https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
74
FOYDALANUVCHI AUTENTIFIKATSIYASI VA
AVTORIZATSIYASIDA CORS VA DOMENLARARO SO'ROVLAR
BILAN ISHLASH.
Yusupov Mirsaid Abdulaziz o’g’li
Farg’ona Davlat Universiteti
Amaliy matematika va informatika kafedrasi o’qituvchisi
mirsaidbeky@gmail.com
Metinboyeva Fotimaxon Mirqo’zi qizi
Farg’ona Davlat Universiteti 2-kurs talabasi
Annotatsiya: CORS (Cross-Origin Resource Sharing) — bu web ilovalari
orasidagi domenlararo so'rovlarni boshqarish mexanizmidir. Web brauzerlari
xavfsizlik nuqtai nazaridan, bir domenning boshqa domenlar bilan resurslarni
almashishiga ruxsat bermaydi. CORS yordamida domenlararo so'rovlar amalga
oshirilishi mumkin. Ushbu maqolada CORS qanday ishlashi, qanday qilib
konfiguratsiya qilish, xavfsizlik masalalari va web ilovalari uchun afzalliklari va
kamchiliklari haqida batafsil ma'lumot beriladi. Maqola shuningdek, CORS bilan
ishlashda uchraydigan umumiy xatoliklar va ularni hal qilish usullari haqida ham
fikr yuritadi.
Kalit so’zlar: CORS, Domenlararo so'rovlar, Xavfsizlik, Web ilovalar,
HTTP so'rovlar, So'rovlarni boshqarish, Xatoliklar, Cross-origin resurslar,
Ruxsatlar, Server konfiguratsiyasi.
Аннотация: CORS (Cross-Origin Resource Sharing) — это механизм
управления кросс-доменными запросами между веб-приложениями. Веб-
браузеры по умолчанию блокируют доступ к ресурсам с других доменов по
соображениям безопасности. С помощью CORS можно разрешить
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
75
выполнение таких запросов. В статье подробно рассматривается, как
работает CORS, как его настроить, проблемы безопасности, а также
преимущества и недостатки использования CORS для веб-приложений.
Также рассматриваются распространенные ошибки и способы их решения
при работе с CORS.
Ключевые слова: CORS, Кросс-доменные запросы, HTTP-запросы,
Безопасность, Кросс-доменные ресурсы, Кросс-доменные ресурсы,
Управление
запросами,
Ошибки,
Веб-приложения,
Разрешения,
Конфигурация сервера.
Annotation: CORS (Cross-Origin Resource Sharing) is a mechanism for
managing cross-origin requests between web applications. By default, web
browsers block access to resources from different domains for security reasons.
CORS allows these requests to be made. This article explores how CORS works,
how to configure it, security concerns, and the advantages and disadvantages of
using CORS for web applications. It also discusses common errors encountered
when working with CORS and their solutions.
Keywords: CORS, Cross-origin requests, HTTP requests, Security, Cross-
origin resources, Request management, Errors, Web applications, Permissions,
Server configuration.
Web ilovalarining rivojlanishi bilan birga, internetda resurslar almashish
ham tobora kengayib bormoqda. Web brauzerlari tomonidan taqdim etilayotgan
xavfsizlik choralari sababli, bir domenning boshqa domenlarga so'rovlar
yuborishiga odatda ruxsat berilmaydi. Bu tamoyil "Same-Origin Policy" (SOP) deb
ataladi. Biroq, web ilovalarining ko'plab hollarda turli domenlardan resurslarni
olish zarurati tug'iladi. Bunday holatlarda, CORS (Cross-Origin Resource Sharing)
mexanizmi yordamga keladi. CORS, domenlararo so'rovlarni amalga oshirishni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
76
ta'minlash uchun ishlatiladi, lekin bu jarayon xavfsizlikka oid ba'zi masalalarni
ham keltirib chiqaradi.
Ushbu maqolada CORS mexanizmining qanday ishlashi, qanday qilib uni
sozlash mumkinligi, xavfsizlik jihatlari va web ilovalari uchun afzalliklari bilan
birga, CORS bilan ishlashda uchraydigan muammolar va ularni hal qilish usullari
ham ko'rib chiqiladi.
