yaltiroq va xira qo’rinishli turlarga bo’linadi.

Xulosa.

Faktura ham rangga o’xshab ko’rish usuli bilan aniqlanadi.

Fakturani ko’rinishi va sifati bo’yicha baholash uni qancha masofadan kuzatilishiga

bog’liq. Faktura tanlanayotganda ashyoning ranggi ham hisobga olinadi. Faktura yorqin yuzalarda

yaxshi ko’rinadi. Bo’rma naqshli faktura silliq fakturaga nisbatan xonaning hajmiy ko’rinishini

kichraytiradi.

Zamonaviy arxitektor va dizaynerlar yaltiroq bo’lmagan xira fakturalarni ishlatishni xush

ko’radi. Chunki, yaltiroq fakturalar interyer ko’rinishini buzib ko’rsatishi mumkin.

Rasm

– bu ashyoning yuzasidagi turli shakl, o’lcham, ranglarning joylashuvi va

uyg’unligi. Bu ko’rinish tabiiy holda bo’lsa ular tekstura deb ataladi (masalan yog’och yoki tabiiy

tosh teksturasi). Rasmlar funksional analogni eslatuvchi (masalan, o’simlik ornamenti), geometrik

aniq va sust ko’rinishli, yirik yoki mayda masshtabli turlarga bo’linadi. Rasm ham boshqa estetik

xossalarga o’xshab bino va inshootlarning ichki va tashqi pardozning o’ziga xosligiga ta’sir

ko’rsatadi.

Tekstura -

bu yog’och, tabiiy tosh va boshqa ashyolar yuzasidagi tabiiy badiiylik tasviri.

Pardozbop qurilish ashyolarining tasviri etalon namunalar bilan solishtirib aniqlanadi.

Bunda ularning o’lchamlari va ranglarining keskin farq qilishi katta ahamiyatga ega. Tasvir qora

rangga nisbatan och ranglarda ravshan ko’rinadi.

Pardozbop qurilish ashyolarining estetik xossalari bino va inshootlarga arxitektura shaklini

berishda muhim o’rin tutadi. Tabiiy qurilish ashyolari bilan bir qatorda sun’iy pardozbop qurilish

ashyolari ishlab chiqarish jarayonida, ularga arxitektura shaklini berish bilan estetik xususiyatini

yaxshilash mumkin. Hozirgi kunda turli tasvir va ranglarni beton, plastmassa va boshqa ashyolarga

berish rivojlanib bormoqda.

31-oktabr, 2024-Yil

151

REFERENCES

1.

Тешабоев А. Ю., Умнова М. К. МИРОВОЙ ОПЫТ ПОВЫШЕНИЯ

КВАЛИФИКАЦИИ РАБОТНИКОВ ДОШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ //Вестник

науки и образования. – 2021. – №. 16-2 (119). – С. 89-91.

2.

Yuldashevich T. A. THE ROLE OF EDUCATIONAL DIAGNOSTICS IN TEACHER

PROFESSIONAL DEVELOPMENT //IMRAS. – 2024. – Т. 7. – №. 9. – С. 55-62.

3.

Yuldashevich T. A. INTERNATIONAL EXPERIENCES IN PEDAGOGICAL

DIAGNOSTICS AND CORRECTION //International journal of advanced research in

education, technology and management. – 2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 206-229.

4.

Yuldashevich T. A., BaxramjonAkramjanovich T. JISMONIY KAMCHILIGI BOR

BOLALARNI O'QITISHDA LINGVISTIKANING ZAMONAVIY USULLARIDAN

FOYDALANISH //XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYALAR. – 2024. – Т.

1. – №. 1. – С. 521-525.

5.

Yuldashevich T. A. IMPACT OF USING CUTTING-EDGE TECHNOLOGIES IN

INCLUSIVE EDUCATION //INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENCE AND

TECHNOLOGY. – 2024. – Т. 1. – №. 14. – С. 41-47.

6.

Yuldashevich T. A. UMUMIY O’RTA TA’LIM MAKTABLARIDA O'QUV

JARAYONIDA DUCH KELADIGAN MUAMMOLARNI ANIQLASH VA ULARGA

YECHIM TOPISH USULLARI //INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH

IN EDUCATION. – 2024. – Т. 3. – №. 28. – С. 87-89.

7.

Teshaboyev A. Y. INKLYUZIV TA’LIMNI AMALGA OSHIRISHDA ZAMONAVIY

TA’LIM USULLARI VA METODLAR //GOLDEN BRAIN. – 2024. – Т. 2. – №. 8. – С.

175-180.

8.

Teshaboyev A. Y. BRIDGING THE GAP BETWEEN EDUCATION AND

HEALTHCARE FOR HOSPITALISED CHILDREN //INTERNATIONAL SCIENCES,

EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С.

54-57.

9.

Teshaboyev A. Y. UMUMIY O ‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA KORREKSION

TA’LIMNI TASHKIL ETISHNING ZAMONAVIY USULLARI //INTERNATIONAL

SCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES. – 2024. – Т. 1.

– №. 1. – С. 62-68.

31-oktabr, 2024-Yil

152

10.

