Mart, 2025-Yil
350
BO‘LAJAK TARBIYA FANI O‘QITUVCHILARINI KASBIY TAYYORLASHDA
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR TA’LIM VOSITASI SIFATIDA
Nosirova Dilfuza
Guliston davlat pedagogika institute “Maktabgacha va boshlang’ich ta’lim kafedrasi”
katta o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15098117
Annotatsiya. Maqolada bo‘lajak tarbiya fani o‘qituvchilarini kasbiy tayyorlashda raqamli
texnologiyalarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning afzalliklari,
ta’lim jarayonida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan vositalar va ularning samaradorligi muhokama
qilinadi.
Kalit so'zlar: raqamli texnologiyalar, ta’lim, tarbiya, o‘qituvchi, pedagogik mahorat,
interaktiv ta’lim, ta’lim platformalari.
Аннотация. В статье анализируется роль и значение цифровых технологий в
профессиональной
подготовке
будущих
учителей
педагогики.
Обсуждаются
преимущества цифровых технологий, инструменты, которые могут быть использованы
в образовательном процессе, и их эффективность.
Ключевые слова: цифровые технологии, образование, педагогика, учитель,
педагогическое мастерство, интерактивное обучение, образовательные платформы.
Abstract. This article analyzes the role and significance of digital technologies in the
professional training of future educators. It discusses the advantages of digital technologies, tools
that can be used in the educational process, and their effectiveness.
Keywords: digital technologies, education, pedagogy, teacher, pedagogical skills,
interactive learning, educational platforms.
Bugungi shiddat bilan rivojlanib borayotgan davrda mamlakatimizda tarbiya fanining
mazmun va mohiyatini barkamol avlodni tarbiyalash va ta’lim berishga qaratilganligini
ko’rishimiz mumkin. Yurtimizda sog'lom, yetuk va barkamol avlodni tarbiyalash, yosh avlodni
XXI asr texnika asri talablariga to'liq javob beradigan har tomonlama rivojlangan shaxs sifatida
voyaga yetkazish bo’yicha zarur shart-sharoitlar va imkoniyatlar yaratilgan Tarbiya jarayonida
o'quvchilarning axloqiy sifatlarini tarkib toptirish muhim masalalardan biridir. Axloq normalarini
o'quvchilar ongiga singdirish zarur. Respublikamizda milliy ta'lim tizimining huquqiy asoslarini
shakllantirish uchun keng sharoit yaratilgan. O'z navbatida, islohotlar ta'lim tuzilmasi va
mazmunmohiyatini takomillashtirish imkonini berdi.
Mart, 2025-Yil
351
Mamlakatimiz Prezidenti Sh.M. Mirziyev ta'kidlaganidek, “Biz ta'lim va tarbiya tizimining
barcha bo'g’inlari faoliyatini bugungi zamon talablari asosida takomillashtirishni o'zimizning
birinchi darajali vazifamiz deb bilamiz” [1]
Tarbiya - yosh avlodni har tomonlama voyaga yetkazish, unda ijtimoiy ong va xulq-atvorni
tarkib toptirishga yo'naltirilgan faoliyat hisoblanadi. Shaxsni aqliy, jismoniy, axloqiy, ma'naviy
sifatlarini shakllantirishga qaratilgan bo'lib, insonning jamiyatda tutgan o’rni va turmush tarzini
yaxshilashini ta'minlash uchun zarur bo'lgan xususiyatlarini tarkib toptirish jarayonidir. Tarbiya
inson shaxsini shakllantirish, uning ijtimoiy, siyosiy, madaniy, ma'rifiy hayotida faol ishtirokini
ta'minlashga qaratilgan barcha ta'sirlar, tadbirlar, harakatlar, intilishlar majmuini anglatadi.
Zamonaviy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Bu texnologiyalar nafaqat o‘quv jarayonini yanada qiziqarli va interaktiv qilish, balki
o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini oshirishda ham keng imkoniyatlar yaratadi. Xususan,
bo‘lajak tarbiya fani o‘qituvchilarini tayyorlashda raqamli texnologiyalardan foydalanish ularning
pedagogik mahoratini, amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga va zamonaviy talablarga javob
beradigan mutaxassislar bo‘lib yetishishlariga xizmat qiladi.
Raqamli texnologiyalarning afzalliklari:
1.
