Barcha maqolalar

27-28 115 0

Марказий сероз хориоретинопатия касалларда лазеркоагуляцияни таъсирини ўрганиш

М Долиев, Г Тулакова, Ф Анарбаев
Марказий сероз хориоретинопатия касалларни лазеркоагуляция усули ёрдамида даволаш оркали куз функциясини тез тикланишини оптик когсрент томография текширувида куриш мумкин. Оптик когсрснт томография пигментли эпителий ва тур парданинг сероз кучишини аниклашда ва холатини бахолашда, субретинал суюкликнинг микдорини динамикасини узгаришини тез ва аник кузатишда, хаттоки унинг тулик резорбция булиш фиксациясини курсатади. Шунинг учун хам марказий сероз хориоретинопатия диагностикасида оптик когерент томографиянинг урн и каттадир.
1-48 72 0

Мактаб ёшидаги болаларда аллергик кўз касалликларининг клиник-иммунологик ташхиси хусусиятлари

Зулфия Назирова

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, болалар орасида аллергик касалликлар алоҳида ўринни эгаллаб, таркалганлик даражасининг юқорилиги билан тавсифланади. Дунё микёсида, жумладан кўпгина индустриал ривожланган мамлакатлар ахолисининг 20% да аллергиянинг турли шаклларида учраши аниқланган. Сўнгги йилларда аллергия билан касалланган барча болаларнинг 80-90% да кўзлари зарарланиши кузатилмокда. Кўз касалликлари орасида эса аллергия 12,7 дан 24 фоизгача учрайди.
Мустакиллик йилларида мамлакатимизда соғлиқни сақлаш тизимини тубдан ислоҳ қилиш бўйича аник мақсадли кенг миқёсдаги ишлар амалга оширилди. Бу борада Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йуналишлари Стратегиясининг кабул килинганлиги, айникса унинг тўртинчи йўналиши аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш ва соғлиқни сақлаш тизимини такомиллаштиришни таъминлашга қўйилган пойдевор хисобланади. Бугунги кунда аҳолига сифатли тиббий хизмат кўрсатиш бўйича салмокли натижалар олинди. Болалар саломатлигини мустаҳкамлаш ва улардаги аллергик патологияларни кўпайишини олдини олиш, жумладан, кўзнинг аллергик касалликларини камайтиришда муайян ижобий натижаларга эришилди. Амалга оширилган тадбирлар натижасида мактаб ёшидаги болаларда аллергик кўз касалликлар сурункалашуви 30%гача, ремиссия даври 43% га узайтирилди.
Таъкидлаш лозимки, жаҳон миқёсида, аллергик касалликлар, жумладан кўзнинг аллергик касалликларининг йил сайин ортиши, кечишининг огир даражада учраши ва беморлар ҳаёт сифатини пасайиши мухим тиббий ва социал муаммолардан бирига айланди. Аллергик кўз касалликларининг келиб чиқиши ва ривожланишида турли экзоген ва эндоген омиллар, шу жумладан, ирсий омиллар, нокулай экологик омиллар ва аралаш омиллар иштироки кузатилган. Ушбу омилларнинг таъсир даражаси ва ролининг етарлича ўрганилмаганлиги аллергия муаммосининг долзарблигини белгилайди. Шунингдек, мазкур патологияда кўз ёши иммун тизими ҳолатини ўрганиш, аллергик касалликларини эрта ташхислаш, замонавий гипосенсибилизация усулларни қўллаш, профилактика ва реабилитация чора-тадбирларини янада такомиллаштириш ва эрта ногиронликни олдини олиш илмий-тадқиқотларнинг устувор йўналиши бўлиб қолмокда.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2011 йил 28 ноябрдаги ПҚ-1652-сон Қарори билан тасдиқланган «Соғликни саклаш тизимини ислоҳ қилишни янада чукурлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги, Вазирлар Махкамасининг 2012 йил 29 мартдаги 91-сон «Тиббиёт муассасаларинининг моддий-техника базасини янада мустаҳкамлаш ва фаолиятини ташкил этишни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПҚ-4947-сон Қарори билан тасдикланган «Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йуналишлари Стратегияси» хамда мазкур фаолиятга тегишли бошка меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга ушбу диссертация тадкиқоти муайян даражада хизмат килади.
Тадқиқотнинг мақсади мактаб ёшидаги болалар кўз аллергик касалликларини клиник-иммунологик кўрсаткичларини хисобга олган холда комплекс даволаш ва ташхислашни такомиллаштириш.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор болалар кўз соҳаси аллергик реакцияларида кўз ёши суюклигининг клиник-иммунологик ва биокимёвий кўрсаткичлари комплекс тарзда аниқланган;
болалар кўз аллергик касалликларида кўз ёши суюқлиги иммунологик ва биокимёвий тадкиқотларининг диагностик аҳамияти аникланган;
кўз ёшидаги иммуноглобулинлар ва цитокинларнинг гематоофтальмик барьернинг ўтқазувчанлигидаги аҳамияти, уларнинг бузилиши тукиманинг яллигланиши ва диструкциясига олиб келиши исботланган;
кўз ёши суюклигининг гематологик индекслари кўзнинг секин кечар типдагги аллергик касалликларини киёсий ташхислашдаги роли аникланган;
кўз аллергик касалликлари клиник кечиш хусусиятлари кўз ёши цитологик ва организмнинг иммунологик кўрсаткичлари холатига богликлиги исботланган.
Хулоса
1. Болаларда кўз аллергик касалликларининг структураси аникланган бўлиб, у асосан аллергик конъюнктивитлар (94,2%) ва уларнинг комбинацияланган шакллари (91,8%) мавжудлиги билан тавсифланади. Улардан 82,3% аллергик ва 17,7% инфекцион-аллергик кўз касалликларидир.
Кўзнинг инфекцион аллергик касалликлари аллергик касалликларга нисбатан енгилрок ва баъзи клиник белгиларсиз кечади.
2. Кўзнинг инфекцион аллергик касалликларида Bifidobacterium sp., Lactobacterium sp., E. coli ЛПнинг ишончли пасайиши кузатилади, лекин Е. coli ЛН, Enterococcus sp., Staphylococcus sp., S. Aureus, Candida albicanus кўрсаткичлар ортади. Кўзнинг аллергик касалликларида эса ушбу кўрсаткичлар соғлом болалар кўрсаткичидан деярли фарк килмайди.
3. Кўз аллергик касалликларига чалинган болаларда АИ ва IgE микдорининг ортиши С-реактив оқсил кўрсаткичининг пасайиши ва кўз ёши суюклигида IgM ва IgG мавжудлиги фонида намоён бўлади. Кўзнинг инфекцион аллергик касалликлари болаларда кўз ёши суюклигида ЛИИ, С-реактив оқсил ва IgG ларнинг пасайиши билан намоён бўлади. Инфекцион аллергик касалликларига чалинган болаларда ЛСИ икки маротаба ошади, бу яллигланиш процесси мавжудлигини яна бир бор тасдиклайди.
4. Кўзнинг аллергик касалликларига чалинган болаларда СРО, ЦИК, цитокинлар, IgE ва гематологик кўрсаткичларнинг кўз ёши суюклигида аникланиши усули, ушбу касалликни киёсий ташхислашда муҳим ўрин эгаллайди.
5. Кўзнинг инфекцион аллергик касалликларига чалинган болаларда кўз ёши суюклигида иммунитет кўрсаткичлари ИЛ-1, ФНО-а микдорларининг ортиши ва ИЛ-4 микдориининг пасайиши билан кўзнинг аллергик касалликларидан фаркланиши билан тавсифланади. IgA, IgM, IgG, IgE ҳамда slgA микдорларининг кўрсаткичлари ҳам кўзнинг аллергик касалликлари шаклига қараб ўзгариши намоён бўлди, кўзнинг инфекцион аллергик зарарланишида уларнинг микдорлари аллергик зарарланишидан ишонарли камайиши аникланди.
6. Кўз аллергик касалликларига чалинган болаларда эндоген интоксикация замирида эндотелиоцитлар дисфункцияси, гематоофтальмологик тўсиқ ўтказувчанлигининг бузилиши фонида тромбоцитлар фаоллашуви кайд этилиб, у локал коагуляцион фаолликнинг ортишига олиб келади, бу эса кўз аллергик зарарланишларида яқкол намоён бўлади.
7. Кўзнинг аллергик зарарланишига чалинган болаларда CD3, CD8 ва CD 16 ҳужайралари сонининг камайиши, CD 19 ва CD95 ҳужайралар сонининг ва IgA, IgM, IgG, IgE, ИЛ-ip ва ИЛ-4 микдорларининг ортиши аникланди. CD4 ва CD25 ҳужайралар сони, ИРИ ва ФНО-а микдори меъер кўрсаткичларидан ишонарли фаркланмади.
8. Кузнинг инфекцион аллергик касалликларига чалинган болаларда CD3 ва СО4лимфоцитлар сони ва IgE микдорининг пасайиши, CD8, CD16 CD 19, CD25 ва СО95хужайралар сони ва IgA, IgM, ИЛ-ip ва ФНО-а микдорларининг ортиши аникланди. ИРИ ва IgG, ИЛ-4 микдорлари меъер кўрсаткичларидан ишонарли фаркланмади.
9. Комплекс даволашдан кейин иммун кўрсаткичларининг ҳужайравий бўғини ва цитокинларнинг микдори меъер кўрсаткичларига етиши билан тавсифланувчи ижобий динамика аникланган. Кўз аллергик касалликлари мавжуд болаларда IgE кўрсаткичлари назоратдаги кийматлардан 2,6 баробар ошиб кетганлигига карамай гуморал бўғинда ҳам ижобий динамика кайд этилади. Бирок ўтказилган даволашдан сўнг уларнинг ишонарли 2,7 баробар камайиши аникланди.