Teshaboyev A. Y. O ‘QUVCHILARNING BADIIY QOBILIYATLARI VA

MAHORATLARI DIAGNOSTIKASI: ILMIY VA AMALIY USULLAR //Educational

Research in Universal Sciences. – 2024. – Т. 3. – №. 4 SPECIAL. – С. 63-69.

11.

Yuldashevich T. A. Pedagogik Jarayon Integral Dinamik Tizim Sifatida //Miasto

Przyszłości. – 2023. – Т. 43. – С. 634-637.

12.

Teshaboyev A. TA’LIM TIZIMINING KONTSEPSIYASI VA TUZILISHI

//Евразийский журнал предпринимательства и педагогики. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С.

60-63.

13.

ТЕШАБОЕВ А. Ю., УМНОВА М. К. ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ

//ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп. – С. 88-91.

14.

Achilov O. M., Kochkinova M. N., Kamolova O. M. Q. THE IMPORTANCE OF

ECONOMIC EDUCATION IN PRESCHOOL CHILDREN //CURRENT RESEARCH

JOURNAL OF PEDAGOGICS. – 2021. – Т. 2. – №. 06. – С. 137-140.

15.

Ismatov S. et al. O’QUVCHI YOSHLAR TARBIYASIDA DINIY EKSTRIMIZM VA

TERRORIZM TAHDIDI VA ULARNI BARTARAF ETISHNING MAVJUD

SHAROITLARI //PEDAGOG. – 2023. – Т. 6. – №. 2. – С. 443-447.

16.

Ko‘chkinova M. KASBIY ETIKET QOIDALARINING TAKOMILLASHUVIDA

PEDAGOGIK MAHORAT VA O ‘QITUVCHI KOMPETENSIYALARINING

AHAMIYATI //" Science Shine" International scientific journal. – 2024. – Т. 16. – №. 1.

17.

Ko‘chkinova M. N., qizi Rahmonova D. I., qizi Rahmonova M. S. BO ‘LAJAK O

‘QITUVCHI KASBIY TAYYORGARLIGIGA DOIR ETIKET QOIDALARINI

TARKIB TOPTIRISHDA MULOQOTNING O ‘RNI //Educational Research in Universal

Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 778-783.

18.

Ko‘charova D., Ko‘chkinova M. XURSHID DO ‘STMUHAMMAD NASRIDA

DIDAKTIK TAMOYILLAR //Journal of Integrated Education and Research. – 2022. – Т.

1. – №. 4. – С. 703-707.

19.

Atamurodova Q. G. et al. Factors and means of individual spiritual development

//ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2021. – Т. 11. –

№. 6. – С. 771-774.

20.

Ismailova Z. et al. Development of gender entrepreneurship //E3S Web of Conferences. –

EDP Sciences, 2021. – Т. 284. – С. 11020.

31-oktabr, 2024-Yil

153

21.

Ismailova Z. et al. Problem Of Ensuring Gender Equality In The International Relations

System //Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT). –

2021. – Т. 12. – №. 11. – С. 5120-5123.

22.

Исмайлова Р. ФАКТОРЫ, ВЛИЯЮЩИЕ НА ИНВЕСТИЦИИ В СЕМЕЙНОЕ

ОБРАЗОВАНИЕ //Ustozlar uchun. – 2024. – Т. 57. – №. 4. – С. 138-141.

23.

Исмайлова Р. Н. ОИЛАВИЙ ЗЎРАВОНЛИКНИНГ ИЖТИМОИЙ-ПСИХОЛОГИК

ОМИЛЛАРИ //IJTIMOIY FANLARDA INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI. –

2024. – Т. 4. – №. 5. – С. 9-14.

24.

Abdurakhmonov S. et al. Literature analysis of international experiences in studying the

theoretical and methodological framework of GIS-based demographic mapping processes

//E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 497. – С. 02031.

25.

Исмайлова Р. ОИЛАДА ЭРКАКЛАРГА НИСБАТАН ЗЎРАВОНЛИК ИЖТИМОИЙ-

ПСИХОЛОГИК МУАММО СИФАТИДА //ISSN 2181-3191 VOLUME 2, ISSUE 12

DECEMBER 2023. – 2023. – С. 2023285.

26.

Ismaylova R. OILAVIY ZO ‘RAVONLIK O ‘Z JONIGA QASD QILISHNING OMILI

SIFATIDA //RESEARCH AND EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 160-165.

27.

Ismaylova R. LES ASPECTS DE GENRE DE LA VIOLENCE CONJUGALE //Collection

of scientific papers «SCIENTIA». – 2023. – №. July 14, 2023; Coventry, UK. – С. 160-

162.

28.

Исмайлова

Р.

Н.

ИЖТИМОИЙ

ПСИХОЛОГИК

ИШ

ОИЛАВИЙ

ЗЎРАВОНЛИКНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШНИНГ ОМИЛИ СИФАТИДА //RESEARCH

AND EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 102-108.

29.

Исмайлова Р. ОИЛАВИЙ ЗЎРАВОНЛИККА УЧРАГАН ШАХСЛАРНИ

ИЖТИМОИЙ–ПСИХОЛОГИК-ҚЎЛЛАБ

ҚУВВАТЛАШДА

ҲИМОЯ

ОРДЕРИНИНГ РОЛИ //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2023. – Т.

6. – №. 1.

30.

Nuraevna I. R. Protection mechanisms and coping strategy: Opportunities and limits

//ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2022. – Т. 12. –

№. 4. – С. 450-453.

