Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
313
ISSN:3030-3621
QISHLOQ XO‘JALIGI UCHUN YER UCHASTKALARINI IJARAGA
BERISH
Z.Narmanov
Qarshi davlat texnika universiteti
Yerdan foydalanish, geodeziya va
Geoinformatika kafedrasi assistenti
Annotatsiya.
Maqolada
qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer maydonlarini
ochiq elektron tanlov asosida ajratishning yangi tizimi ishlab chiqilgan. Ushbu yangi
tizimda qishloq xo‘jaligi yerlarini “onlayn” tarzda berish maqsad qilingan va bunda:
dehqon xo‘jaligi yuritish uchun
10
yil
muddatga ijaraga; yuridik shaxslarga qishloq
xo‘jaligi maqsadlari uchun
30
–
50
yil
muddatga ijaraga berish uchun onlayn tarzda
yer uchastkasi ajratiladi.
Kalit sо‘zlar.
Zakalat, talabgor
,
yer tuzish loyihasi
АРЕНДА ЗЕМЕЛЬНЫЧ УЧАСТКОВ ДЛЯСЕЛЬКОГО ҲОЗЯЙСТВА
Абстрактный.
В статье разработана новая система выделения земель
сельскохозяйственного назначения на основе открытого электронного
конкурса. В этой новой системе предполагается предоставлять
сельскохозяйственные земли «онлайн» и включать в себя: 10-летнюю аренду для
ведения сельского хозяйства; юридическим лицам предоставляется земельный
участок онлайн в аренду на 30-50 лет для сельскохозяйственных целей.
Ключевые слова.
Закалат, заявитель, проект расселения земель
RENTAL OF LAND PLOTS FOR AGRICULTURE
Abstract
. In the article, a new system of allocating agricultural land on the basis
of open electronic competition was developed. In this new system, it is intended to
provide agricultural land "online" and include: 10-year lease for farming; legal
entities are allocated a plot of land online for 30-50 year lease for agricultural
purposes
Keywords.
Zakalat, applicant, land settlement project
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Meva-sabzavotchilik va
uzumchilikda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida
dehqon xo‘jaliklarining ulushini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori (PQ-20,
23.11.2021 y.) hamda Vazirlar Mahkamasining “Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
314
ISSN:3030-3621
uchastkalarini ijaraga berish tartibiga doir normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash
to‘g‘risida”gi Qarori (709, 24.11.2021 y.) qabul qilindi.
Ilg‘or xorijiy tajriba:
Loyihalarni ishlab chiqishdan oldin yerlarni aholi
o‘rtasida mutanosib ravishda qayta taqsimlash bo‘yicha islohot (“yer islohoti”)
o‘tkazgan davlatlar tajribasi tahlil qilindi. “GINI” (Djini) indeksining 1960 – 2000-
yillardagi tahliliga asoslangan Jahon bankining tavsiyasida “yer islohoti” tenglikka
erishishning eng samarali vositasi sifatida ko‘rsatilgan. Ushbu tavsiyalarda yer
islohotini o‘tkazgan davlatlarda (Xitoy, Yaponiya, Tailand, Indoneziya) iqtisodiy va
ijtimoiy rivojlanish boshqalarga nisbatan ancha yuqoriligi alohida e’tirof etilgan.
Loyiha Jahon banki ekspertlari bilan qator uchrashuv va muhokamalar tashkil qilinib,
ularning fikr va takliflari o‘rganildi hamda 4 ta asosiy maqsad va mezonlar asosida
ishlab chiqildi:
1. Qishloq joylarida barqaror va yuqori daromadli ish o‘rinlarini (daromadlar
manbaalarini) shakllantirish;
2. Qishloq xo‘jaligida o‘sish sur’atlarini jadallashtirish (tiklash);
3. Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash;