66-68 112 0

Лечение спазма /аккомодации у детеи школьного возраст

A Ikramov, G Mamadxojayeva
Одной из причин развития и прогрессирования миопии в школьном возрасте (за исключением наследственной и врожденной миопии) является спазм аккомодации. Поэтому вопросы ее ранней диагностики, лечения и особенно профилактика у учащихся
предстявляют особую актуальность
44-48 167 0

Лечение глаукомы, связанной с ретинопатией недоношенных, у детей

Lola Xamrayeva, Yulduz Xamroyeva

Цель - представить результаты гипотензивной хирургии глаукомы у детей с ретинопатией недоношенных (РН).


Материал и методы. Проведен анализ хирургического гипотензивного лечения глаукомы у 6 (9 глаз) детей с РН в возрасте от 1 мес до 1 года в глазном отделении клиники Ташкентского педиатрического медицинского института. По стадиям и фазам РН пациенты разделены на 2 группы, в 1-ю вошли 3 детей (5 глаз) с I-III стадией активной фазы заболевания, во 2-ю - 3 детей (4 глаза) с IV-V стадией регрессивной (рубцовой) фазой. У 1 пациента отмечен двусторонний процесс с V стадией регрессивной фазы, послеоперационной аниридией. Сроки гестации при рождении обследованных детей составили 21-36 нед. Длительность наблю­дения - 18 мес. Учитывая эхобиометрические и гониоскопические характеристики, были определены вид и объем гипотензивного хирургического лечения. В 1-й группе проведена синусотрабекулотомия ab externa, во 2-й - синусотрабекулотомия ab externa, циклодиализ, циклоретракция с аутосклеральным дренажем.


Результаты. Хирургическое гипотензивное лечение при I-III стадиях активной фазы РН привело к стабилизации глаукомного процесса в 77% случаев, при IV-V стадиях рубцовой фазы удовлетворительные результаты отмечены в 50% случаев. При этом геморрагические осложнения через 18 мес привели к суб­атрофии глазного яблока в 2 (50%) случаях во 2-й группе больных.


В активной фазе I-III стадий РН использована гипотензивная хирургия в трабекулярной зоне, в рубцовой фазе IV-V стадий РН - комбинированная гипотензивная хирургия как в трабекулярной зоне, так и в области цилиарного тела с использованием аутосклерального дренажа.