CORS (Cross-Origin Resource Sharing) – bu domenlararo resurslarni
almashish imkonini beruvchi mexanizm bo'lib, asosan HTTP protokoli orqali
ishlaydi. CORS asosan web-brauzerlarda qo'llaniladi, chunki ular "Same-Origin
Policy" (SOP) siyosatiga amal qiladi. SOP siyosati web-brauzerga, bir domen
tomonidan so'rov yuborilganda, faqat o'sha domenning resurslariga kirish imkonini
beradi. CORS esa, boshqa domenlar bilan resurslarni almashishga ruxsat berish
uchun maxsus HTTP sarlavhalarini (headers) ishlatadi.
CORSning ishlash prinsipi:
CORSning ishlash prinsipi quyidagicha:
Preflight Request (Oldindan tekshirish so'rovi): Agar so'rov mutlaqo yangi
yoki xavfli bo'lsa (masalan, PUT yoki DELETE so'rovlari), brauzer avval preflight
so'rovini yuboradi. Bu so'rovni server qabul qilib, kerakli ruxsatlarni berishi lozim.
Access-Control-Allow-Origin: Server so'rovni qabul qilganda, u Access-
Control-Allow-Origin sarlavhasi bilan javob beradi, bu esa brauzerga boshqa
domenlardan
so'rovlarni
qabul
qilishga
ruxsat
berishni
bildiradi.
Access-Control-Allow-Methods va Access-Control-Allow-Headers: Agar server
boshqa so'rovlar uchun ruxsat berishni xohlaydigan bo'lsa, u bu so'rovlar uchun
mos metodlar (GET, POST, PUT, DELETE) va sarlavhalarni (headers) aniqlash
uchun yuqoridagi sarlavhalarni qo'shishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
77
Xavfsizlik:
CORSning xavfsizlik bilan bog'liq bo'lgan eng asosiy muammosi,
serverlarning noto'g'ri sozlashlari natijasida nomaqbul domenlardan kelgan
so'rovlarga ruxsat berishdir. Bu esa XSS (Cross-Site Scripting) va CSRF (Cross-
Site Request Forgery) kabi hujumlarga olib kelishi mumkin. CORSni noto'g'ri
sozlash, ayniqsa, ilova foydalanuvchilari va ularning ma'lumotlari uchun jiddiy
xavf tug'diradi.
CORSni sozlash:
CORSni serverda sozlash uchun quyidagi usullarni ishlatish mumkin:
Nginx va Apache kabi web serverlarda CORSni sozlash.
Node.js va Express.js yordamida CORSni boshqarish uchun maxsus
middleware (cors modulini o'rnatish) ishlatish.
Serverda ruxsat berilgan domenlarni aniqlash va faqat shu domenlarga so'rov
yuborishga ruxsat berish.
Shuningdek, CORSda xavfsizlikni ta'minlash uchun faqat zarur domenlar va
HTTP metodlarini ruxsat berish, foydalanuvchilardan kerakli autentifikatsiya va
avtorizatsiya jarayonlarini talab qilish zarur.
CORS (Cross-Origin Resource Sharing) turli web ilovalarida va
xizmatlarida ishlatiladigan muhim mexanizm bo'lib, quyidagi masalalarda keng
qo'llaniladi:
1. API xizmatlari va mikroxizmatlar arxitekturasi
Web ilovalari ko'pincha turli domenlardan API (Application Programming
Interface) xizmatlariga so'rov yuboradi. Masalan, bir web ilovasi bir domen
(frontend) va backend server boshqa domen (API server)da joylashgan bo'lishi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
78
mumkin. Bu holda, frontend va backend o'rtasida CORS mexanizmi orqali
so'rovlar amalga oshiriladi. CORS yordamida, frontend o'z domenidan boshqa
domenlarda joylashgan resurslarga so'rov yuborish imkoniyatini oladi.
Misol: Web ilovasi foydalanuvchi ma'lumotlarini olish uchun boshqa
domendagi APIga so'rov yuboradi.
2. Web-sahifalar orasidagi resurslarni almashish
Bir web ilovasi yoki sahifa boshqa bir web ilovasidan yoki sahifasidan
resurslarni olish zarurati tug'iladi. Masalan, bir domenning sahifasi boshqa
domenlarda joylashgan tasvirlar, JavaScript kutubxonalarini yoki CSS fayllarini
yuklashi mumkin. CORS bu jarayonda xavfsizlikni ta'minlab, ruxsat etilgan
domenlardan resurslarni olishga imkon beradi.
