Fevral, 2025-Yil
308
MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARINING NAZARIY
ASOSLARI
Axtamova Muzayyam
Osiyo Xalqaro Universiteti “Moliya va moliyaviy texnologiya” yo’nalishi
2-bosqich talabasi
Xalilov Bahromjon Bahodirovich
Iqtisodiyot kafedrasi o’qituvchisi. Ilmiy rahbar.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14886540
Annotatsiya. Ushbu maqolada moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (IFRS) va
ularning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari bozor
iqtisodiyotining shaffofligi va hisobdorligini oshirish maqsadida ishlab chiqilgan bo‘lib, ular
korxonalarning moliyaviy ma’lumotlarini taqdim etish tartibini belgilaydi. Maqolada IFRSning
asosiy tamoyillari, ularning moliyaviy hisobotga ta’siri va milliy standartlar bilan integratsiyasi
masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ushbu standartlarning iqtisodiy subyektlar faoliyatiga
ta’siri va global iqtisodiy muhitdagi ahamiyati muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatadiki, moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini qabul qilish korxonalarning
investitsion jozibadorligini oshirishga va xalqaro bozorlarga chiqish imkoniyatlarini
kengaytirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: moliyaviy hisobot, xalqaro standartlar, IFRS, hisob siyosati, shaffoflik,
investitsion jozibadorlik, iqtisodiy integratsiya.
Moliyaviy hisobot korxonalar va tashkilotlarning moliyaviy ahvolini aks ettiruvchi asosiy
hujjat bo‘lib, u investorlarga, kreditorlarga va boshqa manfaatdor tomonlarga muhim ma’lumotlar
taqdim etadi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) esa ushbu ma’lumotlarning global
miqyosda shaffof va taqqoslanadigan bo‘lishini ta’minlaydi. Mazkur maqolada IFRSning nazariy
asoslari, tamoyillari va ularning iqtisodiyotga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
IFRS (International Financial Reporting Standards) – bu xalqaro miqyosda qabul qilingan
va moliyaviy hisobotlarni tayyorlash jarayonini tartibga soluvchi standartlar to‘plamidir. Ushbu
standartlarning asosiy maqsadi – shaffof, aniq va taqqoslanadigan moliyaviy hisobotlarni
ta’minlashdir.
IFRS quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
•
Shaffoflik
– moliyaviy ma’lumotlarning aniq va tushunarli bo‘lishi.
Fevral, 2025-Yil
309
•
Hisobotlarning taqqoslanishi
– turli davlatlar va kompaniyalar o‘rtasida moliyaviy
ma’lumotlarning solishtirilishi.
•
Iqtisodiy mantiq
– moliyaviy operatsiyalarni iqtisodiy mohiyatiga qarab aks ettirish.
Moliyaviy hisobot xalqaro standartlari iqtisodiy nazariyalarga asoslangan bo‘lib, ularning
asosiy elementlari quyidagilardan iborat:
•
Moliyaviy hisobot kontseptsiyalari
– buxgalteriya hisobi tamoyillari va me’yoriy
hujjatlar asosida shakllanadi.
•
Moliyaviy axborot sifati
– IFRS standartlari asosida ma’lumotlarning aniqligi va
ishonchliligini ta’minlash.
•
Moddiylik va konservatizm
– muhim moliyaviy ma’lumotlarning e’tiborga olinishi va
ehtiyotkor yondashuv.
Ko‘plab mamlakatlar milliy buxgalteriya standartlarini IFRS bilan moslashtirishga harakat
qilmoqdalar. Bu jarayon quyidagi omillarga bog‘liq:
•
Huquqiy va me’yoriy muhit
– IFRSning milliy qonunchilik bilan uyg‘unlashuvi.
•
Amaliyotdagi farqlar
– milliy buxgalteriya tizimlari va xalqaro standartlar o‘rtasidagi
tafovutlar.
•
Korxonalarning moslashuv jarayoni
– yangi standartlarga moslashish uchun zarur
bo‘lgan vaqt va resurslar.
IFRSga o‘tish korxonalarga quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:
•
Investitsion jozibadorlik
– xorijiy investorlar uchun aniq va tushunarli moliyaviy
ma’lumotlarni taqdim etish.