Interaktivlik: Raqamli resurslar, o‘yinlar, simulyatsiyalar orqali o‘quv jarayonini qiziqarli
va jozibador qilish mumkin. Bu esa bo‘lajak o‘qituvchilarning motivatsiyasini oshiradi va bilim
olishga bo‘lgan qiziqishlarini kuchaytiradi.
2.
Ko‘rgazmalilik: Videolavhalar, animatsiyalar, 3D modellar orqali murakkab
tushunchalarni sodda va tushunarli tarzda yetkazish mumkin. Bu esa nazariy bilimlarni amaliyot
bilan bog‘lash imkonini beradi.
3.
Shaxsiylashtirish: Raqamli platformalar orqali har bir talabaning individual ehtiyojlariga
moslashtirilgan o‘quv dasturlarini yaratish mumkin. Bu esa ta’lim sifatini oshirishga va har bir
talabaning potentsialini ro‘yobga chiqarishga yordam beradi.
4.
Hamkorlik: Onlayn forumlar, ijtimoiy tarmoqlar, video konferensiyalar orqali bo‘lajak
o‘qituvchilar o‘zaro tajriba almashishlari, mutaxassislar bilan muloqot qilishlari va o‘zaro
hamkorlikda ishlashlari mumkin.
5.
Resurslarga kirish imkoniyati: Internet orqali bo‘lajak o‘qituvchilar dunyoning istalgan
nuqtasidagi ta’lim resurslariga, ilmiy maqolalarga, elektron kutubxonalarga kirish imkoniyatiga
ega bo‘ladilar.
Ta’lim jarayonida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan raqamli vositalar:
Mart, 2025-Yil
352
-
Ta’lim platformalari (Moodle, Google Classroom): Darslarni tashkil etish, materiallarni
joylashtirish, testlar o‘tkazish, o‘quvchilar bilan muloqot qilish uchun.
-
Interaktiv doskalar: Darslarni ko‘rgazmali qilish, o‘quvchilarni faol ishtirok etishga
undash uchun.
-
Ta’lim dasturlari va o‘yinlari: Nazariy bilimlarni mustahkamlash, amaliy ko‘nikmalarni
shakllantirish uchun.
-
Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari: Haqiqiy hayotga yaqin vaziyatlarni
modellashtirish, o‘quvchilarni virtual muhitda tajriba orttirishlari uchun.
O‘rta Osiyo mutafakkirlarining tarbiya haqidagi fikrlari, o‘gitlari shunday kuchga egaki,
ular yoshlar qalbida insoniylik urug‘larining ko‘rinishiga, g‘ururi hayot yo‘liga olib chiqishiga
yordam beradi. Shu bois biz uchun qadrli bo‘lgan allomalarimizdan Bahovuddin Naqshband, Abu
Nasr Forobiy, Yusuf Xos Hojib, Kaykovus, Abu Rayxon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Umar
Xayyom, Alisher Navoiy, Abdurahmon Jomiy, Jaloliddin Davoniy, Munavvar qori, Abdulla
Avloniy, Hamza Hakimzoda Niyoziy, Asqar Zununov va boshqalarning ta’lim-tarbiya va ma’rifat
haqidagi g‘oyalaridan keng foydalanish bugungi kun talabiga javob bera oladigan yoshlarni
tarbiyalashda muhim omil bo‘lib hisoblanadi.
Kasbiy-metodik tayyorgarlik va kasbga yo'naltirilganlik asosida, insonning kelajak kasbiga
nisbatan munosabatini ifodalovchi ehtiyojlar, qiziqish va nizomlar tizimi tushuniladi. V.Kuzmina
va V.A.Slastenin o'z asarlarida pedagogik mutaxassisliklarga nisbatan kasbiy-metodik
tayyorgarlik muammolarini o'rganib chiqadilar[5]. Bo'lajak tarbiya fani o’qituvchilarini kasbiy-
metodik rivojlanishini takomillashtirish jarayonining o'ziga hos xususiyatlarini tahlil etib, ushbu
jarayonni amalga oshirish quyidagi tamoyillariga muvofiq amalga oshirilishi kerak deb tahmin
qildik:
hamkorlik faoliyatini yetakchi o'ringa ko'tarish, ta'lim sub'ektlari o'rtasidagi shaxslararo
o'zaro munosabatni ta'minlash (professor-o’qituvchi va talabalar o'rtasida);
talabaning o’quv
faoliyatga shaxs sifatida kiritilishini psixologik va pedagogik qo'llab-quvvatlash;
ta'lim mazmuni
va uni ta'limga joylashtirish jarayoni muammosi;
kasbiy-metodik tayyorgarlik uchun modellash
orqali mashg’ulotlarga bosqichma-bosqich o'tish. Shuningdek, bo'lajak tarbiya fani
o’qituvchilarining maxsus fanlardan nazariy va amaliy bilimlarni to'liq egallashi bu ularning
kelajakdagi faoliyati davomida zarur bo'lgan yuqori darajadagi kasbiy-metodik tayyorgarligiga
ega ekanligini ko'rsatadi.