1-64 31 0

Кўрув нерви туғма нуқсонларининг ташҳиси ва даволашга тизимли ёндашув

Рустам Закирходжаев

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Бугунги кунда жаҳонда кўрув нерви дискининг туғма нуқсонлари (КНДТН) 5-8% ҳолатларда учрайдиган кўриш кобилиятининг пасайиши ва кўзи ожизликнинг асосий сабабларидан бири ҳисобланади'. Жаҳон соғлиқни саклаш ташкилоти (ЖССТ)нинг маълумотларига кўра, кўрув нерви дискининг тугма нуксонлари Швецияда 19 ёшгача бўлган 100000 аҳолининг тахминан 7 тасини, ирсий ўзгаришлар 50% ҳолатда кўрликнинг ривожланишига олиб келиши, қолган холатларда эса мальформация этиологияси номаълум эканлиги исботланган2. Бола тугилгандан кейинги дастлабки ойларда кўрув нервидаги турли туғма нуксонларни аниклаш ва тўғри верификациялаш уларни нафақат ўз вақтида офтальмологик реабилитация килиш, балки генетик маслаҳат бериш ва гўдакларда кўрув нерви мальформацияси билан ассоциирланган тизимли касалликларни эрта ташҳислаш учун ўта муҳим долзарб муамолардан бири ҳисобланади.
Жаҳонда кўрув нерви туғма нуқсонларининг ташҳиси ва даволашга тизимли ёндашувнинг юкори самарадорлигига эришиш мақсадида катор илмий тадқиқотлар амалга оширилмокда, жумладан, кўрув нерви туғма нуқсонларнинг келиб чиқишига таъсир қилувчи патогенетик механизмларнинг сабабларни асослаш; хомиладорлик даврида она организмида кечадиган катор юкумли ва вирусли касалликларнинг олдини олиш механизмларини ишлаб чикиш; ҳомила кўриш аъзосининг ривожланиши издан чиқишига таъсир кўрсатадиган антибиотиклардан фойдаланмасликнинг замонавий механизмларини ишлаб чикиш; болаларда кўрув нерви диски нуксонларининг пайдо бўлишига таъсир қилувчи хавф омилларини тизимлаштириш тартибини ишлаб чиқиш; кўрув нерв диски туғма нуксонларининг клиник-функционал хусусиятларини асослаш; оптик когерент томография текширув усули асосида кўрув нервининг туғма нуқсонларини ташҳислаш тартибини ишлаб чиқиш; электрофизиологик тадкиқот усулларининг касалликни ташҳислашда тутган ўрнини исботлаш; кўрув нерви дискининг туғма нуқсонларида офтальмогемодинамик ўзгаришларни ташҳислаш мезонларини ишлаб чикиш; касалликни ташҳислашда морфометрик кўрсаткичлар ўрнини асослаш; кўрув нерви туғма нуксонларини ташҳислашнинг патогенетик алгоритмини ишлаб чиқиш; функционал ва нейрофизиологик кўрсаткичлар асосида нерв тўқимасини тиклашда нейроҳимояловчи терапиянинг таъсирини исботлаш; касалликни олдини олишга каратилган профилактик тадбирларнинг механизмини ишлаб чикиш; касалликнинг асоратларни камайтириш ва бартараф этишнинг замонавий усулларини такомиллаштириш муҳим аҳамият касб этади.
Бугунги кунда мамлакатимизда аҳолининг турли қатламлари орасида катор юқумли ва соматик касалликларни эрта ташҳислаш ва асоратларини камайтиришга каратилган кенг қамровли дастурий тадбирлар амалга оширилмокда. Ўзбекистон Республикасини 2017-2021 йилларда ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш даражасини янги босқичга кўтариш борасида белгиланган муҳим вазифалар, жумладан, турли касалликларни ташҳислаш ва самарали даволашга тизимли ёндашиш оркали даволашнинг юкори самарадорлигини таъминлаш, касалликларнинг олдини олиш, ташҳислаш, самарали даволашда замонавий технологиялардан фойдаланган ҳолда юкори малакали ихтисослаштирилган тиббий хизмат тизимини шакллантириш борасида қатор вазифалар белгиланиб, бу вазифалар ечимининг механизмлари ишлаб чиқилмокда “...оналар ва болаларга кўрсатиладиган тиббий хизмат сифатини ошириш янги туғилган чақалоқларга юқори малакали тиббий хизмат кўрсатиш, туғма нуксонлар профилактикаси ва самарали даволаш тизимини яратиш асосида ногиронликни камайтириш ва кўрликнинг олдини олишда ихтисослаштирилган тиббий ёрдамни ташкиллаштириш”, шунингдек, сифатли тиббий хизмат кўрсатиш орқали аҳолининг турли катламлари орасида хаёт сифатини сезиларли яхшиланишида муайян аҳамият касб этади .
Мазкур диссертация тадқиқоти Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги ПФ-4947-сонли Фармони, 2017 йил 20 июндаги «Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-3071-сонли қарори, Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 25 апрелдаги «Соғлом она ва бола» йили Давлат дастури ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади замонавий ташҳислаш усулларини татбик этиш орқали кўрув нерви дискининг туғма нуқсонларини эрта ташҳислаш ва даволашга тизимли ёндашиш тизимини такомиллаштиришдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
бош миянинг ишемик гипоксияси, ўткир респиратор инфекциялар ва онанинг ҳомиладорлик давридаги интоксикациялари кўрув нерви диски туғма нуқсони ривожланишининг асосий сабабчиси эканлиги исботланган; 
кўрув нерви дискининг колобоматоз нуқсонлари кўпинча ўрта интракраниал тузилмалар мальформацияси кўринишидаги бош мия патологияси билан бирга кечиши аниқланган;
кўрув нерви диски туғма нуқсони бўлган болаларда комьпютер томография ва магнит резонанс томографияси текширувларини ўтказиш зарурати исботланган;
кўрув нерви диски туғма нуқсонининг рефракция нуқсонлари билан бирга кечиши ва бунда, айниқса, кўрув нерви дискининг асимметрик аномалиялари мавжуд болаларда кўриш фаолиятининг пасайиши амблиопиянинг ривожланишига олиб келиши исботланган;
кўрув нерви дискининг гипоплазияланган икки томонлама туғма чакка деколорацияси хиазма тузилмалари шаклланишининг бузилиши билан бирга кечишининг эрта ташҳислаш мезонлари ва даволаш тартиби ишлаб чикилган.
Хулоса
“Кўрув нерви туғма нуқсонларининг ташҳиси ва даволашга тизимли ёндашув” мавзусида бажарилган докторлик диссертацияси бўйича олиб борилган тадқикотлар асосида қуйидаги хулосага келинди:
1. Гипоксик-ишемик бузилишлар (78%), бачадон ичи инфекциялари (64%) ва сурункали токсик таъсирлар (9%) оқибатида келиб чиқувчи хомила бош мияси оқ моддасининг пре-ҳамда перинатал шикастланишлари кўрув нерви диски туғма нуксони шаклланишининг асосий сабаблари ҳисобланади. Бунда, онанинг ёшлиги (16-19 ёш), қандли диабет, ўтказилган ўткир герпесвирусли ёки цитомегаловирусли инфекциялар, алкогол ва никотинли интоксикация, айрим дори воситаларининг кабул қилиниши она томонидан кўрув нерви диски туғма нуқсонининг ривожланишини таъминловчи хавф омилларига киради.
2. Оптик когерент томографияда кўрув нерви дискининг компьютер тасвири ноинвазив ва визуаллашнинг ишончли усули бўлиб, у 98% ўзига хослик ва 96,7% сезгирликка эга. Кўрув нерви диски ўлчамлари кам ўзгарган, кўриш ўткирлиги ва майдони эса деярли меъёр кўрсаткичларида ёки уларни текшириш мумкин бўлмаган ҳолларда аметропия билан оғриган беморларни дифференциал ташҳислашда оптик когерент томография афзалликларга эга. Оптик когерент томографияда аниқланувчи тўр парда нерв толалари кавати қалинлиги кўрсаткичларининг кўрув нерви гипоплазияси билан оғриган болалардаги кўриш ўткирлиги ва майдонини текшириш натижалари билан юқори даражада корреляцияланишини ҳисобга олиб, тўр нарда нерв толалари қавати қалинлиги тахдилидан кўриш фаолиятининг динамикасини башоратлашда фойдаланилади.
3. Стимулларнинг кенг фазовий диапазонини (7-110’) қўлланиш билан кўришда чақирилган пўстлоқ потенциалини қайд этилиши ганглиоз ҳужайралар ва кўрув йўлининг юкори бўлимларидаги энг кўп жароҳатланган соҳаларни ажратиш билан топик ташҳисот ўтказиш имконини беради. Кўришда чақирилган пўстлоқ потенциали амплитудасининг факат юқори частотали паттернларга нисбатан пасайиши кўришнинг парвоцеллюляр тизим остига мансуб тўр парданинг ганглиоз ҳужайраларидан чикувчи аксонларнинг жароҳатланишидан далолат беради.
4. Электрофизиологии текширув усуллари (ЭЭРГ, КЧПП, ЁЛУКТ) кўрув нерви диски туғма нуксонларининг оғирлиги ва ривожланганлик даражасини кўрсатувчи энг кўп ахборот берадиган мезонлар ҳисобланади. Кўришда чақирилган пўстлоқ потенциали усули кўрув нерви диски туғма нуқсонларининг турли шакллари билан беморларда кўриш анализатори ҳолатини микдорий ва сифат жиҳатдан аниқлаш имконини беради, неврологик ва нейровизуализацион текширувлар билан биргаликда кўрув нерви диски туғма нуқсонларини эрта ташҳислаш учун кенг имкониятлар яратади, шунингдек ташҳис аниқланган беморлар мониторинги юритилишини таъминлайди. 79% ҳолатда бош миянинг компютер томография ва магнит резонанс томографиялари ёрдамида гипоксик ишемик энцефалопатия, лейкомаляция, турли жойлашувга эга кисталарни ташҳислайди.
5. Кўрув нерви диски туғма нуқсонлари мавжуд беморларда кўз артерияси бассейнида қон оқиши тезлигининг камайиши, кўз артерияси, тўр парданинг марказий артерияси ва орқа қисқа цилиар артерияларда резистентлик индексининг 15% дан 30% гача камайиши кўринишидаги гемодинамик бузилишлар кузатилди. Бунда орқа кисқа цилиар артериялардаги резистентлик индексининг статистик ишончли камайиши аниқланиб, бу тўр парда ҳамда кўрув нервининг кон билан таъминланишидаги етишмовчиликнинг юзага келиши белгилайди.
6. Кўришда чакирилган пўстлок потенциали усули кўрув нерви диски туғма нуқсонларида нафақат кўриш аъзосининг субклиник жароҳатланишини аниқлаш, шунингдек, кўрув анализатори томонидан у ёки бу клиник белгилар мавжуд бўлган холда функционал бузилишлар даражасини баҳолашда хам ахборий бўлиши мумкин. Кўришда чакирилган пўстлоқ потенциали усули ёрдамида кўрув нервининг функционал бузилишлари исботланди - барча гурух беморларида латентликнинг ошиши ва Р100 компоненти амплитудасининг камайиши аникланди, бунда 17% холатда беморлар кўрув аъзоси бўйича шикоят килмаганларини белгилайди.
7. Ёруглик липиллаши уйишишининг критик тезлиги маълумотлари асосида соғлом ва бемор кўзларнинг ёруғликни сезиш кобилияти жараённинг оғирлик даражаси ва динамикасини кўрсатувчи мезон сифатида ёруглик ва рангни сезишдаги фарқлар билан белгиланиши аниқланган. Кўрув нерви диски туғма нуқсонларида кўпроқ кўк ва яшил рангларни ҳамда ёруғликни қабул қилиш қобилияти бузилади ва бу кўрув нервида кечадиган ортга қайтмас жараёнларнинг юзага келишидан далолат бериб, кўриш коэффициентининг пасайишини ифодалайди.
8. Кўрув нерви диски туғма нуқсонини даволаш комплексига нейропротекторларнинг киритилиши кўриш ўткирлигини 2 марта ошишини таъминлайди, кўриш фаолиятининг тикланишини тезлаштиради, нейродегенерация жараёнини секинлаштиради ва кўз олмасидаги нерв тўқимаси тузилмаларига самарали таъсир этади. Бу ҳолат дастлабки кўрсаткичларга нисбатан кўришда чакирилган пўстлоқ потенциалининг 2 баравар, ёруглик липиллаши уйишишининг критик тезлигини 1,6 баравар яхшиланиши билан исботланади.
9. Аметропияни даволаш, кўриш тизимининг табиий етилиши ва гипоксик-ишемик шикастланишлар ҳамда гемо- ва ликвородинамика бузилишлари сабабли марказий нерв тизимида ривожланадиган патологик ўзгаришларни барқарорлаштирувчи нейротрофик даволаш самарадорлиги ҳисобига кўриш функцияларининг фаоллашуви кўрув нерви диски туғма нуқсони мавжуд беморларни асосий даволаш тамойилларини ташкил этади.