•
Moliyaviy shaffoflik
– korxonalar faoliyatini aniqroq aks ettirish.
•
Xalqaro bozorga chiqish
– korxonalar global bozorda ishonchli hamkor sifatida e’tirof
etiladi.
Xulosa
Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari zamonaviy iqtisodiy tizimning muhim tarkibiy qismi
bo‘lib, ular moliyaviy axborotning shaffofligi va taqqoslanishini ta’minlaydi. IFRSning samarali
joriy etilishi korxonalar va davlatlar uchun investitsion imkoniyatlarni kengaytiradi hamda global
iqtisodiy integratsiyani mustahkamlaydi.
Fevral, 2025-Yil
310
REFERENCES
1.
Алимова, Ш. А., & Шадиев, А. Х. (2025). РОЛЬ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ В
РАЗВИТИИ УЗБЕКИСТАНА: АНАЛИЗ ЗА 2021–2024 ГОДЫ.
THEORY OF
SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(3), 245-252.
2.
Алимова, Ш. А., & Шадиев, А. Х. (2025). СОВРЕМЕННЫЕ ЭКОНОМИЧЕСКИЕ
ТЕНДЕНЦИИ
В
УЗБЕКИСТАНЕ:
АНАЛИЗ
ДАННЫХ
И
ПЕРСПЕКТИВЫ.
STUDYING
THE
PROGRESS
OF
SCIENCE
AND
ITS
SHORTCOMINGS
,
1
(4), 205-211.
3.
Алимова, Ш. А., & Тошов, М. Х. (2025). БЮДЖЕТНЫЙ ДЕФИЦИТ И
ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ДОЛГ: СТРАТЕГИИ УПРАВЛЕНИЯ В СОВРЕМЕННЫХ
УСЛОВИЯХ.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4), 142-149.
4.
Алимова, Ш. А., & Тошов, М. Х. (2025). ВЛИЯНИЕ ГЛОБАЛИЗАЦИИ НА
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ СТРАН: ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ.
MODERN
EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS
,
1
(5), 86-92.
5.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). OZBEKISTONDA INNOVASION
FAOLIYATNI
MOLIYALASHTIRISH
STRATEGIYASI
VA
UNI
TAKOMILLASHTIRISH.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE
WORLDT
,
1
(4), 36-45.
6.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). INNOVATSION FAOLIYATNI QO ‘LLAB-
QUVVATLASHNING YEVROPA MAMLAKATLARI TAJRIBALARI.
ANALYSIS OF
MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(5), 35-44.
7.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). KICHIK BIZNES VA XUSUSIY
TADBIRKORLIK SOHASIDAGI IJTIMOIY VA IQTISODIY HOLAT, HUDUDDA
SANOATNI RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLARI.
STUDYING THE PROGRESS
OF SCIENCE AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(5), 23-30.
8.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). ISPANIYADA INNOVATSIYALARNI QO
‘LLAB-QUVVATLASH SOHASIDAGI ILG ‘OR TAJRIBALAR.
THEORY OF
SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(4), 24-35.
9.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). OLIY TA’LIM MUASSASALARINING
INNOVATSION FAOLLIGINI OSHIRISH MINTAQANI IJTIMOIY VA IQTISODIY
YUKSALTIRISH GAROVI SIFATIDA.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF
WHOLE WORLDT
,
1
(4), 46-54.
Fevral, 2025-Yil
311
10.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). INNOVATSIYALARNI QO ‘LLAB-
QUVVATLASHNING
TASHKILIY
TUZILMALARI:
INFRATUZILMAVIY
TASHKILOTLAR.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(5), 25-
34.
11.
Azimov, B. F., Maksudovich, A. Z., & Qudratova, G. M. (2025). INNOVATIVE
ACTIVITY AS A FACTOR IN ECONOMIC DEVELOPMENT.
Ethiopian International
Journal of Multidisciplinary Research
,
12
(01), 453-459.
12.
Sodiqova, N. T., & Bobojonova, M. J. (2025). MАMАLАKАT ІQTІSОDІУОTІNІ
RІVОJLАNTІRІSHDА XАLАQАRО TURІZІM О’RNІNІNG ІQTІSОDІУ MАZMUNІ
VА АHАMІУАTІ.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE AND ITS
SHORTCOMINGS
,
1
(5), 66-75.