31.

Nuraeva I. R. THEORETICAL AND PRACTICAL APPROACHES IN THE STUDY OF

SOCIAL PSYCHOLOGICAL FACTORS OF DOMESTIC VIOLENCE //The ІІ

International Science Conference «Issues of practice and science», September 27–29,

London, Great Britain. 210 p. – С. 151.

31-oktabr, 2024-Yil

154

32.

Uzakov G., Khamraev S., Khuzhakulov S. Rural house heat supply system based on solar

energy //IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. – IOP Publishing,

2021. – Т. 1030. – №. 1. – С. 012167.

33.

Dildora X., Sirojiddin M. O ‘zbekiston respublikasi hududida seysmoaktiv hududlar va

zilzilaning xavfliligi //Innovative Development in Educational Activities. – 2024. – С. 167-

172.

34.

Рахимов З. Т., Хидирова Д. З. Педагогические технологии-фактор развития

образования //Проблемы науки. – 2020. – №. 5 (53). – С. 58-61.

35.

Рахимов З. Т., Хидирова Д. З. Педагогико-психологические аспекты психического

состояния учителя в процессе обучения //СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ:

АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ, ДОСТИЖЕНИЯ И ИННОВАЦИИ. – 2019. – С. 14-17.

36.

Dustkabilovich R. O., Zayniddinovna K. D. Main Criteria of Quality and Efficiency of

Education In the Higher Education System //Excellencia: International Multi-disciplinary

Journal of Education (2994-9521). – 2023. – Т. 1. – №. 5. – С. 450-453.

37.

Хидирова Д. З. Развитие проектной компетентности студентов в образовательном

процессе //Среднее профессиональное образование. – 2021. – Т. 8. – С. 51-53.

38.

Рахимов З. Т. Хидирова Дилдора Зайниддиновна. ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ НАУКИ

//ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ–ФАКТОР РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ. –

2020. – С. 58-61.

39.

Rakhimov O. et al. Results of the study of rotary feed pump with separator and screw feeder

//BIO Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 95. – С. 01023.

40.

Zayniddinovna K. D. The Importance of the Design of the Pedagogical Process in

Improving the Quality of Education //Journal of Pedagogical Inventions and Practices. –

2022. – Т. 7. – С. 261-266.

41.

Хидирова Д. З. Олий касбий таълимда педагогик Технологияларини лойиҳалаш–

ўқув масадига эришиш омили сифатида //KASB-HUNAR TA’LIMI. – 2022. – Т. 2. –

С. 0109.

42.

Хидирова Д. З. DESIGNING THE PEDAGOGICAL PROCESS IN THE CONTEXT OF

EDUCATIONAL INNOVATIONS //Современное образование (Узбекистан). – 2021.

– №. 5. – С. 39-46.

43.

Хидирова Д. З. ПЕДАГОГИК ЖАРАЁННИ ЛОЙИҲАЛАШТИРИШ ТАЪЛИМ

ИННОВАЦИЯСИ СИФАТИДА //Современное образование (Узбекистан). – 2021. –

№. 5 (102). – С. 39-46.

31-oktabr, 2024-Yil

155

44.

Сафаров Д. З. Ў., Хамроев Б. Х. ОЛИЙ ТАЪЛИМДА ГИМНАСТИКА

ДАРСЛАРИНИ ИННОВАЦИОН ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАР АСОСИДА

ЎҚИТИШИ САМАРАДОРЛИГИ //Scientific progress. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 297-

301.

45.

Хидирова Д. З. Олий таълим муассасаларида бўлажак ўқитувчиларнинг касбий

компетентлигини шакллантириш //TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYA.–2020. – 2020.

46.

Хидирова Д. ОРГАНИЗАЦИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА НА ОСНОВЕ

ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ //ТЕНДЕНЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ

НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ В УСЛОВИЯХ ГЛОБАЛИЗАЦИИ. – 2020. – Т. 31.

47.

РАХИМОВ

З.

и

др.

Современное

образование

//ПЕДАГОГИКО-

ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПСИХИЧЕСКОГО СОСТОЯНИЯ УЧИТЕЛЯ В

ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ. – 2019. – С. 14-17.

48.

Zayniddinovna X. D. TA‟ LIM JARAYONINI TEXNOLOGIK LOYIHALASHTIRISH

//YUKSAK

BILIMLI

VA

INTELLEKTUAL

RIVOJLANGAN

AVLODNI

TARBIYALASH–MAMLAKATNI

BARQAROR

TARAQQIY

ETTIRISH

VA

MODERNIZATSIYA QILISHNING ENG MUHIM SHARTI” MAVZUSIDAGI

RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI MATERIALLARI (27 mart, 2020 y.).

49.

Хидирова Д. З. БЎЛАЖАК ЎҚИТУВЧИЛАРНИ ЗАМОНАВИЙ ПЕДАГОГИК

ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ҚЎЛЛАШГА ЎРГАТИШ //V Международной научно-

практической конференции «НАУКА И ОБРАЗОВАНИЕ В СОВРЕМЕННОМ

МИРЕ: ВЫЗОВЫ ХХI века».-2019.

50.