4. Asosiy turdagi oziq-ovqatlar narxlari barqarorligiga erishish.
Normativ-huquqiy hujjatlarda quyidagi tadbirlar belgilanmoqda:
1) Past hosilli paxta va g‘alladan qisqartirilgan, fermer va klasterlar
foydalanishidagi 200 ming gektar yerni bosqichma-bosqich (2022 – 2025-yillarda,
shundan 2022-yilda – 80 ming gektar) zaxiraga qaytarish;
2) Zaxiraga olingan yer maydonlarida dehqon xo‘jaligi yuritish uchun yerlarni
0,1 gektardan 1,0 gektargacha bo‘lgan hajmlarda ijaraga beriladi, ijara muddati – 10
yil;
3) Yer uchastkalarini ijaraga berishni tashkillashtirish uchun quyidagi axborot
tizimlari orqali ochiq elektron tanlovlar tashkil etiladi: “E-IJARA” axborot tizimi
(Qishloq xo‘jaligi vazirligi) – yer uchastkalari to‘g‘risidagi materiallarni to‘plash,
ko‘rib chiqish va kelishish qismi; “E-AUKSION” savdo maydonchasi (Davlat
aktivlarini boshqarish agentligi) – tanlovni tashkil etish (talabgorlarni har bir mezon
bo‘yicha avtomatik baholash), natijalarni rasmiylashtirish qismi;
4) O‘z tomorqasida meva-sabzavotchilik, uzumchilik va polizchilikda yaxshi
natijalarga erishgan (hokim yordamchisi tomonidan baholanadi), ushbu sohalardan
birida tayanch mutaxassislikka ega bo‘lgan fuqarolarga ochiq elektron tanlovlarda
alohida ustuvorlik beriladi;
5) Ijaraga berilgan yer maydonlarining tuproq sharoiti, hudud aholisining
tajribasidan kelib chiqqan holda “Bir hudud – bir mahsulot” tamoyili asosida mahsulot
yetishtirishga asosiy e’tibor qaratiladi;
6) yangi ajratilgan va ilgari foydalanishda bo‘lgan yerlarda kichik intensiv
bog‘dorchilik, uzumchilik, sabzavotchilikni rivojlantirish, poliz, dukkakli, moyli
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
315
ISSN:3030-3621
ekinlar va kartoshka yetishtirishni moliyalashtirish mexanizmlari belgilanmoqda, unga
ko‘ra:
а) Xalqaro moliya institutlaridan jalb qilingan qarzning 100 million AQSH
dollari ekvivalenti miqdoridagi mablag‘lar tijorat banklariga milliy valyutada
joylashtiriladi;
b) tijorat banklari tomonidan kredit mablag‘lari “Har bir oila – tadbirkor” dasturi
shartlari asosida dehqon va fermer xo‘jaliklari, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari
yetishtiruvchi boshqa korxonalarga quyidagi shartlarda taqdim etiladi:
Har bir loyiha milliy valyutada 100 mln so‘mdan oshmagan miqdorda yillik 14
foiz stavkada moliyalashtiriladi;
kreditlar kichik intensiv bog‘dorchilik va uzumchilikka 3 yilgacha imtiyozli davr
bilan 7 yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka
yetishtirish va sabzavotchilikka 6 oygacha imtiyozli davr bilan 2 yilgacha muddatga
ajratiladi;
7) Intensiv bog‘lar, sabzavotchilik maydonlari barpo etilishini tashkil etish va
monitoring qilish maqsadida Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlarda Intensiv
bog‘dorchilik, uzumchilik va sabzavotchilikni rivojlantirish bo‘yicha doimiy loyiha
ofislari faoliyati yo‘lga qo‘yiladi;
8) Dehqon xo‘jaliklari uchun qisqa muddatli intensiv o‘quv kurslarini tashkil
etish bo‘yicha respublika ishchi guruhi Jamshid Xodjayev – rahbar, Aktam Xaitov,
Alisher To‘rayev – o‘rinbosarlar tuzilmoqda;
Respublika ishchi guruhi bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish
jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan dehqon xo‘jaliklari uchun qisqa muddatli intensiv
o‘quv kurslarini tashkil etish uchun har bir hududda 10 tadan malakali trener-
konsultantlarni tayyorlaydi.