1-64 186 0

Кўз юзасининг яллиғланиш касалликларини комплекс даволашни ишлаб чиқиш ва унинг самарадорлигини клиник-экспериментал баҳолаш

Кумрижон Нарзикулова

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Дунёда кўриш тизимининг пасайиши ва унинг окибатида юзага келадиган касалликлар сони кун сайин ортиб бормокда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотларига кўра, кўз яллиғланиши касалликларидан ҳар Йили 16 милли-онга яқин киши азият чекиб, амбулатор кабулнинг 40,2% ини ташкил этади хамда унинг нозологик кўринишлари орасида коньюнктивит (60%) ва кератит (10%) ни ташкил килади. Мазкур касалликлар кўриш кобилиятининг пасайиши билан бирга кечиб, 26% холатда жиддий асоратларга олиб келади, хатто 19% холатда кўриш органини йўқотилишига хам сабаб бўлади1.
Жаҳонда кўз юзасининг яллиғланиш касалликларини комплекс даволаш ва унинг самарадорлигини клиник-экспериментал баҳолашга қаратилган тадбирларга эришиш мақсадида қатор илмий-тадқикотлар амалга оширилмокда, бу борада, кўзнинг яллиғланиш касалликларининг келиб чиқиш сабаблари исботланмаган; шох парда хиралигига олиб келувчи эндоген ва экзоген омилларни касаллик ривожланишига салбий таъсирини асослаш; кўзнинг яллиғланиш касалликларининг тажриба хайвонларида ривожланиш механизмини асослаш; кўз яллиғланиш касалликларининг эрта ташхислаш клиник мезонларини ишлаб чиқиш; касалликнинг ривожланишида биокимёвий кўрсаткичларни солиштирма баҳолаш мезонини ишлаб чикиш; кўзнинг яллиғланиш касалликларини даволашда лазер нурлари билан даволашда микдор кўрсаткични ўрганиш зарурлигини асослаш; касалликнинг эрта ташхислаш ва даволаш алгоритмини ишлаб чиқиш; кўз касалликларини даволашда замонавий технологиялардан фойдаланишда уларнинг афзалликларини исботлаш; лазер нурида даволашда касаллик асоратларини камайтириш ва бартараф этишнинг замонавий усулларини тадбиқ қилиш муҳим ахамият касб этади.
Мустақиллик йилларида мамлакатимизда соғлиқни сақлаш тизими тубдан янгиланди, тиббиёт амалиётига офтальмологии касалликларни эрта ташхислаш ва даволаш усулларининг тадбиқ килиниши ахолининг турли қатламлари орасида кўзнинг турли омиллар таъсирида юзага келадиган яллиғланиш касалликларнинг камайишга олиб келди. Бу борада клиник амалиётга кенг камровли дастурий тадбирлар тадбиқ килиш, кўриш тизимининг касалликларини эрта аниқлаш, ташхислашнинг замонавий усулларини қўллаш натижасида беморларнинг ҳаёт тарзининг яхшиланиши ва касаллик окибатида асоратлар сони 10-12% камайиши аниқланди. Бугунги кунда 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ ахолига тиббий хизмат кўрсатиш даражасини янги босқичга кўтаришда муҳим вазифалар, жумладан, кўз касалликларнинг профилактика ва ташхислаш, замонавий технологияларни қўллашни кенгайтириш орқали юкори малакали, сифатли тиббий хизмат кўрсатиш, аҳолининг турли катламлари орасида ҳаёт сифатини оширишда муайян ахамият касб этади2.
Узбекистан Республикаси Президентининг «2017-2021 йилларда Узбекистан Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси»да, 2017 йил 20-июндаги ПК-3071-сон «Узбекистан Республикаси аҳолисига ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарорларида ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда мазкур диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади тажриба ва клиникада маҳаллий ускунада фотодинамик терапия дозалари ва кучланишини ишлаб чиқиш оркали кўз юзаси яллиғланиш касалликларини даволаш натижаларини такомиллаштиришдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
маҳаллий ускунада лазерли нурланишнинг турли даражадаги фотодинамик микдорларини тажрибада кўриш органининг фаолиятига таъсир этиш натижасида юзага келадиган морфологик ва биокимёвий кўрсаткичларнинг ўзгариш натижалари асосланган;
фотодинамик терапияни қўллашда хавфсиз ва самарадор лазерли нурланиш параметрлари 300 мДжли микдорда ва 630 нмли тўлқин узунлигида таъсир механизми, 1% ли метилен кўки эритмаси билан 3 дақиқа давомида қўллаш офтальмологияда терапевтик микдор ҳисобланиб, кўзнинг шох пардасида деструктив ўзгаришлар юзага келмаслиги исботланган;
шох парданинг куйиши тажриба моделида ва биокимёвий текширувлар натижалари асосида маҳаллий АЛТ «Восток» ускунаси ёрдамида фотодинамик терапиядан фотосенсибилизатор сифатида метилен кўки билан фойдаланилганда турли хил офтальмопатологияда ушбу даволаш усулини клиник қўллаш асосланган;
кўз юзаси яллиғланиш касалликларини фотодинамик даволаш тартиби орқали комплекс даволашдан кейин кўзнинг олдинги муҳитининг тикланиши ва яллиғланишга қарши кўллашдаги самарадорлиги исботланган;
кўз юзасининг яллиғланиш касалликларини комплекс даволашда фотодинамик терапияни қўллаш конъюнктивитлар ва кератитларнинг клиник манзарасидаги яллигланиш инфильтратларини камайтириб, шох парда эпителизациясини кучайтириши аникланган;
эндоген интоксикация ҳолати ва липидлар пероксидли оксидланишининг яллигланиш жараёнига таъсири механизми исботланган.
Хулоса
«Кўз юзаси яллиғланиш касалликларни комплекс даволашни юзасининг яллигланиш касалликларини комплекс даволашни ишлаб чиқиш ва унинг самарадорлигини клиник-экспериментал бахолаш» мавзусида бажарилган докторлик диссертацияси бўйича олиб борилган тадкикотлар асосида куйидаги хулосага килинади:
1. Гисто-морфологик тадкикотлар маълумотлари асосида тажрибада фотодинамик терапиянинг кўз тўкималарига таъсир этиш микдори ишлаб чиқилди. Кўзнинг олд қисми касалликларини даволаш учун 300 мДж (630 нм, экспозиция 3 дақиқа) терапевтик микдордаги фотодинамик нурланиш оптимал хисобланади.
2. Ишлаб чиқилган микдор ва кучланишда 7 кун давомида фотодинамик терапияни кабул килиш куйган шох пардада репарация жараёнларига эпителий ҳосил килувчи таъсир курсатади. Таклиф этилаётган даволаш кўздаги куйишнинг клиник манзарасини яхшилайди, тажрибада бу яллиғланиш инфильтрацияси пасайиши ва шох пардада эпителизация жараёнининг кучайишига олиб келади.
3. Ишлаб чиқилган даволаш тизими тажриба ҳайвонлари қонининг биокимёвий кўрсаткичларининг динамикаси гиперпероксидациянинг пасайиши, каталаза ферметининг фаоллигининг ортиши, шунинг натижасида эндоген итонксикация ҳодисаларининг камайиши ва зарарланган ўчокда эпителизация жараёнининг эрта бошланишига олиб келади.
4. тадқиқотдан олинган натижалар ва кўзнинг клиник-функционал жиҳатдан тасдикланган кўрсаткичлари ҳамда лаборатория таҳлиллари асосида фотодинамик терапия ёрдамида кўз юзаси яллигланиш касалликларини комплекс даволаш услуби ишлаб чикилди.
5. Ишлаб чиқилган даволаш тизимида фотодинамик терапия кўз юзаси яллигланиш касалликларини даволаш самарадорлигини оширишга хизмат килди: Даволашнинг 5-6 кундан бошлаб кўзнинг шох пардасиниг эпителиал тўқималарнинг тикланиши тезлашди, 86,6% холатда шох парда тиниклиги тикланди, кўриш қобилияти 86,7% га ошди, шифоханада даволаш муддати 5-6 кунга кискариши кайт килинди.
6. Кўз юзаси яллигланиш касалликлари бўлган беморлар кўз ёши суюқлигида малой диальдегид микдори ортади, каталаза фаоллиги пасаяди ва липидларнинг перекисли оксидланиши антиоксидант химоя тизимида номутаносиблик кучаяди. Беморларни комплекс даволашда фотодинамик терапия қўлланилиши каталаза ферментини фаоллигини кучайтириб, малой диальдегиднинг даражасини пасайтиради, эндоген интоксикация даражасини камайтиради, конъюнктива ҳамда шох пардадаги тикланиш жараёнлари тезлашишига сабаб бўлади.