Misol: Bir sahifa boshqa bir domenning tasvirini yoki stilini yuklab olishni
istaydi.
3. Foydalanuvchi autentifikatsiyasi va avtorizatsiyasi
CORS web ilovalarida autentifikatsiya (foydalanuvchini tekshirish) va
avtorizatsiya (foydalanuvchiga ruxsat berish) jarayonlarida ham muhim rol
o'ynaydi. Ko'pincha, foydalanuvchi ma'lumotlari bir domenning serverida
saqlanadi, lekin boshqa domenlarda joylashgan ilova orqali foydalanuvchi
autentifikatsiyasi amalga oshiriladi. CORS yordamida boshqa domenlardan
yuborilgan autentifikatsiya so'rovlari ruxsat etiladi.
Misol: Web ilovasida, foydalanuvchi boshqa domen orqali autentifikatsiya
qilinadi va ma'lumotlar bilan ishlash uchun ruxsat oladi.
4. Client-Side Web Applications (SPA)
Single-Page Application (SPA) web ilovalari ko'pincha bir domenni ishlatib,
serverga so'rovlar yuboradi, ammo serverlar turli domenlarda bo'lishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
79
SPA ilovalarida, frontend va backend o'rtasida muvofiqlikni ta'minlash uchun
CORSdan foydalanish zarur. Bu, frontend ilovasi va backend resurslar o'rtasida
domenlararo so'rovlar amalga oshirilishini ta'minlaydi.
Misol: Angular, React yoki Vue.js bilan qurilgan SPA ilovasi backend APIdan
ma'lumot olish uchun CORSni ishlatadi.
5. Mobil ilovalar va web xizmatlar
Mobil ilovalar (masalan, Android yoki iOS) ko'pincha serverlardan ma'lumot
olish uchun web APIlarini ishlatadi. Agar mobil ilova va API serverlari turli
domenlarda bo'lsa, CORS mexanizmi yordamida mobil ilovaga boshqa
domenlardan so'rov yuborishga ruxsat berish mumkin.
Misol: Mobil ilova o'zining backend serveridan yoki uchinchi tomon
APIlaridan ma'lumot olish uchun CORSni ishlatadi.
6. Ijtimoiy tarmoqlar va ulanishlar
Ijtimoiy tarmoqlarda (masalan, Facebook, Twitter) mavjud bo'lgan
integratsiyalar (JavaScript SDK, iframe) boshqa domenlarda joylashgan
resurslardan foydalanishni talab qiladi. CORS bu jarayonda xavfsizlikni ta'minlab,
bir domenning boshqa domenlardagi resurslarga kirishini boshqaradi.
Misol: Web ilovasi ijtimoiy tarmoqdan foydalanuvchi profilini olish uchun
so'rov yuboradi.
7. Third-Party JavaScript kutubxonalari va xizmatlari
Web ilovalari ko'pincha boshqa kompaniyalar tomonidan taqdim etilgan
JavaScript kutubxonalari yoki xizmatlari bilan integratsiya qiladi. Masalan, Google
Maps, Stripe, yoki PayPal kabi xizmatlar ko'pincha boshqa domenlardan olingan
resurslarga ehtiyoj sezadi. CORS bu jarayonda boshqa domenlardan JavaScript
kutubxonalarini yoki resurslarni ishlatishga imkon beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
80
Misol: Web ilovasi Google Maps API-dan xarita ko'rsatkichlarini yuklaydi va
boshqa domenlardan xizmat oladi.
Autentifikatsiya qanday ishlaydi?
Foydalanuvchi tizimga kiradi: Foydalanuvchi o'zining foydalanuvchi nomi va
parolini kiritadi.
Autentifikatsiya serverga yuboriladi: Frontend ilovasi foydalanuvchi
ma'lumotlarini backend serveriga yuboradi.
Ma'lumotlarni tekshirish: Backend server foydalanuvchi nomi va parolini
bazadagi ma'lumotlar bilan solishtiradi. Agar ular to'g'ri bo'lsa, autentifikatsiya
muvaffaqiyatli bo'ladi.
