1004
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
KONSTITUTSIYA BAXTIMIZ POYDEVORI ERTANGI KUNIMIZ UCHUN ISHONCH
Jabborova Munisa Shuhratovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Filologiya va tillarni o'qitish (o'zbek tili)
1-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14543352
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Konstitutsiya tushunchasi, uning tarixiy rivojlanishi va
mamlakatlarda qabul qilingan konstitutsiyalarni taqqoslash masalalari ko‘rib chiqilgan.
Konstitutsiya — davlatning asosiy qonun hujjati sifatida, uning yasalishi, maqomi,
vazifalari va jamiyatdagi o‘rni tahlil qilingan. O‘zbekistondagi Konstitutsiya va uning xalqaro
tajribalardagi o‘rni o‘rganilgan bo‘lib, boshqa mamlakatlar bilan solishtirilgan. Shuningdek,
Konstitutsiyaning huquqiy va siyosiy ahamiyati, davlat va jamiyatni tartibga solishda uning roli
ko‘rsatilgan. Maqolada dunyo miqyosida konstitutsiyaviy qarashlar va yondoshuvlar tahlil
qilinib, O‘zbekiston Konstitutsiyasining o‘ziga xos jihatlari va yuksak huquqiy qadriyatlari haqida
fikrlar bayon etilgan. Konstitutsiyaning davlat qurilishi, fuqarolik huquqlari va erkinliklaridagi
ahamiyati va uning jamiyatda muhim o‘rni haqida tahlil berilgan.
Kalit so'zlar:
Konstitutsiya, fuqarolik huquqlari, asosiy qonun, davlat va jamiyat, xalqaro
tajribalar, xalqning erkinligi, suveren, demokratik, siyosiy huquqiy erkinlik, davlat boshqaruvi,
Konstitutsiyaviy qarashlar, diniy qonunlar, tarixiy hujjatlar, din va davlat, parlament qonunlari,
federativ boshqaruv tizimi, huquqiy tenglik.
CONSTITUTION IS THE FOUNDATION OF OUR HAPPINESS, A RELIABILITY FOR
OUR TOMORROW
Abstract.
This article examines the concept of the Constitution, its historical development
and comparison of constitutions adopted in countries. The Constitution is the main legal document
of the state, its formation, status, tasks and role in society are analyzed. The Constitution in
Uzbekistan and its role in international experience are studied and compared with other countries.
The legal and political significance of the Constitution, its role in regulating the state and
society are also shown. The article analyzes constitutional views and approaches worldwide, and
expresses opinions on the specific aspects and high legal values of the Constitution of Uzbekistan.
The importance of the Constitution in state building, civil rights and freedoms, and its important
role in society are analyzed.
Keywords:
Constitution, civil rights, fundamental law, state and society, international
experiences, people's freedom, sovereign, democratic, political legal freedom, state governance,
Constitutional views, religious laws, historical documents, religion and state, parliamentary laws,
federal system of government, legal equality.
1005
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
КОНСТИТУЦИЯ – ФУНДАМЕНТ НАШЕГО СЧАСТЬЯ УВЕРЕННОСТЬ В
НАШЕМ БУДУЩЕМ
Аннотация.
В данной статье рассматривается понятие Конституции, ее
историческое развитие и сравнение конституций, принятых в странах. Конституция
является основным правовым документом государства, анализируются ее создание,
статус, задачи и роль в обществе. Конституция Узбекистана и ее роль в международном
опыте были изучены и сопоставлены с другими странами. Также показано юридическое и
политическое значение Конституции, ее роль в регулировании государства и общества. В
статье анализируются конституционные взгляды и подходы на мировом уровне, а также
комментируются уникальные аспекты и высокие правовые ценности Конституции
Узбекистана. Дан анализ значения конституции в государственном строительстве,
гражданских правах и свободах, ее важной роли в обществе.
Ключевые слова:
Конституция, гражданские права, основной закон, государство и
общество, международный опыт, свобода народа, суверенная, демократическая,
политическая правовая свобода, государственное управление, конституционные взгляды,
религиозные законы, исторические документы, религия и государство, парламентские
законы, федеральное правительство. система, юридическое равенство.
KIRISH
Konstitutsiya har bir davlatning huquqiy poydevori bo‘lib, xalqning erkinligi, tengligi va
adolati yo‘lidagi yuksak maqsadlarini ifodalaydi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
mustaqil davlatimizning shakllanishida tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan hujjat sifatida 1992-yil 8-
dekabrda qabul qilingan. Ushbu muhim hujjatni ishlab chiqish va tasdiqlash jarayoni xalqimiz
uchun mustaqil hayotga yangi sahifa ochgan voqea sifatida tarixga muhrlandi.