Ta'lim berish va tarbiyalash usullari bo'lajak o'qituvchilarining kasbiymetodik
tayyorgarligini takomillashtirish samaradorligini ta'minlashda katta ahamiyatga ega.
Mart, 2025-Yil
353
O‘qituvchilarning kasbiy-metodik tayyorgarligi ularning kasbiy faoliyatga doir bilimlar,
ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil qilish, o‘z-o‘zini rivojlantirish kabi asosiy kasbiy faoliyat
sohalarida aks etadi. Bu esa o‘z navbatida, o‘qituvchining o‘z fanini o‘qitishga doir bilimlarni
mukammal bilishi va harakatga keltirishi, ta’lim jarayonini loyihalash, tashkil qilish va baholash
uchun zarur bo‘lgan tayanch kompetensiyalarni egallashi, shuningdek, o‘qitish va tarbiyalash
jarayonini ta’lim sohasidagi innovatsion ilmiy yutuqlar, zamonaviy pedagogik va
axborotkommunikatsiya texnologiyalari asosida intensiv tashkil etish, uzluksiz va tizimli o‘z-
o‘zini rivojlantirishni talab etadi.
Xulosa qilib aytganda, Raqamli texnologiyalar bo‘lajak tarbiya fani o‘qituvchilarini kasbiy
tayyorlashda samarali ta’lim vositasi sifatida xizmat qiladi. Ularning ta’lim jarayoniga joriy etilishi
o‘qituvchilarning pedagogik mahoratini oshirish, zamonaviy talablarga javob beradigan yetuk
mutaxassislar tayyorlash imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Shavkat Mirziyoyev. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz.
2.
Shavkat Mirziyoyev. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash-yurt taraqqiyoti
va xalq farovonligining garovi. -T.: «O'zbekiston», 2017. -22-b.
3.
Forobiy. «Fozil odamlar shahri». - T.: Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti,
1993. 184-185-b.
4.
R.A.Mavlonova, N.Rahmonqulova, B.Normurodova, K.Matnazarova. Tarbiyaviy ishlar
metodikasi. Darslik. Nizomiy nomidagi TDPU Rizografiyada nashr qilindi. Toshkent,
2004-yil.
5.
Nosirova, D. (2023). BO‘LAJAK BOSHLANG ‘ICH SINF O‘QITUVCHILARI UCHUN
“PEDAGOGIK MAHORAT” DARSLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING
SHART-SHAROITI.
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
,
2
(6), 67-70.
6.
Nosirova, D. (2024). BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O ‘QITUVCHILARI UCHUN
“PEDAGOGIK MAHORAT” DARSLARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
SAMARADORLIKNI OSHIRISH VOSITASI SIFATIDA.
Евразийский журнал
академических исследований
,
4
(4), 35-39.
7.
Abduraxmonova N.N. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini metodik tayyorgarligini
takomillashtirish muammosining pedagogik zaruriyati // Science and innovation
Mart, 2025-Yil
354
international scientific journal volume 1 Issue 8 UIF-2022: 8.2\ISSN:2181-3337.2114-
2121 betlar.
8.
http://scientists.uz/view.php?id=3348http://scientists.uz/uploads/202208/B-432.pdf
9.
Abdurakhmanova N.N. Structural and substantive features of improving the
methodological preparation of future elementary school teachers for the intellectual
development of students
//
The field of scientific research International scientific-
online conference Part 4 November 30
th
Colletions of scientific works Warsaw 2022. / 115-
121 betlar.
https://interonconf.org/index.php/pol/article/download/646/607/595