Zayniddinovna X. D., Oybekovna X. G. BO’LAJAK MUTAXASSISLARDA MAVJUD

BO’LISHI

ZARUR

BO’LGAN

LОYIHАLASH

KOMPETENSIYALARNI

RIVOJLANTIRISH //Proceedings of International Conference on Educational Discoveries

and Humanities. – 2024. – Т. 3. – №. 4. – С. 261-272.

51.

Zayniddinovna X. D., Sunnatillayevna P. S., Oybekovna X. G. АUDITОRIYА VA

АUDITОRIYАDАN

TАSHQАRIDА

O

‘QUV

MASHG

‘ULOTLARINI

INNOVATSION

TEXNOLOGIYA

VA

METODLAR

ASOSIDA

LOYIHALASHTIRISH //PEDAGOG. – 2024. – Т. 7. – №. 3. – С. 222-229.

52.

Zayniddinovna, Xidirova Dildora. "ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ." TЕXNIKА ОLIY TА’LIM MUАSАSАLАRIDА TАXSIL

ОLАYОTGАN

TАLАBАLАRNING

LОYIHАLАSH

KОMPЕTЕNTLILIGINI

ОSHIRISH (2024): 136-143.

31-oktabr, 2024-Yil

156

53.

XIDIROVA D. Z. MAKTAB VA HAYOT //Bo ‘lajak o ‘qituvchilarnihg ta’lim jarayonini

loyihalash madaniyatini shakllantirishga doir kompetensiyalarini rivojlantirish. – 2022. –

Т. 37. – №. 5. – С. 169.

54.

ZAYNIDDINOVNA X. D. THE NEED FOR THE USE OF DISTANCE LEARNING

AND E-LEARNING LITERATURE IN THE DEVELOPMENT OF STUDENT

CREATIVITY //ГЛОБАЛЬНАЯ НАУКА И ИННОВАЦИЯ. – 2021.

55.

INTEGRATSION T. L. K. S. R. YONDASHUV //DZ Xidirova. Innovative Development

in Educational Activities. – 2024. – Т. 3. – №. 3. – С. 357-367.

56.

Zayniddinovna X. D. O’QUV MASHG ‘ULOTLARINI INNOVATSION

TEXNOLOGIYA VA METODLAR ASOSIDA LOYIHALASHTIRISH //INNOVATIVE

DEVELOPMENT IN EDUCATIONAL ACTIVITIES. – 2024. – Т. 4. – С. 4-14.

57.

Zayniddinovna

X.

D.

TEXNIKA

OLIY

TA’LIM

MUASSASALARI

TALABALARINING LOYIHALASH KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH

MODELI //International journal of scientific researchers (IJSR) INDEXING. – 2023. – Т.

3. – №. 2.

58.

ESHEV S. et al. EVALUATION OF THE INFLUENCE OF THE PHYSICAL

PROPERTIES OF BOUND SOILS ON THE WASHING PROCESS.

59.

Эшев С., Мурадов Н. К., Маматов Н. З. ИМИТАЦИОННОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ

ПРОЦЕССА ПЕРЕНОСА ГОМОГЕННОЙ СМЕСИ В ГИДРОМОРФНЫХ СРЕДАХ,

ОБУСЛОВЛЕННОГО ИЗМЕНЕНИЕМ УРОВНЯ ПОДЗЕМНЫХ ВОД //КОНТРОЛЬ

ПРОЦЕССОВ ИЗМЕНЕНИЯ ДАВЛЕНИЯ ПОЧВЕННОЙ ВЛАГИ ДЛЯ

КОРРЕКТИРОВКИ РЕЖИМОВ ОРОШЕНИЯ И СНИЖЕНИЯ ПОТЕРЬ УРОЖАЕВ.

60.

Sobir E. et al. EVALUATION OF THE INFLUENCE OF THE PHYSICAL

PROPERTIES OF BOUND SOILS ON THE WASHING PROCESS //Universum:

технические науки. – 2022. – №. 9-5 (102). – С. 18-22.

61.

Маматов Н. З., Рахимов О. Д. ИННОВАЦИОН ПЕДАГОГИК ТЕХНОЛОГИЯЛАР

ТАСНИФИ //INTERNATIONAL СONFERENCE ON LEARNING AND TEACHING.

– 2022. – Т. 1. – №. 3. – С. 258-262.

62.

Eshev S. et al. SHO ‘RLANGAN BOG ‘LANGAN GRUNT NAMLIGINING

YUVILISHGA QARSHILIK QILISH TA’SIRINI BAHOLASH //Innovatsion

texnologiyalar. – 2023. – Т. 51. – №. 03. – С. 70-76.

31-oktabr, 2024-Yil

157

63.

Mamatov N. PHYSICAL MODELING OF THE WASHING PROCESS OF CHANNELS

WITH LOW BINDING SOILS WITH SALINITY //Modern Science and Research. –

2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 1232-1238.

64.

Маматов Н. З. ИСТОЧНИКИ АЛЬТЕРНАТИВНОЙ ЭНЕРГИИ НА ОСНОВЕ

ОРГАНИКИ //Multidisciplinary and Multidimensional Journal. – 2024. – Т. 3. – №. 2. –

С. 24-28.

65.

Mamatov N. Z. INNOVATIVE SOLUTIONS TO PROTECT WORKERS FROM

DANGEROUS GAS AND TOXIC SUBSTANCES IN HAZARDOUS INDUSTRY

ENTERPRISES //International journal of advanced research in education, technology and

management. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 73-77.