13.
Sodiqova, N. T., & Xalilov, B. B. (2025). PUL-KREDIT SIYOSATINI AMALGA
OSHIRISHNING USUL VA MEXANIZMLARI (INFLYATSION TARGETLASH
REJIMIGA O ‘TISHNING AHAMIYATI).
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION
AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(5), 87-96.
14.
Sodiqova, N. T., & Bobojonova, M. J. (2025). YIRIK KORXONALARDA INSON
KAPITALINING O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.
MODERN EDUCATIONAL
SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS
,
1
(6), 127-137.
15.
Sodiqova, N. T., & Khalilov, B. B. (2025). SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS:
TOURISM'S CONTRIBUTION TO A SUSTAINABLE FUTURE AND SUPPORTING
TOURISM INDUSTRY BY THE TOOLS OF MARKETING.
ANALYSIS OF MODERN
SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(5), 87-97.
16.
Sodiqova, N. T., & Bobojonova, M. J. (2025). OLIY TA'LIM MUASSASALARIDA
KADRLAR SIFATINI BAHOLASH.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND
INNOVATION
,
1
(5), 109-120.
17.
Sodiqova, N. T., & Bobojonova, M. J. (2025). MEHNAT UNUMDORLIGINI TAHLIL
QILISHNING NAZARIY MUAMMOLARI.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES
OF WHOLE WORLDT
,
1
(4), 55-67.
18.
Sodiqova, N. T., & Bobojonova, M. J. (2025). MAKROIQTISODIY BARQARORLIK
VA RIVOJLANISHNI TA’MINLASHDA PUL-KREDIT SIYOSATINING O
‘RNI.
MODERN
PROBLEMS
IN
EDUCATION
AND
THEIR
SCIENTIFIC
SOLUTIONS
,
1
(5), 106-115.
Fevral, 2025-Yil
312
19.
Sodiqova, N. T., & Khalilov, B. B. (2025). MARKETING–THE TASKS AT A
GLANCE.
STUDYING
THE
PROGRESS
OF
SCIENCE
AND
ITS
SHORTCOMINGS
,
1
(5), 76-85.
20.
Sodiqova, N. T., & Xalilov, B. B. (2025). KORXONA FOYDASINING
TAQSIMLANISHI VA ISHLATILISHI.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE
AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(5), 55-65.
21.
Bobojonova, M. J., & Sodiqova, N. T. (2025). YASHIL IQTISODIYOTNI
RIVOJLANTIRISH
DARAJASI
VA
UNING
ISTIQBOLLI
YO
‘NALISHLARI.
STUDYING
THE
PROGRESS
OF
SCIENCE
AND
ITS
SHORTCOMINGS
,
1
(5), 172-181.
22.
Hakimovich, T. M. (2025). EKSPORTCHI KORXONALARNI QO ‘LLAB-
QUVVATLASH USULLARI VA VOSITALARI.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE
AND INNOVATION
,
1
(4), 213-224.
23.
Hakimovich,
T.
M.
(2025).
EKSPORT
QILUVCHI
KORXONALAR
RAQOBATBARDOSHLIGINING NAZARIY TAHLILI.
THEORY OF SCIENTIFIC
RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(3), 137-148.
24.
Hakimovich, T. M. (2025).
STRATEGIYA–HUDUDLAR IQTISODIYOTINI
RIVOJLANTIRISHNING ASOSIY OBYEKTI SIFATIDA.
ANALYSIS OF MODERN
SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4), 276-283.
25.
Hakimovich, T. M. (2025). О ‘ZBEKISTОN IQTISОDIYОTNI IJTIMОIY-IQTISОDIY
RIVОJLANISH DINAMIKASI.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE
WORLDT
,
1
(3), 224-233.
26.
Bahodirovich, X. B. (2025). ON THE BASIS OF INTERNATIONAL STANDARDS OF
FINANCIAL REPORTING IN FINANCIAL REPORTING PROCEDURE IN
UZBEKISTAN.
Ethiopian International Journal of Multidisciplinary Research
,
12
(01),
151-157.