90-93 241 0

Кўз юзa қисмлaри яллиғлaниш кaсaлликлaридa фoтoдинaмик тeрaпия қўллaб кoмплeкс дaвoлaшдa ёғлaрнинг пeрoксид oксидлaниши кўрсaткичлaрининг ўзгaриши

K Нарзикулова
Кўз юзa қисмлaри яллиғлaнишидa фoтoдинaмик тeрaпия қўллaб кoмплeкс дaвoлaш oлиб
бoрилишини кўз ѐш суюқлигидa ѐғлaрнинг пeрoксид oксидлaнишигa бўлгaн тaсири ўргaнилди. Кўз юзa
қисмлaри яллиғлaнгaн бeмoрлaрдa кўз ѐш суюқлигидa кaтaлaзa aктивлиги пaсaйиши вa ЛПО/АОХ систeмaсидa нoмутaнoсиблик бўлиши фoнидa МДА дaрaжaси oшaди. Кўз юзa қисмлaри яллиғлaнгaн бeмoрлaрдa кoмлeкс дaвoлaшгa фoтoдинaмик тeрaпия қўшилганда кaтaлaзa aктивлaшaди вa МДА дaрaжaси кaмaяди. Aйниқсa кeрaтитлaрдa эндoгeн интoксикaция дaрaжaси кaмaяди вa шox пaрдa вa кoнюктивa қaйтa тиклaниш жaрaѐни тeзлaшaди.
69-70 42 0

Кўз камчиликларини бартараф этишда линзаларнинг аҳамияти

Д Йўлдошева, Г Урманова
Охирги пайтларда педиатр шифокорларнинг тахлилига кўра, астигматизм, гиперметропия, миопия ва бошка кўз хасталикларига чалинган болалар сони кун сайин ортиб бормокда. Шунинг учун линзаларга бўлган эхтиёж, уларнинг ижобий ва салбий томонларини ўрганиш эхтимоли хам кучайиб бормокда.
1-41 22 0

Кўз ишемик синдроми клиникаси, диагностикаси ва даволаш

Дилбар Махкамова

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Бугунги кунда жаҳон микёсида кўз ишемик синдроми асосан кўзни қон билан таъминловчи томирлардаги окклюзион жараёнларда кўриш аъзосининг изоляцияланган жароҳати сифатида тасвирланади. Муаллифларнинг маълумотларига кўра, кўз ишемик синдроми кўз олмаси пардалари, кўз томирлари, каротид артерияларнинг умумий генезли ишемик зарарланиши симптомлари мажмуи ҳисобланади1. Кўпинча офтальмологик белгилар организм томирли касалликларининг дастлабки клиник белгилари кўринишида юзага келади2. Кўриш аъзосининг томирли патологияси билан огриган беморларда ишемик синдромни аниқланиши бунинг исботидир. Кўз ишемик синдромининг эрта ва дифференциал ташхисини илмий тадқиқотлар натижасида аниқлаш ва даволашни оптималлаштириш офтальмологиянинг муҳим муаммоларидан бири бўлиб қолмокда.
Жаҳонда кўз ишемик синдромининг этиологик ва ижтимоий келиб чиқиш омиллари, олдини олиш чораларини такомиллаштириш ва юқори самарали янги профилактика услубларни ишлаб чикиш борасида кўплаб илмий ва амалий тадқикотлар амалга оширилмокда. Тадқиқотларда асосий эътибор касаллик асоратларини камайтириш ва бартараф қилиш ҳамда кўз ишемик синдроми профилактикасини самарадор услубларини ишлаб чиқишга қаратилган. Бугунги кунда кўз ишемик синдроми келиб чиқиш сабаблари ва клиник формаларини ўрганиш масалалари долзарб бўлиб, кўрув нерви ва тўр парданинг кон билан таъминланиши яхшилашга каратилган даволаш муолажалари мажмуини ишлаб чиқиш масалалари хам катта аҳамиятга эга.
Бугунги кунда мамлакатимизда аҳолининг турли катламларига кўрсатилаётган тиббий ёрдам сифатини яхшилаш борасида тадбирлар амалга оширилди. 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йуналишлар бўйича Ҳаракатлар стратегиясида “Ногиронлар, ёлғиз кариялар ва аҳолининг бошқа заиф гуруҳларининг тўлақонли ҳаёт кечиришини таъминлаш максадида тиббий -ижтимоий ёрдам тизимини ривожлантириш ва такомиллаштириш” буйича вазифалар белгиланган3. Бу борада республикамизда кўз ишемик синдромига олиб келувчи омиллар, касалликни тарқалиш ва жадалланишини ўрганиш, касаллик даврида куз кон томирлари ва тўқималари ҳолати, ҳамда соғлиқни сақлаш тизимининг бирламчи бўғинида кўз ишемик синдромини эрта аниқлаш ва даволашни мукаммаллаштириш, касаллик келиб чикишини олдини олиш тадбирларини такомиллаштириш илмий ишнинг долзарб йўналишларидан бири бўлиб ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон Фармони билан тасдикланган “Ўзбекистон Республикасини ривожланитришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар Стратегияси”, 2017 йил 16 мартдаги ПФ-4985 сон “Шошилинч тиббий ёрдамни янада такомиллаштириш чора тадбирлар туғрисида”ги Фармонлари, 2017 йил 20 июндаги ПҚ-3071 сон “2017 - 2021 йилларда Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ихтисослаштирилган тиббий ёрдамни янада ривожлантириш чора тадбирлари туғрисида”ги Қарори ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий - ҳукукий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни бажаришга ушбу илмий иш тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади кўзнинг ишемик синдромида асосий ташҳислаш мезонларини аниклаш ва даволашнинг патогенетик асосланган тамойилларини ишлаб чикишдан иборат.
Тадкикотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
кўриш аъзоси томирлари ва брахиоцефал устундаги гемодинамик ўзгаришларни ташҳислаш, кўз ишемик синдромининг кечишини башорат килиш учун коллатерал кон айланиши холатини бахолашда ультратовуш текширувида каршилик индекси (И1)нинг ошиши исботланган;
кўз артерияси, тўр парда марказий артерияси ва орка калта цилиар артерияларда кон айланишининг бузилиши ички ва ташки уйку артерияларда нотекислик ва кон айланишнинг бузилиши билан бирга кечиши исботланган;
кўз ишемик синдроми кечишини башорат килиш учун юзаки чакка артериясидаги кон айланиши курсаткичларининг узгариши аниқланган;
диспансеризация ва скрининг текширувларини ўтказишда кўз ишемик синдромини ташҳислаш учун тадбирлар мажмуи ишлаб чикилган;
кўз ишемик синдроми ривожланишига асосланган ҳолда даволаш тизими такомиллаштирилган.
Хулоса
1. Кўз ишемик синдромида кўз артерияси ва юзаки чакка артериясида резистивлик индексининг ошиши, ишемия коэффициетини 0,65дан пасайиши (Р<0,05) кузатилади.
2. Кузатилган барча беморларда курук кўз синдроми аникланди, сурункали кечувчи ишемик синдром (59,9%) очиқ бурчакли глаукома, катаракта ва сурункали ишемик нейропатия кўринишида, ўткир ривожланган кўз ишемик синдроми эса (40,1%) тўр парда марказий венаси тромбози, олдинги ишемик нейропатия ва тўр парда марказий артерияси окклюзияси билан қўшилган ҳолатида намоён бўлади.
3. Кўз ишемик синдроми ривожланишида ички уйку артериясининг стенозланиш даражаси 50-100%ни ташкил килган, кон айланиш тезлигининг 120 см/с ва ундан ортиши, юзаки чакка артериясида резистивлик 1. Кўз ишемик синдромида кўз артерияси ва юзаки чакка артериясида резистивлик индексининг ошиши, ишемия коэффициетини 0,65дан пасайиши (Р<0,05) кузатилади.
2. Кузатилган барча беморларда курук кўз синдроми аникланди, сурункали кечувчи ишемик синдром (59,9%) очик бурчакли глаукома, катаракта ва сурункали ишемик нейропатия кўринишида, ўткир ривожланган кўз ишемик синдроми эса (40,1%) тўр парда марказий венаси тромбози, олдинги ишемик нейропатия ва тўр парда марказий артерияси окклюзияси билан қўшилган ҳолатида намоён бўлади.
3. Кўз ишемик синдроми ривожланишида ички уйку артериясининг стенозланиш даражаси 50-100%ни ташкил килган, кон айланиш тезлигининг 120 см/с ва ундан ортиши, юзаки чакка артериясида резистивлик индексининг ошиши, кўз олмасида перфузион босимнинг пасайиши каби гемодинамик хусусиятларга асосланди.
4. Олинган натижалар асосида кўз ишемик синдроми билан огриган беморларни тиббий ёрдам кўрсатишнинг барча босқичларида патогенетик йўналтирилган даволаш тизими мукаммаллаштирилди.