66.

Маматов Н. З. К РАСЧЕТУ НЕРАЗМЫВАЮЩИХ СКОРОСТЕЙ ВОДНОГО

ПОТОКА ЗЕМЛЯНЫХ КАНАЛОВ В УСЛОВИЯХ СВЯЗНОГО ГРУНТА

//INTERNATIONAL JOURNAL OF EUROPEAN RESEARCH OUTPUT. – 2024. – Т.

3. – №. 2. – С. 64-69.

67.

Маматов Н. З. ЗАЩИТА НАСЕЛЕНИЯ В МЕСТАХ ПРОВЕДЕНИЯ МАССОВЫХ

МЕРОПРИЯТИЙ //INTERNATIONAL JOURNAL OF EUROPEAN RESEARCH

OUTPUT. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 70-79.

68.

Маматов Н., Мурадуллаев Ф. ЯНГИ ТАЪЛИМ ТИЗИМИДА ТАЛАБАЛАР

МУСТАҚИЛ ИШИНИ БАЖАРИШДГИ МУМММОЛАР //Interpretation and

researches. – 2024.

69.

Бердиев Ш. Ж., Маматов Н. З. Метод борьбы с просадками грунтов в южных

регионах Узбекистана //Инновационное развитие. – 2017. – №. 2. – С. 82-84.

70.

Эшев С. С. и др. БОҒЛАНГАН ГРУНТЛАРДАГИ БИРИКИШ КУЧИНИНГ ЎЗАН

ЮВИЛИШИГА ТАЪСИРИНИ БАҲОЛАШ //Инновацион технологиялар. – 2022. –

Т. 3. – №. 3 (47). – С. 76-82.

71.

Мирзаев О. А., Маматов Н. З. Температурный расчет питающего цилиндра с

упругим элементом пневмомеханических прядильных машин //Science and

Education. – 2023. – Т. 4. – №. 12. – С. 294-304.

72.

Мирзаев О. А., Маматов Н. З. КОЛЕБАНИЯ СОСТАВНОГО ПИТАЮЩЕГО

ЦИЛИНДРА С СОПРОТИВЛЕНИЕМ ПРИ КРУЧЕНИИ //Educational Research in

Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 120-124.

31-oktabr, 2024-Yil

158

73.

Sobir E. et al. EVALUATION OF THE INFLUENCE OF THE PHYSICAL

PROPERTIES OF BOUND SOILS ON THE WASHING PROCESS //Universum:

технические науки. – 2022. – №. 9-5 (102). – С. 18-22.

74.

Eshev S. S. et al. Evaluating the effect of cohesive strength on self-leaching in bonded soils

//International Journal of Advanced Research in Science, Engineering and Technology. –

2022. – Т. 9. – №. 8. – С. 19636-19641.

75.

Эшев С. С., Маматов Н. З., Бобомуродов Ф. Ф. ШЎРЛАНГАН КАМ БОҒЛАНГАН

ГРУНТЛАРНИНГ ФИЗИК-МЕХАНИК ХУСУСИЯТЛАРИНИ ТАДҚИҚОТ ЭТИШ

//ME’MORCHILIK va QURILISH MUAMMOLARI. – 2023. – Т. 2.

76.

Эшев С. С., Маматов Н. З., Эркинов С. Т. Мукимов. ДБ ШЎРЛАНГАН КАМ

БОҒЛАНГАН ГРУНТЛАРНИНГ ФИЗИК-МЕХАНИК ХУСУСИЯТЛАРИНИ

ТАДҚИҚОТ ЭТИШ //International Journal of Education, Social Science & Humanities.

Finland Academic Research Science Publishers ISSN. – С. 2945-4492.

77.

Эшев С. С. и др. Неразмывающие скорости земляных каналов в связных грунтах

//Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2022. – Т. 2.

– №. 5. – С. 375-384.

78.

Khazratov A. N. et al. Influence of cohesion strength in cohesive soils onchannel bed

erosion //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 410. – С. 05018.

79.

Mirzayev O. A., Urakov N. A., Mamatov N. Z. Proced vibrations of a composite chevron-

type feed cylindr with torsional resistance //JMEA journal of modern educational

achievements. – 2023. – Т. 11.

80.

Eshev S. et al. Critical flow velocities in cohesive saline soils //E3S Web of Conferences.

– EDP Sciences, 2021. – Т. 264. – С. 03071.

81.

Otabek M. et al. Dynamics And Stability Of A Composite Feed Cylinder In The Feeding

Area Of Rotor Spinning Machines //Journal of Pharmaceutical Negative Results. – 2023.

– С. 1152-1157.

82.

Eshev S. et al. Calculation of its dynamically stable cross-section in the steady motion of

the channel flow //AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing LLC, 2023. – Т. 2612.

– №. 1. – С. 050007.

83.

Eshev S. et al. Non-eroding speed of water flow of channels running in cohesive soils //IOP

Conference Series: Materials Science and Engineering. – IOP Publishing, 2021. – Т. 1030.

– №. 1. – С. 012131.

31-oktabr, 2024-Yil

159

84.

Eshev S. et al. The beginning of the movement of bottom sediments in an unsteady flow

//E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2021. – Т. 263. – С. 02042.