9) Vazirlar Mahkamasining 24.11.2021-yildagi 709-son qarori bilan quyidagilar
tasdiqlandi:
Dehqon xo‘jaligini yuritish uchun yer uchastkalarini ijaraga berishning
ma’muriy reglamenti;
Qishloq xo‘jaligi maqsadlari uchun yer uchastkalarini ijaraga berishning
ma’muriy reglamenti (fermer, boshqa yuridik shaxslar uchun);
Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer uchastkalarini ikkilamchi ijaraga berish
tartibi to‘g‘risidagi nizom;
10) Ochiq elektron tanlovni o‘tkazishda quyidagilar ishtirok etadi:
a) kadastr organlari – bo‘sh yerlarni davlat mulki sifatida ro‘yxatdan o‘tkazadi,
“E-IJARA” axborot tizimiga yuboradi, tanlov g‘olibining yerga bo‘lgan huquqini
ro‘yxatdan o‘tkazadi;
b) “O‘zdaverloyiha” – ijrochi, bo‘sh yerlarni tanlovga chiqarish uchun lotlarga
bo‘ladi, yer tuzish loyihasi, ijara shartnomasi, hokim qarori loyihasini tayyorlaydi,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
316
ISSN:3030-3621
ularning rasmiylashtirilishini ta’minlaydi, tanlov g‘olibiga yer uchastkasining
chegarasini joyida ko‘rsatib beradi;
v) Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Suv xo‘jaligi vazirligi, Kadastr agentligining
hududiy bo‘linmalari – yer tuzish loyihasini kelishadi;
g) Tuman (shahar) hokimligi – yer tuzish loyihasini tasdiqlaydi;
d) “E-AUKSION” savdo maydonchasi operatori – tanlovni tashkil etadi;
e) viloyat hokimliklari – tanlov natijalari to‘g‘risidagi bayonnomani o‘z qarori
bilan tasdiqlaydi;
Ochiq elektron tanlovni tashkil etish tartibi;
Operator buyurtma kelib tushgan kundan boshlab ikki ish kuni ichida ochiq
elektron tanlov o‘tkazish to‘g‘risidagi xabarnoma va lot haqidagi ma’lumotlarni,
shuningdek, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer uchastkasi ijara shartnomasi
loyihasini savdo platformada e’lon qiladi.
E’lon qo‘shimcha ravishda ommaviy axborot vositalarida, shuningdek, tuman
(shahar) hokimligining rasmiy veb-sayti va gazetalarida ham e’lon qilinishi mumkin.
Ochiq elektron tanlovda ishtirok etish uchun arizalar savdo platformasi orqali
yuboriladi. Bunda:
ikki yoki undan ortiq lotlar bo‘yicha ochiq elektron tanlovda g‘olib bo‘lgan
talabgorga faqat bitta yer uchastkasi uchun g‘oliblik bayonnomasi rasmiylashtiriladi,
tanlov g‘olibiga yer uchastkalaridan birini tanlash imkoniyati beriladi, qolgan lotlar
bo‘yicha tanlov natijalari bekor qilinadi, bunda bekor qilingan lotlar bo‘yicha zakalat
pul tanlov g‘olibiga qaytariladi;
ochiq elektron tanlovda bir marotaba g‘olib bo‘lgan shaxs keyingi tanlovlarda
ishtirok etmaydi;
amaldagi dehqon xo‘jaligi yuritish uchun olingan yer uchastkasi bo‘yicha
shartnoma bekor bo‘lganda “E-IJARA” AT orqali operatorga xabar beradi va qayta
ochiq tanlovlarda ishtirok etish huquqiga ega bo‘ladi.
Loyihaning kо‘rsatgichlari:
1.
Lоyihaning raqami
00044
2.
Loyihaning ixtisosligi
bog‘dorchilik
3.
Loyihaning jami maydoni
3
4.
Yer uchastkasi toifasi
Qishloq xo‘jaligiga
mo‘ljallangan yerlar
5.
Yer uchastkasi ijara muddati
45 yil
6.
Yer uchastkasining holati
Avvaldan qishloq xo‘jalida
foydalanilgan yer
7.
Yer uchastkasining suv bilan
ta’minlanganlik darajasi
Yaxshi
8.
Irrigatsiya obektlarining holati
Soz
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
317
ISSN:3030-3621
9.
Yer uchastkasining ball boniteti
50
10.