1-49 27 0

Кўз замбуруғли касалликларининг этиопатогенези, клиникаси, ташхиси ва даволаш

Шерзод Абдуллаев

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Бугунги кунда дунёда замбуруғли касалликларнинг 100 мингдан ортик тури маълум бўлиб, улардан 500 тага якини одам ва хайвонлар учун патоген ҳисобланади’, ҳар бешта одамнинг биттаси замбуругли касалликлар билан зарарланганлиги исботланган бўлиб, офтальмомикозлар 4,7%-8% ҳолатларда учраши ва кўриш қобилиятининг пасайиши, шох пардасини яра касалликлари кўз ожизликнинг асосий сабабларидан бири сифатида намоён бўлмокда2. Жаҳон соғлиқни саклаш ташкилоти (ЖССТ)нинг маълумотларига кўра, офтальмомикозлар кўзнинг бактериал ва вирусли зарарланиш касалликларидан кейин учинчи ўрнини эгаллайди, касаллик айрим ҳолатларда аралаш келиши ташхислашнинг оғирлаштириши, нотўғри даво тизимини қўлланилиши оқибатида кўрув аъзоларининг оғир асоратларни юзага келтириши илмий асосланган3. Кўрув аъзоларининг турли бактериал ва глюкокортикостероид дори воситаларини махаллий узок вақт қўллашдан кейин иммун тизимининг пасайиши натижасида кўриш тизимининг замбуругли касалликлар ривожланишига шароит яратилади. Офтальмикозларни бактериологик экмалар, биокимёвий ва иммунологик синамалар ёрдамида эрта ташхислаш ва замонавий даволаш тизимини қўллаш ҳозирги офтальмологиянинг ўта мухим долзарб муамолардан бири хисобланади.
Жаҳонда кўз замбуругли касалликларнинг этиопатогенези, клиникаси, ташхислаш ва даволаш самарадорлигига эришиш мақсадида катор илмий тадқиқотлар амалга оширилмокда. Буларга, кўрув аъзоларининг касалликларига таъсир қилувчи эндоген ва экзоген сабаблар, уларни ривожлантирувчи патогенетик механизмлар ва атроф-муҳит салбий омилларининг хавф гурухдари асослаб берилган. Кўрув аъзоларининг замбуругли касалликларини аниқлашда биокимёвий маркёрларнинг ўрни, офтальмомикозларнинг турли шакли билан оғриган беморлар конъюнктивал бўшлиғини микробли зарарланиши ва микробларнинг тури исботланган. Кўзнинг замбуругли касалликларида иммун тизим ҳужайраларнинг таркибий бузилишлари характери, кўзнинг замбуругли касалликларида гипоксия даражаси, кўз ёш суюқлиги маҳсулотларини даражаси, касалликни олдини олишга қаратилган профилактик тадбирларнинг механизмини яратиш, касалликнинг асоратларни камайтириш ва бартараф этишнинг замонавий усулларини такомиллаштириш муҳим ахамият касб этади.
Бугунги кунда мамлакатимизда аҳоли орасида турли касалликларни эрта ташхислаш ва асоратларини камайтиришга қаратилган кенг камровли дастурий тадбирларни амалга ошириш муҳим ўрин тутади. 2017-2021 йилларда Узбекистан Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси4да мамлакатимизда «....аҳолига тиббий ва ижтимоий-тиббий хизмат кўрсатиш қулайлиги ҳамда сифатини оширишга, аҳоли ўртасида соғлом турмуш тарзини шакллантиришга, энг аввало, унинг дастлабки бўғинини, тез ва шошилинч тиббий ёрдам тизимини янада ислох килиш, оила саломатлигини мустахкамлаш, оналик ва болаликни мухофаза қилиш...» аҳолига кўрсатилаётган тиббий хизматни яхшилашга қаратилган чора-тадбирлар белгилаб берилган. Кўрув аъзолари замбуруғли касалликларни эрта ташхислаш ҳамда сифатли тиббий хизмат кўрсатишда инновацион технологияларни қўллаш асосида замонавий даволаш усулларни ишлаб чикиш ва бажариш зарур.
Узбекистан Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги «Узбекистан Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги ПФ-4947-сонли Фармони, 2017 йил 20 июндаги «Узбекистан Республикаси аҳолисига ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-3071-сонли ва 2014 йил 1 августдаги ПҚ-2221-сон «Ўзбекистонда оналар, болалар ва ўсмирлар соғлиғини мухофаза қилиш бўйича 2014-2018 йилларга мўлжалланган Давлат дастури» Қарорлари ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқукий хужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади кўзнинг замбуругли касалликларини этиопатогенетик кечиш хусусиятларини асосида ташхислаш ва даволаш тизимини такомиллаштиришдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
кўзни замбуругли касаллиги билан хасталанган беморлардаги касаллик кечишининг мураккаблиги, ташхислаш ва даволаш тизимининг ўзига хос хусусиятлари асосланган;
офтальмомикозларда иммунобиокимиёвий ўзгаришлар касаллик патогенезининг ўзига хос хусусиятлари, анаэроб гликолиз натижасидаги тўқима ишемияси, гипоксия, фосфолипидларнинг пероксидация маҳсулотлари концентрациясини сезиларли даражада ортиши исботланган;
кўзнинг замбуругли касалликларида иммун тизим дисрегуляциясини ўткир фазанинг реоктантларининг микдори, цитокинлар хамда антиоксидант тизимидаги бузилишлар исботланган;
конъюнктивит билан оғриган беморларга замбуруғга қарши дори воситаларидан фойдаланганда иммуномодуляторларнинг иммунологик кўрсаткичларини яхшиланишга таъсири механизми такомиллаштирилган.
Хулоса
«Кўз замбуругли касалликларини этиопатогенези, клиникаси, ташхиси ва даволаш» мавзусидаги фалсафа доктори (PhD) диссертацияси бўйича олиб борилган тадқикотлар натижасида қуйидаги хулосалар тақдим этилди:
1. Офтальмомикозлар орасида Candida энг кўп (97,4%) учрайдиган замбуруғлар эканлиги аниқланди. Улардан 6,8 % ҳолларда алоҳида ва 93,2% ҳолларда эса Candida қўзғатувчилари бактериялар билан биргаликда қўшилиб келиши лаборатор таҳлиллари натижасида кузатилди.
2. Офтальмомикозли беморларнинг қон зардоби ва кўз ёши иммунологик кўрсаткичларида ўткир фаза реактанти бўлмиш TNF-a, sTNF-Rl, IFN-y цитокинлар микдори ошиши аниқланди. Ушбу кўрсаткич орқали кўз ёшини эндоген яллиғланиш потенциали ва мукоз иммунитетидаги аутоагрессив жараёнлар акс этади.
3. Кўз ёшининг биохимик тахдилида МДА, СОД, КФК ва ЛДГ кўрсаткичлари липидларни перекисли оксидланиши (ЛОП) ва антиоксидант активлигининг мезони эканлиги аниқланди ва ноинвазив, оригинал ва истикболли усули деб белгиланди.
4. Тадкикот натижаларидан офтальмомикозларда анъанавий даволаш усулларига Флузамед ва Актипол кўз томчилари, Флузамед капсуласи ҳамда иммуномодулятор умумий Полиоксидонийни киритиш юқори самарага эгалиги клиник ва лаборатор текширувлар натижасида аникланди.
5. Офтальмомикозли беморларни ташхислаш ва даволаш тизими такомиллаштирилди ва алгоритми ишлаб чиқилди, бу эса ўз вактида даволашни коррекциялаш ва асоратларни олдини олишга хизмат килади.