Token yaratish: Autentifikatsiya muvaffaqiyatli bo'lsa, backend server
foydalanuvchiga autentifikatsiya tokeni (masalan, JWT) yuboradi. Ushbu token
keyinchalik so'rovlar bilan birga yuboriladi va foydalanuvchining autentifikatsiyasi
tasdiqlanadi.
Avtorizatsiya qanday ishlaydi?
Foydalanuvchi tizimga kiradi: Foydalanuvchi avval autentifikatsiyadan o'tadi
va token oladi.
Token yuboriladi: Frontend ilovasi so'rov yuborishda tokenni Authorization
sarlavhasida yuboradi.
Backend server tokenni tekshiradi: Backend server JWT tokenni tekshiradi va
foydalanuvchining kimligini aniqlaydi.
Ruxsatlar aniqlanadi: Backend server foydalanuvchining huquqlarini
tekshiradi va unga kerakli resurslarga kirishga ruxsat beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
81
Misol: Agar foydalanuvchi admin bo'lsa, u faqat admin paneliga kirish
huquqiga ega bo'ladi. Agar foydalanuvchi oddiy foydalanuvchi bo'lsa, admin
paneliga kirish ruxsati bo'lmaydi.
Autentifikatsiya va avtorizatsiya CORS bilan qanday bog'lanadi?
CORS (Cross-Origin Resource Sharing) mexanizmi turli domenlar o'rtasida
resurslarni olishga ruxsat berish uchun ishlatiladi. Autentifikatsiya va avtorizatsiya
jarayonlarida CORS quyidagi rollarni bajaradi:
Foydalanuvchi autentifikatsiyasi: CORS yordamida frontend ilovasi va
backend serveri turli domenlarda bo'lsa ham, frontenddan yuborilgan
autentifikatsiya so'rovlarini qabul qilish mumkin bo'ladi. Masalan, frontend
example.comda joylashgan bo'lsa, backend esa api.example.comda joylashgan
bo'lsa, CORS serverga so'rov yuborishga imkon beradi.
Foydalanuvchi avtorizatsiyasi: Agar frontend JWT tokenni yuborishi kerak
bo'lsa, Authorization sarlavhasini CORS yordamida server qabul qilishiga ruxsat
berish kerak bo'ladi. Aks holda, frontend serverdan ma'lumot olishga
muvaffaqiyatli erisha olmaydi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.Microsoft Documentation. (2023). Cross-Origin Resource Sharing (CORS)
in ASP.NET Core. Microsoft Docs
Ushbu hujjat ASP.NET Core ilovalarida CORS mexanizmini qanday sozlash
va ishlatish haqida batafsil ma'lumot beradi.
2.JWT.io. (2023). Introduction to JSON Web Tokens. JWT.io
JSON Web Token (JWT) haqida umumiy tushunchalar va token yaratish va
foydalanish usullari haqida tushuntirish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
82
3.M. O'Reilly, A. (2019). ASP.NET Core 3.1 - Building Web Applications.
O'Reilly Media.
ASP.NET Core 3.1 bilan web ilovalarini qurish bo'yicha batafsil qo'llanma.
4.Hoffman, R. (2020). Web Security: A Guide for Developers. Packt
Publishing.
Web xavfsizligi bo'yicha yozilgan qo'llanma, CORS, XSS, CSRF va boshqa
xavfsizlik texnikalarini o'z ichiga oladi.
5.M. St. Laurent, A. (2018). Learning REST APIs with ASP.NET Core. Packt
Publishing.
REST API yaratish va autentifikatsiya jarayonlarini ASP.NET Core
yordamida amalga oshirish.
6.RFC
7235.
(2014).
Hypertext
Transfer
Protocol
(HTTP/1.1):
Authentication. IETF RFC
HTTP protokolida autentifikatsiya va avtorizatsiya uchun tavsiyalar, shu
jumladan Authorization sarlavhasi bilan ishlash.
7.Ben, A. (2019). Mastering JWT Authentication in Modern Web
Applications. Packt Publishing
Web ilovalarida JWT autentifikatsiyasini amalga oshirish va xavfsizlikni
ta'minlash bo'yicha qo'llanma.