27.
Bakhodirovich, K. B. (2023).
CONCEPTUAL FOUNDATIONS OF IMPROVING
ACCOUNTING IN SMALL BUSINESS AND PRIVATE ENTREPRENEURSHIP. IMRAS,
6 (6), 161–165
.
28.
Bahodirovich, K. B., & Mahmudovna, Q. G. (2025). TYPES OF CREDIT
PRODUCTS.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(3),
269-277.
Fevral, 2025-Yil
313
29.
Ibodulloyevich, I. E. (2024). O ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK BIZNES VA
XUSUSIY TADBIRKORLIK SAMARADORLIGINI OSHIRISH MUAMMOLARI VA
ISHBILARMONLIK MUHITINI YAXSHILASH ISTIQBOLLARI.
Gospodarka i
Innowacje.
,
51
, 258-266.
30.
EI, I. (2024). MAKROIQTISODIY KO ‘RSATKICHLARNNG O ‘ZIGA XOS
XUSUSIYATLARI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC
SOLUTIONS
,
1
(3), 275-281.
31.
Raxmonqulova, N., & Muxammedov, T. (2025). HUDUDNING STRATEGIK
IJTIMОIY-IQTISОDIY
SIYОSATINI
BAHОLASH:
METОDОLOGIK
YОNDASHUV.
Modern Science and Research
,
4
(1), 918-921.
32.
Raxmonqulova, N. O. (2025). TASHKILOTDA INNOVATSION YONDASHUVLARNI
BOSHQARISHNING AHAMIYATI.
The latest pedagogical and psychological
innovations in education
,
2
(1), 15-21.
33.
Raxmonqulova, N. O. (2025).
TASHKILOTNING
XALQARO BOZORDA
MUVAFFAQIYATLI FAOLIYAT YURITISH USULLARI.
The latest pedagogical and
psychological innovations in education
,
2
(1), 8-14.
34.
Raxmonqulova, N. O. (2025). KORXONALARDA YUZAGA KELADIGAN INQIROZ
HOLATLARI
VA
ULARNI
BOSHQARISH
STRATEGIYALARI.
The
latest
pedagogical and psychological innovations in education
,
2
(1), 1-7.
35.
Abdivayitovna, S. U., & Azimov, B. F. (2025). IMPROVING THE EFFICIENCY OF
USING MATERIAL AND TECHNICAL RESOURCES IN ENTERPRISES.
Ethiopian
International Journal of Multidisciplinary Research
,
12
(01), 223-228.
36.
Akbarovna, N. N. (2025). BYUDJET TIZIMINI ISLOH QILISHNING ASOSIY YO
‘NALISHLARI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC
SOLUTIONS
,
1
(5), 80-86.
37.
Akbarovna, N. N. (2025). MAIN TRENDS IN THE DEVELOPMENT OF MODERN
MANAGEMENT TECHNOLOGIES.
FARS International Journal of Education, Social
Science & Humanities.
,
13
(1), 242-249.
38.
Akbarovna, N. N. (2025). MENEJER FAOLIYATINING FUNKSIONAL VAZIFALARI
VA
UNING
MADANIYATINING
AHAMIYATI.
MODERN
PROBLEMS
IN
EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(4), 354-362.
Fevral, 2025-Yil
314
39.
Bobojonova, M. J., & Naimova, N. A. (2024). O’ZBEKISTONDA FRILANSERLIK VA
AUTSORSERLIKNING RIVOJLANISH DARAJASI.
ANALYSIS OF MODERN
SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(3), 72-77.
40.
Bostonovna, D. Z. (2023). CONCEPTUAL BASIS OF IMPROVEMENT OF BANK
AUDIT IN COMMERCIAL BANKS.
IMRAS
,
6
(6), 118-124.
41.
Bustonovna, J. Z. (2024). O'ZBEKISTON IQTISODIYOTINING BARQAROR
O'SISHIDA SANOAT TARMOQLARINING AHAMIYATI.
42.
Bazarova, M. (2023). EFFECTIVENESS OF USING PR-ADVERTISING SERVICES IN
THE PROCESS OF PRODUCT DELIVERY ON THE EXAMPLE OF BUKHARA
REGION.