Konstitutsiyani tayyorlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining maxsus
Konstitutsiyaviy komissiyasi tuzilgan bo‘lib, unga yetuk huquqshunoslar, davlat arboblari va
olimlar jalb etilgan. Ular xalqaro tajribani chuqur o‘rganib, milliy qadriyatlarimiz va tarixiy
merosimizga tayangan holda, davlat va jamiyatning asosiy qoidalarini ishlab chiqdilar. Ushbu
komissiya bir necha oy davomida Konstitutsiya loyihasini puxta tahlil qilib, xalqning fikri va
takliflarini inobatga olgan holda uni yakuniy ko‘rinishga keltirdi. Konstitutsiyaning qabul qilinishi
o‘zbek xalqining azaliy orzusi — suveren, demokratik va huquqiy davlatni barpo etish yo‘lida
muhim qadam bo‘ldi. Bu hujjat mamlakatimizda davlat boshqaruvining asosiy prinsiplari,
fuqarolarning huquq va erkinliklari, shuningdek, jamiyatning barqaror rivojlanishini ta’minlashga
qaratilgan qoidalarni belgilab berdi. Unda xalqimizning milliy ma’naviyati, tarixi va huquqiy
ongining oliy yutug‘i o‘z ifodasini topgan.
1006
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ADABIYOTLAR TAXLILI VA METODOLOGIYASI
Konstitutsiya — bu har bir xalqning siyosiy va huquqiy erkinligini ifodalaydigan, davlat
tuzilmasining asoslarini belgilovchi eng muhim hujjatdir. Uning tarixi juda qadimiy bo‘lib,
“konstitutsiya” atamasi lotincha "constitutio" so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “tuzilish” yoki “asos”
ma’nosini anglatadi. Ushbu atama dastlab qadimgi Rim davrida davlat boshqaruvi va huquqiy
qoidalarni belgilash uchun ishlatilgan. Zamonaviy konstitutsiyaviy hujjatlar esa XVII-XVIII
asrlarda shakllana boshladi. Dunyodagi birinchi yozma konstitutsiya 1787-yilda AQShda qabul
qilingan. Bu hujjat nafaqat Amerika Qo‘shma Shtatlarining siyosiy va huquqiy asoslarini
mustahkamladi, balki butun dunyoga demokratik boshqaruv tamoyillarini namoyish etdi. Uning
ortidan 1789-yilda Fransiyada Inqilob natijasida Inson va fuqaro huquqlari deklaratsiyasi qabul
qilindi va qisqa vaqt ichida Fransiyaning birinchi konstitutsiyasi shakllandi. Ushbu hujjatlar
jamiyatdagi adolat va erkinlik tamoyillarini huquqiy asosda kafolatlashda katta rol o‘ynadi.
Konstitutsiya jamiyat hayotining barcha jabhalarini qamrab oluvchi huquqiy tizim sifatida
quyidagi maqsadlarda xizmat qiladi: davlat boshqaruvini tartibga solish, hokimiyat vakolatlarini
aniq belgilash va muvozanatini ta’minlash, shuningdek, fuqarolarning teng huquqliligini va
erkinliklarini qonuniy kafolatlash. Shu sababli, ushbu hujjatni "Konstitutsiya" deb atash xalqaro
huquqiy tizimda umumiy qabul qilingan va har bir davlatda davlat va jamiyat munosabatlarini
tartibga soluvchi universal nomga aylangan. Konstitutsiyaning jahon tarixidagi rivoji
insoniyatning huquq va erkinliklarga bo‘lgan intilishining eng yuksak namunalaridan biridir. U
davlatning huquqiy asoslarini belgilab, jamiyatda adolat va qonun ustuvorligini ta’minlashda
asosiy omil sifatida xizmat qiladi. Shu bois, butun dunyoda Konstitutsiya inson huquqlarining
kafolati, xalqning siyosiy erkinligi va davlatning huquqiy poydevori sifatida e'tirof etilgan.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Dunyo miqyosida har bir mamlakatning o‘ziga xos huquqiy tizimi va Konstitutsiyaviy
qarashlari mavjud. Ba’zi davlatlar yozma Konstitutsiyaga ega bo‘lsa, ba’zilarida esa an’anaviy
huquq, diniy qonunlar yoki boshqa tizimlar davlat boshqaruvida asosiy o‘rin tutadi. Bunga misol
qilib Saudiya Arabistonini keltirishimiz mumkin. Saudiya Arabistonida Konstitutsiya sifatida aniq
yozma hujjat mavjud emas. Biroq, mamlakatning asosiy huquqiy tizimi Islom diniy qonunlari,
ya’ni Shariat qonunlariga asoslanadi. Saudiya Arabistoni hukumati va fuqarolik jamiyati barcha
qonunlar va nizomlarni Islom diniy me’yorlariga muvofiq ishlab chiqadi. Bu tizimda davlat
hokimiyati va sudlar faqat diniy qarashlarga asoslanadi, shuningdek, fuqarolarning huquqlari ham
diniy qoidalarga qarab belgilanadi. Saudiya Arabistonida din va davlat ajratilmagan, bu esa
mamlakatda diniy va siyosiy qarashlarning birlashganini anglatadi. Bizning Konstitutsiyamizda
esa aksincha O‘zbekiston Konstitutsiyasida davlat va din bir-biridan ajratilgan. Davlat dunyoviy
xarakterga ega bo‘lib, barcha diniy konfessiyalarga bir xil munosabatda bo‘ladi.