83-85 241 0

Кўз жарроҳлигида кекса ёшли ҳамроҳ гипертония кассаллиги бор беморларда психоэмоционал стресс медикаментоз ҳимояси

Н Мухамедиева, М Матлубов, Э Хамдамова
Taдқиқотда 82 беморлар иштирок этди. Ула рнинг орасида 38 аёл (46,3%) ва 44 эркак (53,7%) бор эди. Taдқиқотда 60 ёшдан 75 ёшгача, артериал гипертония давомийлиги 10 йилдан 23 йилгача
бўлган беморлар бор эди. Ишда ҳамроҳ гипертония касаллиги бор беморларнинг операция олди
тайёргарлиги, ҳамда гемодинамик кузатувлар батафсил ёритилган. Тадқиқот натижалари шуни
кўрсатадики, операциядан олдинги даврда тўғри олиб борилган гипотензив даво билан бирга ақлий ва
ҳиссий стрессни камайтирувчи дори воситалар, визуал контакт, руҳий стрессни истисно қилишда,
кутиш хоналарида ўтказиладиган седация ва нейролептаналгезия беморларнинг клиник ҳолатини
барқарорлаштиришга имкон беради, бу эса гемодинамик параметрларни яхшилаш билан аниқ
боғлиқдир
72-75 254 0

Кўз жарроҳлигида кекса ёшли ҳамроҳ гипертония касаллиги борбеморларнинг гемодинамикаси назорати

Н Мухамедиева, М Матлубов
Тадқиқот, кекса ёшли ҳамроҳ гипертония касаллиги (ГK) бор беморларнинг катаракталарини экстракция қилишда, уларнинг гемодинамик кўрсатгичларини баҳолаш учун ўтказилди. Taдқиқотда 60 ёшдан 75 ёшгача бўлган 45 беморлар бор эди. Барча беморларда ҳамроҳ гипертония касаллиги I, II, III босқич, артериал гипертензия I, II, III даражали, 10 тa беморда қандли диабет 2 тури (ҚД 2-тури), 2 нафар беморда семизлик бўлган. Ишда ҳамроҳ гипертония касаллиги бор беморларнинг операция олди тайёргарлиги, ҳамда гемодинамик кузатувлар батафсил ёритилган. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, операциядан олдинги даврда тўғри олиб борилган гипотензив даво билан бирга ақлий ва ҳиссий стрессни камайтирувчи дори воситалар, визуал контакт, руҳий стрессни истисно қилишда,
кутиш хоналарида ўтказиладиган седация ва нейролептаналгезия беморларнинг клиник ҳолатини
барқарорлаштиришга имкон беради, бу эса гемодинамик параметрларни яхшилаш билан аниқ
боғлиқдир.
49-50 64 0

Краниометрические параметры лицевого черепа у детей с миопией

Х Ибрагимова

В последние годы одной из основных причин зрительных расстройств у лиц молодого возраста являются аномалии рефракции, среди которых в 80 % случаев доминирует близорукость. По прогнозам к 2050-му г. – до 5 млрд. человек, что влечет за собой значительные клинические и экономические последствия. В связи с широким распространением близорукости среди детей и подростков, возможностью её прогрессирования и возникновения осложнений, нередко приводящих к инвалидности по зрению, изучение этого заболевания представляет особую актуальность.

36-37 131 0

Клиническое течение миопии высокой степени у женщин с физиологической беременностью и гестозом

Sh Amriddinova, M Nagai, L Pritkova

Близорукость одна из наиболее распространенных патологий органа зрения и занимает второе место среди женщин детородного возраста. Несмотря на современные методы профилактики и лечения в офтальмологии количество больных миопией неуклонно растет

35-36 63 0

Клинический случай: пломбирование роговицы у больного с постравматической кератомаляцией

D Muratova, D Turakulova
Формирование бельм роговицы вследствие травм и воспалительных заболеваний различной этиологии приводит к инвалидизации по зрению, при этом в исходе данной патологии монокулярная слепота в мире составляет 1,5-2 млн. человек. По данным ВОЗ среди причин, приводящих к утрате зрения роговичная слепота занимает 4 место (5,1%). Язвы роговицы в 27,6% случаев являются следствием первичной инфекции и у 30,2% пациентов возникают при развитии вторичной инфекции. Осложненное течение язвенного процесса отмечается в 23%, завершаясь энуклеацией у 17-21% больных. (Гойтиева Н.А., Гафурова Л.Г).
226 62 0

Клинический случай наблюдения больного с врожденной глаукомой с сопутствующей местной патологией органа зрения - аномалия Ригера

Дилшода Садуллаева , Ю Хамроева

Известно, что при наследственных формах заболевания часто наблюдается сочетание врожденной глаукомы с другими аномалиями глаза - аномалией Аксенфельда - Ригера, синдромом Франка - Каменецкого, аномалией Петерса, склерокорнеа (Bremond-Gignac D. 2007). Считается, что при глаукоме, сочетающейся с аномалиями глаза и синдромами, в отличие от гидрофтальма внутриглазное давление (ВГД) чаще повышается в более старшем возрасте, а именно во втором десятилетии жизни (юношеская глаукома), реже - после 5-6 лет и еще реже - в младенчестве (Катаргина Л.А., Хватова А.В., Коголева Л.В., и др.2010).

64-66 184 0

Клинические особенности миопии у школьников и факторы риска ее развития

A Ikramov, U Ahranqulov
При офтальмологическом обследовании 6027 учеников миопическая рефракция была обнаружена у 307, что составило 5,1%. В 42% случаев близорукость отмечалась у мальчиков и у девочек. Близорукость чаще развивается в раннем и среднем школьном возрасте. Число учеников с близорукостью увеличивалось с возрастом , особенно у девочек. Было установлено, что анемия, эндемический зоб, кариес, астеновегетативный синдром, хронический тонзиллит, гельминты. аденоиды усугубляли течение близорукости и требовали своевременного и адекватного лечения
31-32 51 0

Клинические особеннности коронавирусной инфекции

X Mirxoshimova, D Atamuxamedova
Распространение SARS-CoV-2 получил на территории КНР в период с декабря 2019 г. по март 2020 г., подтвержденные случаи заболевания были зарегистрированы во всех провинциях страны, что в последующем привело к значительному росту числа случаев заболевания в других странах мира, связанных с поездками в эти страны. ВОЗ объявила 11 марта 2020 г. о начале пандемии COVID-19. Наиболее частыми симптомами заболевания, вызванного коронавирусом COVID- 19, являются лихорадка, слабость, кашель и диарея. При тяжелом течении заболевания развивается острый респираторный дистресс-синдром (ОРДС), что может привести к летальному исходу. По последним данным, уровень летальности при коронавирусной инфекции составил 3,5%.
Возникает и другая версия - мутации COVID-19 по мере эволюции эпидемии. Можно предположить, что по мере освоения новых территорий и мутаций стратегия COV1D-19 меняется на расширение потенциальных контингентов зараженных людей.
97-98 141 0