Modern Science and Research
,
2
(12), 506-512.
43.
Supiyevna, B. M. (2023). TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA PERSONALNI
BOSHQARISHNING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.
Gospodarka i Innowacje.
,
42
,
409-414.
44.
Базарова, М. С. (2020). Развитие внимания дошкольников посредством
дидактических игр. In
Исследования молодых ученых
(pp. 37-40).
45.
Jumayeva, Z. Q. (2025). ISSUES OF IMPROVING THE METHODOLOGY OF
COMPETITION ASSESSMENT IN THE BANKING SERVICES MARKET OF THE
REPUBLIC
OF
UZBEKISTAN.
AMERICAN
JOURNAL
OF
BUSINESS
MANAGEMENT
,
3
(1), 41-49.
46.
Авезова, Ш. М., & Жумаева, З. К. (2013). МЕХАНИЗМЫ УСТОЙЧИВОГО
РАЗВИТИЯ НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА.
СЕКЦІЯ 1.
Економіка і управління національним господарством............... 9
, 12.
47.
Примова, А. А., Усманова, Н. Ю., & Жумаева, З. К. (2013). НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ
ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ АГРАРНОЙ ОТРАСЛИ УЗБЕКИСТАНА.
In
ЕКОНОМІКА І УПРАВЛІННЯ: ПРОБЛЕМИ НАУКИ ТА ПРАКТИКИ
(pp. 199-
202).
48.
AD, S., & To’rayevich, I. A. (2025). QISHLOQ XO’JALIGINI HUDUDLASHTIRISH
VA IXTISOSLASHTIRISHNING ILMIY ASOSLARI.
MODERN PROBLEMS IN
EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(5), 51-63.
49.
AD, S., & To’rayevich, I. A. (2025). QISHLOQ XO’JALIGIDA ISHLAB CHIQARISH
SAMARADORLIGINI OSHIRISH OMILLARI.
MODERN EDUCATIONAL SYSTEM
AND INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS
,
1
(6), 34-43.
Fevral, 2025-Yil
315
50.
To’rayevich, I. A., & AD, S. (2025). O ‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIGA
INVESTITSIYALARNI SOLIQ MEXANIZMLARI ASOSIDA JALB QILISH
IMKONIYATLARI.
MODERN
EDUCATIONAL
SYSTEM
AND
INNOVATIVE
TEACHING SOLUTIONS
,
1
(6), 44-57.
51.
AD, S., & To’rayevich, I. A. (2025). QISHLOQ XO’JALIGINING CHO’L
YALOVLARIDA HUDUDLASHTIRISHNI AMALGA OSHIRISH TARTIBINI
ISHLAB CHIQISH.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(5), 55-
67.
52.
AD, S., & To’rayevich, I. A. (2025). O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI VA XORIJIY
MAMLAKATLARDA QISHLOQ XO’JALIGIDA IXTISOSLASHTIRISHNING
AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHATLARI BILAN TANISHISH.
MODERN
EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS
,
1
(6), 70-81.
53.
To’rayevich, I. A., & AD, S. (2025). MILLIY IQTISODIYOTIGA XORIJIY
INVESTITSIYALARNI
JALB
QILISHNI
SOLIQLAR
VOSITASIDA
RAG
‘BATLANTIRISH ISTIQBOLLARI.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND
INNOVATION
,
1
(5), 13-24.
54.
Sadilloyevna, D. M. (2025). Prospects for Investments in Modernization of the Economy
in the Agricultural Sector.
Ethiopian International Journal of Multidisciplinary
Research
,
12
(01), 217-222.
55.
Джураева, М. С., & Алимова, Ш. А. (2025). АНАЛИЗ ТОЧКИ БЕЗУБЫТОЧНОСТИ
И МАРЖИНАЛЬНОЙ ПРИБЫЛИ.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE AND
ITS SHORTCOMINGS
,
1
(4), 88-94.
56.
Алимова, Ш. А., & Джураева, М. С. (2025). ИНВЕСТИЦИОННЫЕ ПРОЕКТЫ:
УПРАВЛЕНИЕ И ЭФФЕКТИВНОСТЬ.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE
AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(4), 81-87.