1007
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Bu tamoyil jamiyatimizda din va davlat ishlarini alohida ko‘rib chiqishni kafolatlaydi.
Shuningdek, Saudiya Arabistoniga qo'shimcha sifatida Buyuk Britaniyani ham ko'rishimiz
mumkin. Buyuk Britaniya yozma konstitutsiyaga ega bo‘lmagan mamlakatlardan biridir. Bu yerda
boshqaruv tizimi parlament qonunlari, tarixiy hujjatlar, sud qarorlari va an’anaviy nizomlarga
asoslanadi. Buyuk Britaniyada davlat va din ajratilgan bo‘lsa-da, Angliya cherkovi davlat dini
sifatida tan olingan. Shunga qaramay, fuqarolarning huquq va erkinliklari qonun ustuvorligi
tamoyiliga asoslanadi. O‘zbekiston Konstitutsiyasi esa dunyoviylik prinsipiga asoslanib, diniy
tashkilotlar va davlat ishlarini qat’iy ravishda bir-biridan ajratadi. Bu fuqarolarning diniy
erkinliklarini to‘liq kafolatlashga xizmat qiladi. Yana bir misol sifatida AQSh konstitutsiyasini
keltirish mumkin. AQSh Konstitutsiyasi 1787-yilda qabul qilingan bo‘lib, u dunyodagi eng
qadimgi yozma konstitutsiyalardan biridir. Unda davlat boshqaruvi uch bo‘limga ajratilgan: ijro
etuvchi, qonun chiqaruvchi va sud hokimiyati. O‘zbekiston Konstitutsiyasi AQSh konstitutsiyasi
bilan solishtirilganda, huquqiy jihatdan umumiyliklarga ega: Har ikki konstitutsiyada davlat
boshqaruvi hokimiyatning uch bo‘linish tamoyiliga asoslangan.Fuqarolarning asosiy huquqlari
kafolatlangan va himoya qilinadi.Shu bilan birga, AQShning federativ boshqaruv tizimi
davlatlarning o‘z qonunlarini ishlab chiqishiga imkon bersa, O‘zbekistonning unitary tizimi barcha
hududlarda yagona qonunlar amal qilishini ta’minlaydi.O‘zbekiston Konstitutsiyasi dunyo
mamlakatlarining konstitutsiyaviy tajribasidan o‘rganilgan holda ishlab chiqilgan. U dunyoviylik,
tenglik va qonun ustuvorligi tamoyillariga asoslangan. Boshqa davlatlarda konstitutsiyalar har xil
boshqaruv shakllarini belgilasa-da, barcha tizimlarning asosiy maqsadi — fuqarolar huquqlarini
himoya qilish va jamiyatda barqarorlikni ta’minlashdan iborat. O‘zbekistonning dunyoviy
tamoyillari esa har bir fuqaroga diniy erkinlik, huquqiy tenglik va rivojlanish imkoniyatini
kafolatlaydi.
XULOSA
Bugungi kunda Konstitutsiyamiz davlatimizning demokratik rivojlanish yo‘lida
mustahkam huquqiy poydevor bo‘lib xizmat qilmoqda. U jamiyatdagi adolat, qonuniylik va
tinchlikni ta’minlashda, har bir fuqaroning huquq va erkinliklarini himoya qilishda muhim rol
o‘ynaydi. Shu boisdan, har birimiz uchun Konstitutsiyaning mohiyatini anglash va uni hurmat
qilish nafaqat burch, balki kelajagimiz uchun ulkan mas’uliyatdir.
Konstitutsiya - bu har bir davlatning mustahkam poydevoridir.
REFERENCES
1.
“O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi sharhi” –Toshkent, Adolat nashriyoti, 2022-yil.
2.
"Konstitutsiyaviy huquq asoslari" – K.R. Narziyev, Toshkent, 2019-yil.
3.
“Konstitutsiyaning xalqaro tajribalari”-Konstitutsiyaviy Huquq Ilmiy Jurnali, 2021-yil, №3.
1008
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
4.
https://www.constitution.uz
5.
https://lex.uz/docs/-6445145
6.
https://uz.wikipedia.org/wiki/AQSh_Konstitutsiyasi