85.

Sultonova D. N., qizi Siddiqova M. A. COLOR SCHEME IN THE FORMATION OF

THE ARTISTIC ENVIRONMENT OF THE INTERIOR OF MODERN EDUCATIONAL

CENTERS //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С.

109-115.

86.

Muradov S. et al. EMERGENCY EPIDEMIOLOGICAL, EPIZOOTIC AND

EPIPHYTOTIC SITUATIONS. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS THAT

CAUSE INFECTIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and Research. –

2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 281-318.

87.

Muradov S. et al. STANDARDS OF SAFETY REQUIREMENTS FOR PRESSURE

CABINETS, APPARATUS AND GAS EQUIPMENT //Modern Science and Research. –

2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 159-180.

88.

Muradov S. et al. STUDY OF THE HISTORICAL STAGES OF THE SCIENCE OF

LABOR PROTECTION //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 350-

365.

89.

Muradov S. et al. CHECKING KNOWLEDGE OF LABOR PROTECTION //Modern

Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 386-400.

90.

Muradov S. et al. MOVEMENT OF CHICTONIC PLATES, ORIGIN OF

EARTHQUAKES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 401-415.

91.

Muradov S. et al. MAIN CONTENT AND COMPONENT PARTS OF THE SCIENCE"

SAFETY OF CONSTRUCTION OF BUILDINGS AND CONSTRUCTIONS" //Modern

Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 335-349.

92.

Muradov S. et al. ANALYSIS OF SECURITY CATEGORY AND RULES FOR

CARRIERS //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 366-385.

93.

Muradov S. et al. ADMINISTRATIVE BUILDINGS AND THEIR REQUIREMENTS

//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 257-280.

94.

Muradov S. et al. STABILITY CALCULATION OF LOAD LIFT VEHICLES //Modern

Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 205-234.

95.

Muradov S. et al. CONTENT AND ESSENCE OF THE LAW AND LEGAL

DOCUMENTS ON THE PROTECTION OF THE POPULATION AND TERRITORIES

FROM EMERGENCIES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 168-

204.

31-oktabr, 2024-Yil

160

96.

Muradov S. et al. ANALYSIS OF SAFETY REQUIREMENTS OF EQUIPMENT

WORKING UNDER HIGH PRESSURE //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3.

– №. 5. – С. 131-167.

97.

Qizi S. M. A., Namazovna S. D. JAMOAT BINOLARI VA O ‘QUV MARKAZLARI

UCHUN TASVIRIY SAN’AT VA RANG YECHIMINI LOYIHALASHDA RAQAMLI

TEXNOLOGIYALARNING O ‘RNI //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). –

2024. – №. 6. – С. 333-340.

98.

Husan ogli M. S., Hamidulla o‘g‘li X. X. Siddiqova Madinabonu Asatilla qizi.(2021).

NEW INNOVATIVE ENGINEERING SOLUTIONS TO THE PROBLEMS OF

SIGNALIZATION AND SECURITY SYSTEMS //European Journal of Life Safety and

Stability (2660-9630). – Т. 2. – С. 28-30.

99.

Qizi S. M. A. et al. O ‘QUV BINOLARI VA O ‘QUV MARKAZLARINI RANG

YECHIMINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR HAMDA SUN’IY INTELLEKT

ORQALI LOYIHALASH //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 6.

– С. 325-332.

100.

Muradov S. et al. NATURAL EMERGENCIES, INFECTIOUS DISEASES //Modern

Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 416-441.

101.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. ISHLAB CHIQARISHDA O ‘TA YUQORI

BOSIM OSTIDA ISHLOVCHI USKUNLARNING XAVFSIZLIK TALABLARI

TAXLILI TEXNIK ASOSLARI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5.

– С. 681-703.

102.

Мурадов С., Каримов Б., Сиддиқова М. ПРОБЛЕМЫ ТУШЕНИЯ ПОЖАРОВ

КЛАССА //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 600-618.

103.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. FAVQULODDA VAZIYATLARNING

VUJUDGA KELISHI SABABLARI, VA FAVQULODDA VAZIYATLARDA

HARAKAT QILISHGA O ‘RGATISHNI TASHKIL ETISH //Modern Science and

Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 554-573.

104.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. MEHNATNI MUHOFAZA QILISHDA YUK KO

‘TARISH VOSITALARINI MUSTAHKAMLIKKA HISOBLASH //Modern Science and

Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 636-655.

105.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. FAVQULODDA VAZIYATLAR VA

ULARNING TURLARI, TABIIY TUSDAGI FAVQULODDA VAZIYATLAR //Modern

Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 656-680.

31-oktabr, 2024-Yil

161

106.

Muradov S., Siddiqova M., Karimov B. KIMYOVIY AVARIYA HOLATINI

BAHOLASH VA TAXLIL QILISH //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №.

5.

107.

Muradov S., Siddiqova M., Karimov B. LABOR PROTECTION MEASURES

EFFICIENCY //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 774-793.

108.

Muradov S., Siddiqova M., Karimov B. KUCHLI TA’SIR ETUVCHI ZAHARLI

MODDALAR AVARIYALARIDA KIMYOVIY HOLATNI BAHOLASH //Modern

Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5.

109.