Yer uchastkasining sho‘rlanish darajasi kam
1-rasm ishlab chiqilgan yer tuzish loyihasi
а) Loyihаlаshtirilgаn yer uchаstkаsidа joylаshgаninfrа tuzilmа obektlаri: Mаvjud
emаs
b) Loyihаlаshtirilgаn yer uchаstkаsigа chegаrаdosh yerdаn foydаlаnuvchi vа
ijаrаchilаr:
А dаn B gаchа аriq bilаn chegаrаsi
B dаn V gаchа аriq bilаn chegаrаsi
V dаn G gаchа L-00046 bilаn chegаrаsi
G dаn А gаchа L-00043 bilаn chegаrаsi
Yuridik shaxslarga qishloq xo‘jaligi maqsadlari uchun yer uchastkalari quyidagi
o‘lchamlarda ijaraga beriladi:
– sabzavot-polizchilik yo‘nalishiga — kamida 3 gektar;
– bog‘dorchilik, uzumchilik yo‘nalishiga — kamida 3 gektar;
– chorva ozuqa ekinlarini yetishtirish uchun bir shartli bosh chorva molga
hisoblaganda sug‘oriladigan yerlardan — kamida 0,3 gektar,
– lalmikor yerlardan — kamida 1 gektar, yaylovlar va pichanzorlardan — kamida
2 gektar;
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
318
ISSN:3030-3621
– paxta va g‘allachilik yo‘nalishiga — kamida 30 gektar;
– g‘allachilik va sabzavotchilik yo‘nalishiga — kamida 10 gektar;
– sun’iy suv havzalarida baliq yetishtirishga — kamida 0,01 gektar.
Ikkilamchi ijara 1 yilgacha g‘alladan va asosiy ekindan bo‘shagan yoki bog‘-tok
qator orasiga oraliq ekish uchun beriladi.
Ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchi tomonlar kelishuviga muvofiq ixtiyoriylik
asosida yozma yoki elektron shaklda qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer
uchastkalarini ikkilamchi ijaraga berish to‘g‘risida shartnoma tuziladi.
Qashqadaryo viloyati tumanlarida fermer xо‘jaliklari va klasterlar
foydalanishidagi past hosilli paxta va g‘alla ekinlaridan qisqartirilgan yerlar
hisobidan fuqarolarga 0,10 gektardan 1 gektargacha bо‘lgan о‘lchamda ochiq
elektron tanlov orqali ijara huquqi asosida beriladigan yer maydonlarining hajmlari
to’g’risida 1- jadval
T/R
Tumanlar
nomi
Jami yer
maydini
gektar
Shundan 2022-2025 yillarda
2022 yil
2023-yil
2024-yil
2025-yil
1
Koson
1 362
545
340
266
211
2
Kitob
2 610
1 044
660
509
397
3
Kasbi
3 570
1 428
883
694
565
4
Mirishkor
1728
691
440
337
260
5
Muborak
1 300
520
335
254
191
6
Nishon
3 700
1 480
940
722
558
7
Chiroqchi
1 400
560
361
273
206
8
Shaxrisabz
3 200
1 280
800
624
496
9
Yakkabog'
2 900
1 160
720
567
453
10
Qarshi
1 510
604
380
295
231
11
Qamashi
940
376
240
183
141
12
G'uzor
1 370
546
353
267
204
Jami
25 590
10 234
6 452
4 991
3 913
Xulosa.
Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer maydonlarini ochiq elektron
tanlov asosida ajratish natijasida yer munosabatlarida tenglik va shaffoflikni
taminlashga erishiladi, hamda xududlarda ishsizlar soni keskin kamayadi. Yerdan
foydalanish samaradorligi oshiriladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
319
ISSN:3030-3621
Foydalanilgan adabiyotlar rо‘yxati
1.
О‘zbekiston Respublikasi yer resurslarining holati tо‘g‘risida Milliy hisobot.
Toshkent: Davlat kadastrlar palatasi, 2021.
2.
О‘zbekiston Respublikasining “Davlat yer kadastri tо‘g‘risida” gi qonuni.
1998 yil 28 avgust.
3.
О‘zbekiston Republikasining «Yer kodeksi», T., «Adolat», 1998 y.
4.
О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 23.11.2021 yildagi PQ-20-sonli qarori
Meva-sabzavotchilik va uzumchilikda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq
hо‘jaligi ishlab chiqarishida dehqon xо‘jaliklarining ulushini oshirish chora-
tadbirlari tо‘g‘risida
5.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 24.11.2021 yildagi 709-son
Qarori Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer uchastkalarini ijaraga berish tartibiga
doir normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida
