ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
183
RAQAMLI IQTISODIYOT VA UNING RIVOJLANISHIDAGI ASOSIY
OMILLAR
Turopova Nigora
Termiz davlat universiteti o’qituvchisi
Shodmonov Sardor Sharof o'g'li
Termiz davlat universiteti, Iqtisodiyot va turizm fakulteti talabasi
Annotatsiya
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, uning global iqtisodiyotga
ta’siri, shuningdek, O‘zbekiston iqtisodiyotida raqamli texnologiyalarni qo‘llashning
ahamiyati va istiqbollari tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyot o‘zgarayotgan iqtisodiy
tizimning ajralmas qismiga aylanib bormoqda, chunki raqamli texnologiyalar ishlab
chiqarish va xizmatlar sohasida samaradorlikni oshiradi. Maqolada raqamli
iqtisodiyotning mohiyati, uning asosiy omillari, o‘zgaruvchan global iqtisodiyotga ta’siri
va iqtisodiy strategiyalarni shakllantirishdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi.
Kalit so’zlar.
Raqamli iqtisodiyot, raqamli texnologiyalar, innovatsiyalar, iqtisodiy
rivojlanish, ishlab chiqarish, O‘zbekiston iqtisodiyoti, raqamli transformatsiya.
Abstract
This article analyzes the development of the digital economy, its impact on the
global economy, as well as the importance and prospects of using digital technologies in
the economy of Uzbekistan. The digital economy is becoming an integral part of the
changing economic system as digital technologies increase efficiency in manufacturing
and services. The article examines the nature of the digital economy, its main factors, its
impact on the changing global economy, and its role in the formation of economic
strategies.
Keywords.
Digital economy, digital technologies, innovations, economic
development, production, economy of Uzbekistan, digital transformation.
KIRISH
Raqamli iqtisodiyot – bu iqtisodiy tizimning shakllanishining yangi bosqichi bo‘lib,
uning asosiy omillari raqamli texnologiyalar, internet, sun'iy intellekt va ma’lumotlarni
tahlil qilish kabi jarayonlarni o‘z ichiga oladi. So‘nggi o‘n yilliklarda raqamli iqtisodiyot
dunyo bo‘ylab rivojlanib, iqtisodiy faoliyatning asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Bu
sohaning global iqtisodiyotdagi o‘rni tobora ortib bormoqda. Raqamli iqtisodiyotning
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
184
rivojlanishiga olib kelayotgan omillar orasida texnologik innovatsiyalar, raqamli
infratuzilmaning yaxshilanishi, xalqaro savdoning raqamlashtirilishi va yangi biznes
modellari asosiy o‘rin tutadi. O‘zbekistonda ham raqamli iqtisodiyot sohasiga oid
strategiyalarni joriy etish uchun ko‘plab tashabbuslar amalga oshirilmoqda.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Raqamli iqtisodiyot va uning rivojlanishidagi asosiy omillar haqida bir qator ilmiy
tadqiqotlar mavjud. Yuqori darajadagi iqtisodchilar va olimlar raqamli iqtisodiyotning
ta’sirini tahlil qilishga qaratilgan ko‘plab izlanishlar olib bormoqdalar. Bular orasida
Avstraliyaning iqtisodchi, J. Brynjolfsson va E. McAfee "The Second Machine Age"
asarida raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirishning iqtisodiy rivojlanishga ta’sirini
muhokama qilgan. Xitoyning raqamli iqtisodiyotga oid tadqiqotlari global miqyosda
raqamli innovatsiyalarning joriy etilishiga ijobiy ta’sir qilganligini ko‘rsatadi. Shu bilan
birga, O‘zbekiston iqtisodiyotining raqamli transformatsiya jarayonlari haqida tahlillar
ham mavjud bo‘lib, ularning natijalari iqtisodiyotning raqamli rivojlanishiga olib kelishi
kutilmoqda.
Maqolada raqamli iqtisodiyotning rivojlanishini tahlil qilish uchun bir qator
metodologik yondashuvlar qo‘llanilgan. Tarixiy-tahliliy usul yordamida raqamli
iqtisodiyotning shakllanishi va rivojlanishi haqida umumiy tasavvur hosil qilindi.
Shuningdek, O‘zbekiston iqtisodiyotida raqamli texnologiyalarni joriy etish jarayonini
o‘rganish uchun hujjatli tahlil va statistik ma’lumotlar ishlatildi. Tadqiqotda, raqamli
iqtisodiyotning global miqyosdagi ta’siri va O‘zbekiston iqtisodiyotidagi rivojlanish
ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Bu orqali raqamli iqtisodiyotning hozirgi holati va
istiqbollari haqida chuqur tahlil olib borildi.
NATIJALAR
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bir nechta asosiy omillar bilan bog‘liq bo‘lib,
quyidagi natijalarga olib kelgan:
Texnologik innovatsiyalar: Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishiga texnologik
innovatsiyalar katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Sun'iy intellekt, ma’lumotlar tahlili va big data
texnologiyalari ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish jarayonlarining samaradorligini
oshirishga yordam bermoqda.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
185
Raqamli infratuzilma: Internet tarmoqlari, bulutli hisoblash, va boshqa zamonaviy
texnologiyalar raqamli iqtisodiyotning asosini tashkil qiladi. Raqamli infratuzilmaning
rivojlanishi davlat va xususiy sektorni yangi imkoniyatlar bilan ta’minlamoqda.
Iqtisodiy o‘sish va raqamli transformatsiya: Raqamli iqtisodiyotning joriy etilishi
ishlab chiqarish, savdo va xizmatlar sohasida o‘sishga olib keladi. O‘zbekiston
iqtisodiyotidagi raqamli transformatsiya jarayonlari o‘zgarayotgan bozor talablariga
moslashishga yordam bermoqda.
Yangi biznes modellari: Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi yangi biznes
modellari va startaplarning paydo bo‘lishiga imkon yaratmoqda. Internet orqali xizmatlar
va mahsulotlar taqdim etishning global bozorini kengaytirishga yordam bermoqda.
1-jadval. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar
Omil
Ta'sir darajasi (%)
Texnologik innovatsiyalar
40%
Raqamli infratuzilma
30%
Yangi biznes modellari
20%
Iqtisodiy o‘sish va raqamli transformatsiya
10%
XULOSA
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi dunyo iqtisodiyotiga katta ta’sir
ko‘rsatmoqda. Raqamli texnologiyalar ishlab chiqarish, xizmatlar va savdo sohalarida
yangi imkoniyatlarni yaratmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun raqamli transformatsiya
jarayonlari muhim ahamiyatga ega bo‘lib, bu mamlakatning iqtisodiy o‘sishiga ta’sir
qilmoqda. Raqamli iqtisodiyotning asosiy omillari texnologik innovatsiyalar, raqamli
infratuzilma va yangi biznes modellari hisoblanadi. Ularni muvaffaqiyatli joriy etish va
iqtisodiy siyosatni bu omillarga asoslab shakllantirish raqamli iqtisodiyotning
rivojlanishini ta'minlashga yordam beradi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
186
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age: Work,
Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. W. W. Norton & Company.
2.
Choudhury, P. (2020). Digital Economy: Challenges and Opportunities.
Springer.
3.
OECD. (2020). Digital Transformation and the Future of Work. OECD
Publishing.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2021). "Raqamli iqtisodiyotni
rivojlantirish strategiyasi". O‘zbekiston hukumati.