Muradov S., Karimov B., Asatilla M. MAMURIY BINOLAR VA ULARNING

TAVSIFLANISHI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5.

110.

Мурадов С., Каримов Б., Сиддиқова М. ОТПУСКОВ НА ОСНОВАНИИ НОВОГО

ТРУДОВОГО КОДЕКСА //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С.

619-635.

111.

Muradov S., Siddiqova M., Karimov B. CONDITIONS AND ENVIRONMENT

THROUGH THE KAIZEN METHOD //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. –

№. 5. – С. 794-808.

112.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. QURILISH ASHYOLARINING MEXANIK

XOSSALARI //NEW RENASSAINCE CONFERENCE. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 144-

164.

113.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. QURILISH ASHYOLARINING TUZILISHI VA

TASNIFI //NEW RENASSAINCE CONFERENCE. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 98-121.

114.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. QURILISH ASHYOLARI TARKIBINI ILMIY

ASOSLASH USULLARI //NEW RENASSAINCE CONFERENCE. – 2024. – Т. 1. – №.

4. – С. 122-143.

115.

Muradov S., Siddiqova M., Karimov B. STUDY AND ANALYSIS OF ACCIDENTS IN

INDUSTRIAL ENTERPRISES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 6. –

С. 16-31.

116.

Muradov S., Siddiqova M., Karimov B. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS

THAT CAUSE CONTAGIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and

Research. – 2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 32-64.

117.

Muradov S., Karimov B., Siddiqova M. FAVQULODDA VAZIYATLARDA TIZIMIGA

DOIR QONUNCHILIK //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 574-

599.

31-oktabr, 2024-Yil

162

118.

Muradov S., Karimov B., Asatilla M. “BINO VA INSHOOTLARNI XAVFSIZLIGI”

FANINING ASOSIY MAZMUNI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №.

5. – С. 809-824.

119.

O‘G‘Li M. S. H. MEHNATNI MUHOFAZA QILISH SOHASIDA RAQAMLI

TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELKTNI QO ‘LLASH //Raqamli iqtisodiyot

(Цифровая экономика). – 2024. – №. 6. – С. 262-270.

120.

O‘G‘Li M. S. H. MEHNAT MUHOFAZASI VA XAVFSIZLIK TEXNIKASI BO

‘YICHA O ‘QITISH VA YO ‘RIQNOMALARNI RAQAMLASHTIRISH ASOSLARI

//Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 6. – С. 271-279.

121.

O‘G‘Li M. S. H. O ‘ZBEKISTONDA MEHNAT MUHOFAZASI BO ‘YICHA

YETAKCHI XODIMLAR VA MUTAXASSISLARNING BILIMLARI SINOVINI

RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ORQALI O ‘TKAZISHNING HUQUQIY

ASOSLARI //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 7. – С. 168-176.

122.

O‘G‘Li

M.

S.

H.

SANOAT

KORXONALARI

RAHBAR

VA

MUTAXASSISLIKLARINING MEHNAT MUHOFAZASI BO ‘YICHA BILIMLARINI

TEKSHIRISHNI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TASHKIL ETISHNING

NAZARIY ASOSLARI //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 7. –

С. 177-183.

123.

O‘G‘Li M. S. H. XAVFLI SANOAT OBYEKTLARIDA SODIR BO ‘LGAN

AVARIYALAR OQIBATIDA KELTIRILGAN ZARARNI HISOBLASH USULLARI

//Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 7. – С. 580-586.

124.

Мурадов С. ҚУРИЛИШ-МОНТАЖ ИШЛАРИДА КЎТАРМА КРАНЛАРДАН

ФОЙДАЛАНИШ ХАВФСИЗЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШ АСОСЛАРИ. – 2024.

125.

Мурадов С. ПРОБЛЕМЫ ТУШЕНИЯ ПОЖАРОВ КЛАССА Е ЛИЧНЫМ

СОСТАВОМ ПОЖАРНОЙ ОХРАНЫ В МИРЕ //Modern Science and Research. –

2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 758-773.

126.

Мурадов С. ПРОБЛЕМЫ ТУШЕНИЯ ПОЖАРОВ КЛАССА Е ЛИЧНЫМ

СОСТАВОМ ПОЖАРНОЙ ОХРАНЫ В МИРЕ //International journal of advanced

research in education, technology and management. – 2023. – Т. 2. – №. 5.

127.

Rayimkulov A., Murodov S. Some Issues of Safety in the Use of Tower Cranes Used in

Construction Projects //JournalNX. – С. 301-308.

31-oktabr, 2024-Yil

163

128.

ЎҒЛИ Р. Х. Ф., СИРОЖИДДИН М. ИЗУЧЕНИЯ УСЛОВИЯ ТРУДА В КОМПАНИИ

ЕВРОПЫ. МУРАДОВ СИРОЖИДДИН //International journal of advanced research in

education, technology and management. – 2023. – Т. 2. – №. 10.

129.

O‘G‘LI M. S. H. ANALYSIS OF “MEASURES TO ENSURE OCCUPATIONAL

SAFETY IN THE FIELD OF CARGO TRANSPORTATION AND LOADING.”

//International journal of advanced research in education, technology and management. –

2023. – Т. 2. – №. 9.

130.