Клинико-эпидемиологическая характеристика острого среднего отита у вич-инфицированных детей

Н Нарзуллаев, Н Вахидов, У Нуров, Р Раджабов, А Ахмедов
Клинико-эпидемиологическая характеристика острого среднего отита у ВИЧ-инфицированных детей в различные стадии болезни.
20-21 65 0

Клинико-функциональное состояние органа зрения у детей с невритом зрительного нерва

Sh Islamxojayeva, Z Nazirova
Неврит зрительного нерва (НЗН) —это поражение зрительного нерва воспалительного характера. Также к данному заболеванию относят поражения нерва при демиелинизирующих заболеваниях. По оценкам многочисленных исследований, заболеваемость составляет 1,5-5,1 случая на 100 000 человек, однако, эпидемиологические исследования не всегда могут выявить случаи оптического неврита, которые сочетаются с другими демиелинизирующими проявлениями. Среди патологий зрительного нерва НЗН встречается в 30-40% случаев. Общими симптомами являются: снижение зрения и появление скотом; при отдельных формах возможны боли в глазу. В диагностике первостепенную роль играет офтальмоскопия. При адекватном и своевременном лечении у большинства больных наблюдается полное выздоровление без каких-либо последствий, но в некоторых случаях заболевание приобретает хроническое течение.
37-38 65 0

Клинико-параклинические параметры исследования пациентов с деструкцией стекловидного тела

S Azimov, K Xaydarov, D Usmanova, M Kasimova
Помутнения стекловидного тела вызывают серьезное ухудшение качества жизни. Необходим более объективный способ оценки помутнений стекловидного тела.
1-13 47 0

Клинико – функциональная оценка эффективности комплексного лечения частичной атрофии зрительного нерва

Зульфия Максудова

Цель исследования: оценка результатов комплексной терапии, включающей ретробульбарную катетеризацию и магнитостимуляцию зрительного нерва у пациентов с ЧАЗН различного генеза, путем изучения клинико - функциональных особенностей глаза при этом.
Методы. 105 больных (155 глаз) с диагнозом: частичная атрофия зрительного нерва различного генеза (ЧАЗН) получали традиционное лечение, лечение методом ретробульбарной катетеризации, а также методикой ретробульбарной катетеризации в сочетании с МС в течение 10 дней. Исследовали динамику показателей ОЗ, поля зрения, электрофизиологических исследований, офтальмоскопии и ультразвуковой доплерографии.
Результаты. Анализ полученных данных указывает на то, что эффективность предложенных методов лечения зависит от степени деструкции ЗН, поэтому лечение более эффективно во II степени ЧАЗН. Однако, в группе больных, пролеченных комбинированным методом, эффективность одинаково высока как при II, так и при III степени ЧАЗН.
По данным динамики остроты зрения больных со II стадией ЧАЗН в процессе лечения следует , что если в группе больных пролеченных традиционным методом эффект наблюдался лишь в 64,3% случаев, то в группе больных леченных методом ретробульбарной катетеризации эффективность наблюдалась в 89,3%.
Динамика ОЗ у больных, леченных комбинированным методом ретробульбарной катетеризации в сочетании с МС, в сравнении с контрольной группой также свидетельствует об эффективности этой методики лечения. В этой группе эффективность лечения обследованных больных составляет 90,9 %.
Границы поля зрения у пациентов со II степенью ЧАЗН II и III основных групп расширились по сравнению с контрольной группой более чем 51 - 60 0 по периферии. Число абсолютных центральных и парацентральных скотом уменьшилось, в сравнении с контрольной группой на 4,7 и 5 условных единиц.
В группе пациентов с ЧАЗН III стадии границы поля зрения во II и III группах, в сравнении с контрольной группой, по периферии расширились на 69 0 и 70 ° Число скотом сократилось, в сравнении с I группой обследованных, на 6 и 11,6 условных единиц.
Динамика состояния глазного дна при предложенных методах лечения в силу короткого периода наблюдения (2-3 недели) претерпевала след изменения: расширение сосудов ЦАС, уменьшение извитости капилляров, уменьшение отека сетчатки, а также появление отчетливости фовеальных и макулярных рефлексов.
Данные ультразвуковой доплерографии свидетельствуют о значительном улучшении гемодинамических показателей в ЦАС у пациентов с ЧАЗН различного генеза в ранние сроки после лечения. Отмечено улучшение показателей систолического давления. В каждом случае обследованных больных выявлено улучшение гемодинамического индекса резистентности Ri в сторону нормализации. Соответственно отмечалось существенное повышение диастолического давления, что указывало на усиление упруго-эластических свойств сосудов под влиянием лечения.
По нашему мнению, улучшение гемодинамических показателей после курса предложенной методики лечения связано с увеличением объема микроциркуляторного русла в зоне непосредственного воздействия на ЗН путем ретробульбарной катетеризации и МС.

307-311 165 0

ИСТОРИЧЕCКИЙ АСПЕКТ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ПЕРЕЛОМОВ НИЖНЕЙ СТЕНКИ ГЛАЗНИЦЫ

Қ Шомуродов, Д Хусанов, Ж Патхиддинов
Актуальность. Перелом нижней стенки (дна) орбиты остается недиагностированным у пациентов с анофтальмом в 27-33%. Сочетание перелома нижней стенки орбиты с анофтальмом усиливает выраженность анофтальмического синдрома (западение протеза со смещением его книзу по горизонтали; опущение верхнего века с западением верхней переходной складки; пролапс/отвисанис нижнего века), что требует реконструкции нижней стенки орбиты. Выполнение компьютерной томографии (КТ) с целью детальной диагностики протяженности перелома нижней стенки орбиты определяет тактику хирургического лечения пациента.
119-121 95 0

Исследование периферии глазного дна у больных высокой близорукостью

А Кадырова, С Бабаев, М Окмаматова, Х Палванов , Н Очилова, С Хамрокулов, М Долиев
Актуальность проблемы. На протяжении последнего десятилетия периферические витреохориоретинальные дистрофии (ПВХРД) привлекают внимание офтальмологов своей частотой, разнообразием клинических форм, возможностью осложненного характера течения с развитием регматогенной отслойки сетчатки, приводящей к снижению зрения, слабовиде- нию и слепоте. По статистике, ПВХРД развиваются у миопов 30-40% и встречаются у 90-96 % больных с отслойкой сетчаткой [2]. Установлено, что инвалидизация лиц молодого возраста в 4-9 % случаев происходит вследствие отслойки сетчатки при дегенеративных заболеваниях, занимая 2—3 ранговые места среди всех возможных причин потери трудоспособности [1,3]. Профилактика отслойки сетчатки заключается в раннем выявлении периферических витреохориоре- тинальных дистрофий сетчатки и своевременном их лечении (профилактическая лазерная фотокоагуляция), рациональном трудоустройстве больных и наблюдении за ними в динамике.
516-517 52 0

Интраокулярная линза: достижения в хирургии катаракты

Мадина Саидазимова , Д Закирходжаева

Каждый год более чем одному миллиону человек выполняют хирургическое лечение по поводу катаракты (помутнения хрусталика, в норме прозрачной линзы, расположенной внутри глаза). В настоящее время в большинстве случаев, после проведения операции по поводу удаления катаракты, для восстановления зрения используются искусственные хрусталики (ИОЛ) или искусственные внутриглазные линзы. Имплантация факичной линзы производится через разрез роговицы длиной 3.03.5 мм. Настоятельно рекомендуется проведение интраоперационной или предварительной иридэктомии. Для того, чтобы убедиться, что не произошло повышение внутриглазного давления, пациента осматривают через несколько часов после операции. Обязательно наготове должен быть набор для экстракции катаракты, если произойдет интраоперационное повреждение хрусталика.