MURADOV SIROJIDDIN HUSAN O'G'LI. (2023). ANALYSIS OF "MEASURES TO

ENSURE

OCCUPATIONAL

SAFETY

IN

THE

FIELD

OF

CARGO

TRANSPORTATION AND LOADING.".

https://doi.org/10.5281/zenodo.8434940

131.

Rakhimov O. D., Muradov S. H. Digitalization of Instructions on Labor Protection and

Safety Techniques //European journal of life safety and stability (EJLSS). – 2022. – Т. 24.

– С. 80-86.

132.

Sirojiddin M., Umurzoq E. INNOVATIVE SOLUTIONS FOR IMPROVEMENT OF

WORKING CONDITIONS AND ENVIRONMENT THROUGH THE KAIZEN

METHOD //International journal of advanced research in education, technology and

management. – 2023. – Т. 2. – №. 12. – С. 42-47.

133.

Sirojiddin M., Umurzoq E. INNOVATIVE SOLUTIONS FOR IMPROVEMENT OF

WORKING CONDITIONS AND ENVIRONMENT THROUGH THE KAIZEN

METHOD //International journal of advanced research in education, technology and

management. – 2023. – Т. 2. – №. 12. – С. 42-47.

134.

Dustkabilovich R. O., Husan ogli M. S. Innovative Technologies in Teachingdirectors and

Specialists of Industrial Enterprises on" Labor Protection" //European Journal of Life

Safety and Stability (2660-9630). – 2021. – Т. 12. – №. 29. – С. 80-85.

135.

Husan ogli M. S., Hamidulla o‘g‘li X. X. Siddiqova Madinabonu Asatilla qizi.(2021).

NEW INNOVATIVE ENGINEERING SOLUTIONS TO THE PROBLEMS OF

SIGNALIZATION AND SECURITY SYSTEMS //European Journal of Life Safety and

Stability (2660-9630). – Т. 2. – С. 28-30.

136.

Мурадов С. Определение отдыха и отпусков на основании нового трудового кодекса

//Aholi bandligi sohasidagi davlat siyosatining amalga oshirishning dolzarb masalalari. –

2023. – Т. 10. – №. 26. – С. 17-21.

137.

МУРАДОВ С. ИЗУЧЕНИЯ ОХРАНА ТРУДЫ НА ПРОИЗВОДСТВЕ КОРЕИ

//ХӨДӨЛМӨР, НИЙГМИЙН ХАРИЛЦАА СУДЛАЛ. – 2023. – С. 242-247.

31-oktabr, 2024-Yil

164

138.

Husan o‘g‘li M. S., Utkir o‘g‘li Z. U. PRINCIPLES OF PASSING AND

DOCUMENTING INSTRUCTIONS ON SAFETY TECHNIQUES //Educational

Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 11.

139.

Muradov S. ECONOMIC ANALYSIS OF PROFITS IN THE FIELD OF LABOR

PROTECTION //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 1239-1245.

140.

Muradov S. Ishlab chiqarishdagi avariyalarni o ‘rganish va tahlil qilish //Educational

Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 16. – С. 474-477.

141.

Muradov S. H. o ‘g ‘li, & Egamov, DS o ‘g ‘li.(2023). INNOVATIVE SOLUTIONS TO

PROTEC T WORKERS FROM DANGEROUS GAS AND TOXIC SUBSTANCES IN

HAZARDOUS INDUSTRY ENTERPRISES //Educational Research in Universal

Sciences. – Т. 2. – №. 14. – С. 340-342.

142.

Muradov, S. H. "o ‘g ‘li, & Zayniyev, UU o ‘g ‘li.(2023). PRINCIPLES OF PASSING

AND DOCUMENTING INSTRUCTIONS ON SAFETY TECHNIQUES." Educational

Research in Universal Sciences 2.14: 116-119.

143.

Muradov S. PRINCIPLES OF ENSURING THE SAFETY OF USING LIFTING

CRANES IN CONSTRUCTION-ASSEMBLY WORKS //Modern Science and Research.

– 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 933-939.

144.

Muradov

S.

CONSTRUCTION-INSTALLATION

ISHLARIDA

KUTARAMA

KRANLARDAN USE FUNDAMENTAL SECURITY OF SUPPLY //Modern Science

and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 786-792.

145.

Muradov S., Usmonov H. MEHNATNI MUHOFAZA QILISHNING RIVOJLANISH

TARIXIY BOSQICHLARINI O ‘RGANISH //Interpretation and researches. – 2024.

146.

СИРОЖИДДИН М. НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ БЕЗОПАСНОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ

ГРУЗОПОДЪЕМНЫХ КРАНОВ В СТРОИТЕЛЬНО-МОНТАЖНЫХ РАБОТАХ

//International journal of advanced research in education, technology and management. –

2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 167-177.

147.

СИРОЖИДДИН учитель-стажер, М. У. Р. А. Д. О. В. "Каршинский инженерно-

экономический институт кафедра «Охрана труда и техника безопасности»

Республики Узбекистан.(2024). НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ БЕЗОПАСНОСТИ

ПРИМЕНЕНИЯ

ГРУЗОПОДЪЕМНЫХ

КРАНОВ

В

СТРОИТЕЛЬНО-

МОНТАЖНЫХ РАБОТАХ. Zenodo." НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ БЕЗОПАСНОСТИ

ПРИМЕНЕНИЯ.